İçerik Yönetimi

Kategori, tür ve içerik sıralamasını yönetebilirsiniz.

Kategori Seç

Yeni İçerik Ekle

Kategori: Matem Ayı

Mevcut İçerikler

Matem Ayı

70 içerik

Matem Ayı

1 içerik

1.Matem AyıID: 23

Tür

Başlık

İçerik

Alevi-Bektaşi inancının vazgeçilmez ve değiştirilemez temel ilkeleri ve kendilerine
özgü yasaları vardır. Aleviliğin özünü oluşturan bu temel ilke ve yasalar, insanlara
yol gösterici ve yönlendirici olmuştur. Her türlü talana, yağmaya, katliama ve
yıkıma karşı bir duruş sergileyerek, içlevsel ilke ve kurallar yetiştirmiş, akl-i
inançsal kavramlarla varlıklarını sürdürebilmişlerdir. Kendilerine has geliştirdikleri
bu etik ve sosyal değerlerle, yürüttükleri ritüeller ve erkânlarla varlıklarını
gösterebilmişlerdir.
Örgütlü Alevi Topluluğunun son 20 yılın kazanımları arasında, şüphesiz Almanya
Alevi Birlikleri Federasyonu kutsal değerlerin kayıp olmasına, deforme olmasına,
yıpranmasına dur diyebilmiş; gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için değişik
çalışmalar yürütmüştür.
Bu çalışmalar çerçevesinde; Almanya Alevi Birlikleri İnanç Kurulu, kendisine bağlı
Alevi Kültür Merkezleri ve Cemevlerinde hizmet eden Dede ve Ana'ların planlı ve
programlı çalışmalarında, aynı zamanda Alevilerin inanç gereksinimlerine destekte
bulunmaktadır.
İnanç Kurulunun belirlediği bir çalışma grubu, 2007 yılında hazırlanan Muharrem
Matem dosyasını yeniden ele almış, derleyip programatik hale getirmiştir.
Hazırlanan bu Muharrem Matemi Erkânı dosyasının, AKM'lerde hizmet eden
Dede ve Ana'lara çalışmalarında yol göstermesi ve yardımcı bir kılavuz olması
hedeflenmiştir.
Dosyanın amacı; AABF'ye bağlı hizmet eden Dede ve Ana'lara ortak düşünce
ortak hareket etme temeli yaratmaktır. Günümüz şartlarındaki bilgi kirliliğine karşı,
Alevilik inancının talanına ve asimile edilmesine karşı, öz benlik ve kendi teolojisini
yaratmaktır.
Dosyanın girişinde Yas-ı Muharrem'in birinci gününü temel alarak, bir şablon
hazırlanmıştır.
İki ana bölüme ayırabileceğimiz çalışmada, birinci bölümde AKM'ye toplanan
canlara AKM Başkanının açıklamalarının akabinde bir açılış deyişi görünmekte.
Zakirin söyleceği bu deyiş Yas-ı Matem'e uygun olmasından dolayı, matemi
işlemesi gerekiyor; Hüseyin'in ağıtını söylemeli. Bu deyiş ve ağıtlar-mersiyeler
tarihler boyunca Ulu ozanlarımızın dile getirdikleri kelamlardır ve günümüzde tüm
Alevi-Bektaşiler tarafından kabul edilmiş konumunda olan deyişlerdir.
Daha sonra genelde Yas-ı Muharrem'de tavırlar hakkında bilgiler verilmekte.
Çerağın uyarılmasının ardından toplu halde lokmalar yenerek bir ara verilmekte.
İkinci bölüm yine bir mersiye ile açılır ve o gün anılacak İmam kim ise, o İmamın
hayatı hakkında bilgilendirmeler yapılır. Bağlama eşliğinde okunan mersiyenin
ardından günün konusu hakkında bilgilendirme yapılır ve yine bir mersiye ile çerağ
sır edilerek erkân sona erer.

Erkân bitiminden sonra o günün konuları hakkında sorular vs. olursa, muhabbet
havasında bu sorulara dedeler, analar veya yöneticiler cevap verebilmeli.
Hergün için Oniki İmamların hayatından ve o imamın yaşantısında kazanımlar,
eserler, özellikler ve tarihi bilgiler verilmeli. Bu genel bilgilerin dışında özellikle
Alevi-Bektaşilik için, yol'a ilişkin düşünceleri ve Alevi-Bektaşiler tarafından kabul
gören sözleri ve kazanımları dahil edilmeli.
Belki İmamların herbirinin Aleviliğe katkılarını anlatacak güvenilir kaynaklar az,
ama 12 İmamlar Alevilerin önemli sembolleridirler. Mücaadele olarak örnek teşkil
etmişlerdir. İmamların hepsinin şehit edilmesi bunların siyasi erke ve halkı ezenlere
karşı geldiklerini ve örnek bir duruş sergilediklerini gösterir. Meselenin temelde
ezen ezilen, haklı haksız, zalim mazlum meselesi olduğunu gösterir. Buradan yola
çıkarak dedelerimiz, genel anlamda Kerbela katliamına, Muharrem orucuna
Alevilerin bakışını, Aleviler üzerindeki etkisi ve aynı zihniyetin devamını ve
yaptıkları diğer katliamları anlatacak, daha duyarlı hale getirebilecektir. Kerbelanın
özünü, katliamı yapan Yezid zihniyetinin ne olduğunu anlatabilecektir.
Oniki İmamların hayatının dışında, hergün özel konular işlenmeli. Ana başlıklar
altında kümeleşen bu konular, Aleviliğin olmazsa olmazlarıdır. Aleviliği anlatan,
yaşatan, Aleviliğin kanunu dediğimiz değerleridir. Alevilik düşünce ve felsefesini en
özlü anlatan özdeyişlerdir. Ana teması "insan" kavramı üzerine kurulan düşünceler,
fikirler ve uygulamalardır. Temelinde insanın eğitilmesi ve olgunluğa ulaşıp kamil
bir insan olarak topluma hizmeti amaçlar.
Bu arada zakirlere de önemli bir görev düşmekte. Zakirler artık elindeki bağlamaya
kutsallığını geri kazandırmalıdır. Bağlama ile dile getirilen nefesler kutsaldır,
kelâmdır; Telli Kuran`dır. Hergün içeriğine uygun mersiye ve nefesler söylenmeli.
Hazırlanan bu programatik çalışma Alevi örgütlülüğünün dikkate değer
kazanımlarından biri olarak; dede-analara, AKM'lere ve matem günlerinde
merkezlerimize katılacak canlara çok önemli kazanımları olacağını düşünmekteyiz.
Dedeler ve yöneticiler erkânın nasıl yürütüleceği konusunda sıkıntı
yaşamayacaklar; hatta dede-analar ve konuşmacılar konuya vakıf olarak, yaptıkları
günün anlamı ile ilgili konuşmalarla katılımcılara doyurucu bilgi sunacaklardır.
AKM'lere kazanımlar:
• Muharrem oruçları boyunca yapılacak erkanların doğru, amacına uygun aynı
zamanda katılımcıların gerçek ve doğru bilgilerle donanmasına katkı
sağlayacaktır..
• Programatik yapılacak bu Muharrem erkanları birer okul niteliğinde ve kimliğini
arayan Alevilik için bir kazanım olacak..
• Erkanlara katılacak gençler ilk günden Muharremin son gününe kadar sadece
Kerbela katliamını dinlemeyecekler.. Ulularımızın, önderlerimizin davalarını,
duruşlarını, bilgeliklerini, haksızlık karşısında nasıl dik durduklarını, mazlumun
hakkını almak uğruna nasıl mücaadele ettiklerini de öğreneceklerdir..

Hazırlanan bu programatik çalışma ve AKM'lerde uygulanacak bu erkânlar
doğrultusunda örgütlü yapımızdan sağlam adımlarla, kamu düzeni ve çağdaş
modern dünya değerlerini de göz önünde tutarak, farklılıklarımızın bir zenginlik
olarak değerlendirerek, karşılıklı anlayış hukuku içerisinde yol alıp, insanlarımızı
hayatın önemli alanlarına hazırlayacak ve olgun birer insan olma haline
getirecektir..
Sosyal ve manevi dünyaya hitap eden bu erkânlar Alevilik eğitimini
destekleyecektir.
Bireyselliğin ön plana çıktığı günümüz insanlarını bu erkânlar vasıtasıyla Alevice
yaşamayı, yol ve süreğini ve "biz" duygusunu güçlendirecektir.
Kasım 2010
AABF Inanç Kurulu - Çalışma grubu
Erdoğan Sezer, AABF İnanç Kurulu Üyesi
İsmail Kaplan, AABF Eğitim Sorumlusu
Muzaffer Günel, AABF İnanç Kurulu Üyesi

Muharrem Matemi

1 içerik

1.Muharrem MatemiID: 24

Tür

Başlık

İçerik

Muharrem ayının başlamasıyla, Alevi toplumunda yas ve matem söz konusu olur.
12 günlük “Matem”, Kerbela’da şehit İmam Hüseyin ve diğer 11 imam için tutulur.
14. Asırdan günümüze intikal eden ve nice asırlar dilden dile gelenekselleşip
sürecek olan Hz. Hüseyin’in haklı davası ve uğradığı katliamın unutulması, Ehl-i
Beyt bendesi olan Alevi toplumu için mümkün değildir.
İmam Hüseyin’in Muharrem ayı içinde şehit edilmesinden dolayı, onun sevgisini
taşıyan ve yolun piri olarak gören Alevi toplumu, bu ayda “Matem”e bürünür.
Kerbela katliamında İmam Zeynel Abidin’in sağ olarak kurtulup Ehli-Beyt soyunun
devamına vesile olması, on iki İmamların kutsallığıyla birleştirilerek, 12 gün oruç
tutulması gelenekselleşmiştir. Bundan başka Masum-u Paklar aşkına 3 gün oruç
tutanlar da vardır.
Alevilikte, oruç anlayışının zora dayalı olması söz konusu değildir. Oruçla ilgili aile
fertlerine, komşulara ve toplumsal yaşama karşı herhangi bir dayatmaca
olmamalıdır. Bu konuda gönül rızalığına ve samimiyete dayalı olmasına özen
gösterilmelidir. 12 günlük “Matem” orucunda, inananların nefsini ıslah etmesi, aç
ve susuz (Kerbela’da 73 Şehid-i Şüheda aç ve susuz kalması gibi...) olanların
halinden anlaması, inandığı tanrısal varlıkla kendisi arasında bağ kurup vicdani
muhasebe yapması amaçtır.
Tüm bunlar, Hz. Hüseyin sevgisi ve Yezid`e direnmesiyle birleştirilip “Matem”e
girilir.
İnanışa göre, Kerbela Katliamından önce de Nuh Peygamber`in aile efradı ve
inananları ile, Muharrem ayında gemiyle tufandan kurtulup, karaya çıkmaları
anısına Aşure pişirmişlerdir. Böylece gelenekselleşen Aşure, Kerbela katliamından
sonra 12 İmamlar aşkına kutsanıp özdeşleşerek, 12 gün oruç sonunda pişirilir ve
dağıtılır.
Muharrem Mateminde uyulacak bazı tavırlar:
Alevi toplumunda matem ”yaslı olma” durumu olarak algılandığı için
gelenek, görenek ve inançlarımıza saygılı olmak üzere:
• Her türlü eğlence, zevk ve keyf verici davranışlardan mümkün oldukça
uzak durulur ve sakınılır!. Örneğin; 12 gün boyunca düğün, nişan,
sünnet doğum günü yapılmaz.
• Alkol ve benzer keyf verici maddelerden kaçınılır...
• Eğlenceler için yapılan davetlere katılmamak ve nedenlerini de böylesi
davet sahiplerine mutlaka açıkça anlatmak gerekir!..
• Eğlence yerlerinde, et ve etli yiyeceklerin tüketileceği ortamlardan uzak
durulur!..
• Aşırı ve gereksiz süslenmelerden, gösteriş ve her türlü lüks
özentilerden kaçınılır!..

• 12 gün Muharrem süresince her türlü taşkınlık, müsrif (yersiz-
gereksiz...) harcama ve aşırı nefsi davranışlar gibi eğilimlere karşı daha
dikkatli olunur!..
• Çevremizde daha uysal, dostane ve sevecen yaklaşımlar sergileyerek,
asık suratlı ve sinirli davranışlardan kaçınılır!
• Dargınlıklar ve kırgınlıklar varsa barışılır ve hoşgörülü sevecen olunur!.
Yukarıda kısaca değindiğimiz kurallar ve konulara göre davranmak, Muharrem
ayında her Alevi insanı için geleneklerimize bağlılığın gereğidir. Ancak, sağlık
durumları, mesleki gereksinimler gibi zorunluluklar ve sorumluluklar doğal olarak
ihmal edilmemeli! Muharrem matemi, sağlığımızı bozmayacak ve okul ve iş
yaşamımızı aksatmayacak biçimde tutulmalıdır.
Oruçla ilgili bilgiler:
Oruç açmak (iftar) için havanın kararması dikkate alınır. Bunun dışında saatle,
dakikayla oruç açmak veya sahura kalkmak gibi Sünni geleneğinde olan
dayatmalar; Muharrem geleneği ile uyuşmaz.
Hz. Hüseyin’in Kerbela'daki mücadelesi ve 12 İmamların izledikleri yol; Hallac-ı
Mansur’un, Nesimi’nin, Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli’nin, Pir Sultan Abdal’ın ve diğer
Alevi önderlerimizin vermiş oldukları onurlu mücadele, bugün de bizlerin yolunu
aydınlatmaya devam ediyor.
Kendine “Aleviyim” diyen her can, Alevi Kültür Merkezlerinde ve cemevlerimizde
bu onurlu mücadeleyi yaşatmaları gerekiyor. Bu kutsal değerlere sahip çıkmak ve
yaşatmak, bütün canların görevi olmalıdır.
Matemimiz bizim ve toplumumuzun birliğine dirliğine vesile olsun.
Hak Muhammed Ali cümlemizin yardımcısı olsun.
Cafer Kaplan
A A B F İnanç Kurulu Başkanı

Muharrem Erkânı

1 içerik

1.Muharrem ErkânıID: 25

Tür

Başlık

İçerik

Genel olarak bir Muharrem gününün akışı / (Her gün bu program uygulanacaktır.)
17.00 1. Muharrem,
07.12.2010
Açıklamalar Sorumlular
5 dak. Selamlama - Konukların selamlanması
- Akşamın anlamı ve programının
açıklanması
- Neden? (Alevi toplumunun manevi
duygularını pekiştirmek, örgütlenmeyi
güçlendirmek, dayanışmayı
sağlamak, geçmişimizi anmak,
geçmişten ve Oniki İmamlardan
dersler çıkarmak v.s.)
- Lokma sahiplerinin açıklanması
AKM Başkanı
Veya temsilcisi
3 dak Açılış deyişi (her
gün aynı)
Erenler cemine her can giremez.
(Deyişin metni katılanlara dağıtılacak)
(isteğe bağlı bir deyiş)
Zakir deyişlerin
anlamını
anlatacak.
5 dak. Muharremde
genel tavırların
kısaca tanımı
Bu dosyanın önsözünde bu konuya
yönelik bilgilere yer alıyor.
AKM dede/ ana
1 dak Çerağ uyarılması Çerağ gülbenki AKM dede/ana
2 dak. Lokma öncesi
gülbenk
AKM dede/ana
30 dak. Lokma yenilmesi Nelere özen gösteriyoruz? AKM dede/ana
2 dak. Lokma sonrası
sofra gülbenki
AKM dede/ana
10 dak. Ara
5 dak. Mersiye Bugün matem günü geldi (Hatayi /5 kıta)
(Sandelyede oturulduğu icin ayağa kalkmaya
gerek yoktur.
zakir
10 - 15
dak.
Hz. Ali Hz. Ali
(Arabistan ve Irak Haritası kullanıllabilir.)
AKM Dede/ana
ya da başka birisi
5 dak. Mersiye/düvaz-ı
imam
Allah bir Muhammed Ali diyerek
(Kul Himmet)
zakir
15-20
dak.
Günün konusu
(12 konu)
Hak Muhammed Ali üzerine
açıklamalar
Konuya hakim bir
kişi
5 dak. Mersiye Serim meydanda meydanda (Nesimi) zakir
3 dak. Çerağın sır etme AKM dede/ana
10 dak. Soru ve cevaplar AKM Başkanı
19.20 Kapanış AKM Başkanı

12 Günün Programı

1 içerik

1.12 Günün ProgramıID: 26

Tür

Başlık

İçerik

İmamlar Sayfa Günün konusu Sayfa
1. Imam Ali bkz. sayfa
Yaratılış, Hak Muhammet Ali
Birliği ve Alevi inancındaki yeri
bkz. sayfa 51
2. Imam Hasan bkz. sayfa
Muharrem ile ilgili kavramlar bkz. sayfa 57
3. Imam Hüseyin bkz. sayfa
Kerbela`nın anlamı
Politik anlamı, öğretideki yeri
Ve Yezit zihniyeti /Sivas Şehitler
ile bağlantı
bkz. sayfa 62
4. Imam Zeynel
Abidin
bkz. sayfa
Ağıttan umuda:
Örgütlenmenin önemi
Tövbeciler
Muhtar
bkz. sayfa 68
5. Imam
Muhammet
Bakır
bkz. sayfa
Kırklar Cemi
Cemler ve cem çeşitleri
bkz. sayfa 73
6. Imam Cafer
Sadık
bkz. sayfa
Alevilikte rızalık, düşkünlük ve
Rıza Şehri
bkz. sayfa 84
7. Imam Musa
Kazım
bkz. sayfa
Dört Kapı Kırk Makam bkz. sayfa 92
8. Imam Ali Riza bkz. sayfa
Kamil İnsan süreci ve tasavvuf bkz. sayfa 98
9. Imam
Muhammet
Taki
bkz. sayfa
Ocakların (dede ve ana)
İmamlara olan bağlantıları
üzerine (seyit, şerif kavramları) ve
inanç önderlerinin işlevi
14 Masum-u paklar ve 17
Kemerbestler
bkz. sayfa 100
10.Imam Ali Naki bkz. sayfa
Matem, anma, maneviyat,
unutmamak
bkz. sayfa 104
11.Imam Hasan
Askeri
bkz. sayfa
Almanca olarak
Diyalog ve
Alevilik dersleri
(Hafta sonu olmayacak)
bkz. sayfa 109
ve 116
12.Imam
Muhammet
Mehdi
bkz. sayfa
Bağlama, Deyiş ve Semahların
Alevilikteki yeri
bkz. sayfa 125

12 İmamlar

12 içerik

1.12 İmamlarID: 27

Tür

Başlık

İçerik

Adı Ali.. İmam Ali
Ünvanları Ali-ye’l Murtaza.
Şah-ı Merdan Ali..
Tanrı’nın Arslanı.(Miraç’la ilgili: Hz.Muhammed’in
parmağındaki yüzük-Hatem.. Arslan.. Cebrail... Kırklar
Cemi-Hz. Ali ve “Ya Ali sana erdim.. sır-rına eremedim!..”
sözüyle Hz. Muhammed’in Hz. Ali’ye şaşkınlıkla hayranlığı
hk. menkibesi-söylemi)..
Cenab-ı Ali..(tanrısallık hükmünde algılanan Hz. Ali.)
Haydar-ı Kerrar.(Tekraren.. yineleyen yılgınlık
göstermeyen)...
Emir-i nahl... (Arapçada: Arı... Balarısı)...
Emir-ül müminin..(Miminlerin lideri, öncüsü, emr-i
otoritesi.).
Esedullah (Tanrı Aslanı olarak algılanan Hz. Ali’nin
lakabı.)..
Aliyyü’l Murtaza.(Seçkin, güvenilir, faziletli-erdemli.. alim,
bilge.).
Eb-u Turab.(Su.. ve de toprak... “ Enginliği gönüllü...”)
Anası Fatima Bin Essad (veya Bin Essed!..)
Babası Ebu Talib (Abu Talip)
Doğum yeri ve
tarihi
Kabeyi Beytullah / Mekke–Suudi Arabistan
21. Mart 599
Eşi Hz. Fatımatüz Zehra (Hz. F. Zöhre hakka yürüyene kadar
Hz. Ali evlenmez)
Çocukları Hasan, Hüseyin, Muhsin, Zeynep ve Ümmü Gülsüm
Yaşadığı
dönemin
Halifeleri ve
yönetimi
Ebubekir, Ömer, Osman, Muaviye (5. Halife)
Şehadet tarihi 24 Ocak 661
1 ila 3 gün yaralı kalır! (Hicri 21 Ramazan 40)
Türbesi Küfe (Bugünkü Necef'te)
Şehadet sebebi Ebu Süfyan oğlu ve Yezid’in babası olan 5. Halife
Muaviye tarafından, yine Ebu Süfyan soyundan İbni
Mülcem.tarafından zehirli kılıç darbesiyle şehit edilmiştir.
Eserleri ve bilgi
alanları
Hz. Ali’nin fazilet ve eserleri - yaşamındaki örnek
davranışları – günümüze kadar süregelmiştir
Özellikleri Hz. Ali Alevilik için çok önemli, olmazsa olmazıdır.

İnancımızın temelidir.
Tanrı konusundaki görüşü ile inanca yön vermiştir.
Ene-l kuran-ün natık-u (Ben konuşan Kuran'ım) diyerek
insanı tanrılaştırıp, onun sözlerini kuran değerinde
görmekte.
Hz. Ali`nin yol gösterici sözleri/mesajları
• İnsanlar bilmedikleri şeye düşmandırlar...
• Alim, ölü olsa bile diridir. Cahil diri olsa bile ölü...
• İki şey vardır ki sonu bulunmaz: Bilgi ve akıl
• İki haris vardır ki doymazda doymaz: Bilgi isteyen, dünya dileyen.
• Cahil çoğalınca alimler garip olur...
• Kendini bilmeyen, başkasını nasıl bilir...
• Ölç, biç sonra kes; düşün, taşın sonra söyle; anla, bil sonra yap...
• Cahil dostundan çok akıllı düşmanına güven...
• Söyleyene bakma, söyletene bak...
• İnsanların en fazla bağışlaması gerekeni, ceza vermeye en fazla gücü
yetenidir...
• Birinin aleyhinde söylenen sözü dinleyen, o sözü söylemiş gibidir...
• Soruya verilen yanıt çoğaldıkça, doğru gizli kalır...
• Düşmanla da ihtiyatlı düşmanlıkta bulun; olabilir ki bir gün sana dost
olur...
• Ayıbın en büyüğü, ona benzer bir ayıp sende varken başkasını
ayıplamandır…
• Hak zordan güçlüdür.. er veya geç galip gelir...
• Hakkını savunmayan kişi; hem kakkını ve hem de onurunu kaybeder.
• Kötülüklere karşı, tek başınıza da olsanız suskun kayalar gibi direnin.
Yolumuzun temeli; Hz. Ali tahminlere göre 21 Mart 599 tarihinde Mekke’de
doğmuştur. Kabe’de doğmuş olan tek kişidir. Annesi Fatıma’dır. Haşim’in oğlu
Esed’in kızıdır.
Babası ise, Ebu Talib’dir. Ebu Talib de Haşim’in oğlu olan Abdülmüttalib’in oğludur.
Bu nedenle Ali, anne ve baba soyu bakımından tam bir Haşimi’dir. Annesi adını,
“arslan” anlamına gelen “Esed” veya “Haydar” koymak isterse de, Hz.
Muhammed’in isteğiyle “Ali” adı konur. Diğer adlarsa ona lakap olarak verilmiştir.
En çok kullanılan lakabı, “Tanrı rızasını kazanmış” anlamına gelen “Murtazâ”dır.
Önemli künyesi “toprak babası” anlamına gelen “Ebü-Turâb”tır. Bu son künyeyi
kendisine Hz. Muhammed verdiğinden, Ali genellikle bu künyesini yeğlemiştir.
Hz. Muhammed; Ali beş yaşındayken O`nu yanına alarak bakımını üstlenir. Bu
durum 18 yaşına dek sürer. Böylece Hz. Ali’yi Hz. Muhammed eğitmiş, kişiliğinin
oluşmasına yardımcı olmuştur.
Hz. Ali’nin Hz. Muhammed’e bağlılığı kuşkusuz; “tam bir teslimiyet içinde ve aşk
düzeyinde”dir. Peygamber’in Medine’ye göçü sırasında onun yatağına yatarak

canını feda etmeye hazırdır. Hz. Ali’nin ilim ve irfan açısından sahabelerin en önde
gelenlerinden olması konusunda kimsenin kuşkusu yoktur.
Hz. Ali, amaçlanan ilk İslam öğretisini en iyi ve batîni bir dilde yorumlayan ve bunu
topluma benimsetmeye çalışan kişiliktir.
Hz. Ali, 622 yılının sonlarında Hz. Muhammed’in eşi Hatiçe-i Kübra’dan doğan
Fatıma-tı Zehra ile evlenir. Hz. Fatıma, örnek bir anadır. Yeni oluşturulan İslam
toplumunda ideal kadın örneğidir. Bu evlilikten Hasan, Hüseyin, Muhsin, Zeynep
ve Ümmü Gülsüm doğarlar. Hz. Muhammed’in soyu, Ehlibeyt ile devam eder. 606
yılında doğan Fatima, babasından 3-4 ay sonra, yani 632 yılında 26 yaşında
Hakka yürür (İkinçi Halife Ömer Bın Hatab tarafından dövülüp tekmelenerek
kaburgaları kırılır, kırk günlük bebeği Muhsin’de darbe alır, anne ve bebek şehit
olurlar. Hz. Ali, aynı yıl iki önemli desteğini yitirmiştir.
Hz. Ali, Fatıma Ana’nın sağlığında ikinci bir evlilik yapmamıştır. Arap geleneğini
çiğneyerek tek eşli olarak kalır. Ancak onun Hakk’a yürümesinden sonra evlilikleri
ve bu evlilikerden çocukları olur.
Hz. Ali, Ebubekir, Ömer ve Osman`ın entrikalarla Halife seçilmelerini izler ancak
onlara biat etmez. Sabırla çevresindekilere, yol konusunda ve prototip kamil insan
konusunda örnek teşkil eder.
Muaviye, Şam’ı başkent edinerek Suriye’ye yerleşir. Devletinin güçlerini orada
toparlar. Hz. Ali, Küfe’yi merkez edinerek Irak topraklarına ağırlık verir. Küfe’ye
çekilmiştir. Orada Haricilerden İbnü’l Mülcem al-Sarimi tarafından 27 ocak 661
tarihinde zehirli bir kılıç darbesiyle vurulur. İki gün sonra yaklaşık Ramazan ayının
19. günü şehit olduğu zaman 63 yaşlarındadır. Irak`ın Necef şehrinde defin edilir.
Daha sonraları burada Necef kenti (bugünkü Meşhed-i Ali) kurulur. Türbesinin
bulunduğu yer, Necef-i Eşref adıyla anılmaktadır. Hz. Ali, 4 yıl 9 ay halifelik
yapmıştır.
İç çekişmelerin doğurduğu sorunlar nedeniyle Hz. Ali’nin kabri 200 yıldan fazla
zaman gizli tutulmuştur. Ama Ehlibeyt’ten ve Oniki İmamlardan olan kimseler
Necef’teki kabrini, ilk kez Abbasi halifelerinden Harun-ül Reşit 786 yılından sonra
belirleyerek yaptırmıştır.
Hz. Ali ve ailesi son derece mütevazı ve sade bir yaşam sürmüştür. Hz. Ali’nin
“Sünni” ve diğer “Şeriatçılarca zahiren” algılanması ve Şeriat yaşamındaki pratikleri
genelinde Sünni ve Şii kaynaklarına dayanır. Bu bilgilerin hangi amaçla ve kimler
tarafından ortaya atıldığını bilmeden doğruluğu konusunda kuşkular oluşmaktadır.
Alevi-Bektaşiler, Hz. Ali'ye yüklenen misyonu açık ve net olarak anlatmalıdırlar.
Recep Tayyip Erdoğan ve benzeri zihniyetle aramızdaki farkı ortaya koymalıyız.
Ne demişti Erdoğan: "Eğer Alevilik Ali'yi sevmekse, biz en hakiki Aleviyiz". Eğer
aradaki farkı koyamazsak, gün gelir bu zihniyet toplum tarafından benimsenebilir.
İçimizde ötekileşiriz. Asimilasyon değirmemine kendi ellerimizle su taşımış oluruz.

Ey benim Şahım, sığınağım,
Fazlı Rahmanım Ali,
Selam ey Şah-ı Merdan Ali
Selam ey Fazl-ı Yezdan Ali!
Sünni ve şeriatçı anlayış ve iktidar, yüzyıllarca Ali düşüncesini yok etmek için,
Aleviler hakkında ölüm fetvaları çıkarmış, onları yargılayıp binlerce Aleviyi
öldürmüşlerdir. Yok etmeye çalıştıkları Ali, Alevi anlayışındaki Ali’dir. Yani; insanı
tanrı katında gören, eşitlikci, cem tutan, semah dönen, kadını toplumsal yaşamda
eşit değerde gören ve örtünmeye zorlamayan, zekat değil paylaşmayı
benimseyen, 72 millete aynı nazarla bakan; eline, beline, diline, eşine aşına işine
sahip çıkmayı benimseyen Aliciliktir.
Hz. Ali'yi farklı kılan özelliklerin başında şüphesiz Hz. Ali'nin Tanrı algılaması
gelmektedir. O "Ben görmediğim, bilmediğim Tanrı`ya tapmam" demiştir. Buradan
yola çıkarak Hz. Ali'nin tarif etmiş olduğu tanrı algılayışı bizim Tanrı anlayışımızdır
diyebiliriz. Tanrı; bir başkası tarafından görülebilir, hissedilebilir, dokunulabilir,
onunla temasa geçilebilir.
Hz. Ali'nin "konuşan Kuran" kavramı, farklı olan başka bir özelliğidir. O, insanı
tanrısallaştırıp, onun sözlerini Kuran değerinde görmektedir.
Sıffın savaşında yenilmek üzere olan Muaviye, derilere yazılı Kuran surelerini
mızraklara takarak hileye başvurduğunda; Hz. Ali "Enel kuran-ı natık " (Ben
konuşan kuranım) diyerek, bu hileye dikkat çekmiştir.
Bu sözleriyle mızraklara takılmış olan Kuran, yaratılmamış yazılmış bir kitaptır, bir
daha yazılabilir. Çünkü herşey insandadır. Bu sözü ve davranışıyla Ali, aklın
yolunu seçmiştir.
Zamanın bilgini olması ve akılcı davranışı ve yaklaşımları, gücü ve cesareti
veliliğinin kerametleri olarak nitelendirilmiş, sayısız söylenceler yaratılmıştır. Kendi
kendinin cesedini yıkayan, tabuta koyan, bir deve üzerinde deveyi götüren;
kısacası ölmeden ölümsüzleşen bir Tanrı oluşturulmuştur.
Alevi inancında Ali tekrar dünyaya gelir. Çağına damgasını vurmuş kişilerde Ali
zuhur eder. Yani; Ali don değiştirip tekrar ortaya çıkar.
Hz. Ali'nin kılıcı kanlı olan kılıç değil, tahta olanıdır; yani: insanlara cihat açmaz,
kulluk görevlerini ibadetle değil insanlara sorumluluklarıyla belirler.
Aleviler; Hakk'ın insanda tecelli ettiğini söylerler ve Hz. Ali`nin örnek kamil insan
olduğununa inanan Yedi Ulu Ozanlar ve daha niceleri bu nedenle O`nu olağanüstü
niteliklerle anlatırlar.
OZANLAR DİLİYLE HZ ALİ
SEYYİT İMADETTİN NESİMİ’NİN
GÖZÜ İLE

Binbir adı vardır birisi Hızır,
Her nerde çağırsam orada hazır.
Ali’m Padişahtır Muhammed vezir
Bu fermanı yazan Ali değil mi?
Ali ile Muhammed kurdu bu yolu
Mümine saçıldı tarikat gülü
Bir ulu dergâhtır sürelim demi
Ali ile Muhammed’in aşkına
Sufi Mezhebimin Nesin Sorarsın
Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz
Gözlüye Gizli Yok Ya Sen Ne Dersin
Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz
Her Kimin Ki Çerağını Hak Yakar
Mümin Olanları Katara Çeker
Aslımız On İki İmama Çıkar
Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz
Şah Hatayi’m Eydür Muhammed Ali
Onlardan Öğrendik Erkanı Yolu
Ali Muhammed’dir Muhammed Ali
Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz
ŞAH İSMAİL’İN (ŞAH HATAYİ) GÖZÜ İLE
PİR SULTAN ABDAL’IN GÖZÜ İLE
FUZULİ’NİN GÖZÜ İLE
Düştü Hüseyin atından Sahra-i Kerbela’ya,
Cibril koş haber ver Sultan’ı Enbiyaya
Şukr-ı Huda ki sâye fekendest ber serem,
İkbal-i müstedâm-ı tü ya Murtezâ Ali,
Behr-i necat ber heme çün tâat-ı Hudâ
Farzest iktiram-ı tü ya Murtezâ Ali,
Mânend-i Kâ’be ma’bed- ins u melaikest,
Her câ buved makaam-ı tü ya Murtezâ Ali,
Türkçesi: Şükür olsun Tanrıya ki ya Murteza Ali, senin daimi ikbalin, başıma gölge
salmıştır. Sana hürmet etmek kurtuluş için Tanrıya ibadet gibi herkese haktır. Makamın
neresiyse orası, Kâbe gibi insanların da ibadetgâhıdır, meleklerin de. Lûtfunun umumi ve
şâmil sofrasından Fuzûli’ye her an binlerce feyiz erişmektedir

İmamü’l Müttekinsin bellü bayık
Erenler merdinin merdan’ı Hayder
Cemad’a dil verirsin emr-i Yezdan
Verir nutkun ölüye canı Hayder.
Bugün yâr bize geldi
Gülleri taze geldi
Önünde Kanber ile,
Ali Murtaza geldi.
Ali benim mâhımdır,
Kâbe kıblegâhımdır
Mir’aç’taki Muhammed.
O benim padişâhımdır....
YEMİNİ’NİN GÖZÜ İLE
VİRANİ’NİN GÖZÜ İLE
KUL HİMMET’İN GÖZÜ İLE
İmamet:
Burada İmamet makamına değinmek gerekir: Aleviler; kutsal bilginin yani Tanrı kelamının;
seçimle gelen Halifelerin değil; Tanrı kelamına vakıf olmuş kişiliklerin temsil edeceğine inanırlar.
Bu nedenle Hz. Ali; Alevilerce Halife olarak değil “Veliyullah”ya da kısaca “veli” olarak anılır. Hz.
Ali’nin görevi sadece toplumu yönetmek değil, Veliyullah vasfıyla donatılmış (Tanrısal sıfatların
en belirgin olduğu ve bu mertebeye hiç bir peygamberin ulaşamadığı algılanır; cümle Nebilerin
şahıdır) olduğundan, Tanrı'ya en yakın uludur. Olgunluk derecesi bakımından en yüksek
aşamadadır... Ölümsüzdür, yücedir.
Anadolu Alevi ve Bektaşi'liğinin temelini oluşturan, ona bir inanç kurumu niteliğini kazandıran
“velilik”tir başka debaşka deyişle “imamlık”tır. Bu kurum on iki imamla sınırlandırılmıştır. Bu
kurum Hz. Ali ile başlar ve İmam Muhammed Mehdi ile sona erer. On iki İmamlar Hz. Ali'nin
soyundan gelirler. Bu kutsal kişiliklerin ayrı ayrı olgunluk aşamaları ve kendilerine has ayrı
özellikleri vardır. Dünyadaki bütün Aleviler on iki imam sevgisi konusunda birleşirler. Sözlük
anlamı ile imam; bir inanç topluluğunun öncüsü, başı, veya önderidir. O'nun varlığında dile gelen,
biçimlenen inançlar o yolun özünü oluşturur.
Alevi'lere göre imam, üstün nitelikleri ve Tanrısal sıfatları taşıyan zatlardır.
İstemem alemde gayrı meyvayı
Tadına doyulmaz balımdır Ali
İstemem eşyayı verseler dahi
Korkmazam sünbülü gülümdür Ali
Virani’yem düştüm şimdi derdine
Vücudum gark oldu çile bendine
Gönül sormaz oldu kendi kendine
Söyler dehanımda dilimdir Ali

Hz. Muhammed “Ben İlim şehriyim, Ali onun kapısıdır, İlim isteyen kapısına
gelsin’’ derken, diğer bir yanı ile de muhakkak ki Hz. Ali’nin bilgeliğine dikkat
çekiyordu.
Hz. Ali’nin öğretileri arasında en çok öne çıkan öğelerden biri onun büyük ilim
sahibi olması ve bunu insanlarla paylaşmak istemesidir.
Hz. Ali, zulmü ve insanlara haksızlığı şiddetle men etmekte, defalarca haksızlığa
uğranılsa dahi, insanların kendilerine haksızlık edenlere zulüm yapmamalarını
ısrarla vurgulamaktadır.
O, her türlü yalan, dolan, iftira, ikiyüzlülük ve kem sözden insanları caydırmaya
çabalar. Mütevaziliği ve alçakgönüllüğü öven, cahil ve yeterince erdem sahibi
olanlardan mesafeli durulmasını öneren, dayanışmayı, dürüstlüğü ve adaleti
bayrak edinen bir ulu zattır
Hz. Ali. İnsan olmanın temel ilkelerinden biri olarak da nefsin köreltilmesini (kontrol
altına alınmasını) tavsiye eder ve uygular.
O, hiç bir insanı kınamayı hoş görmediği gibi, insanları mensup olduğu kavimler
(ırklar) konusunda da eşit tutar. İnsan haklarına son derece uyan ve saygı duyan,
kul hakkını kutsal gören, insanların kula hakkına riayet etmelerini, müslüman
olmasalar dahi tüm insanlara adaletle yaklaşılmasını telkin eder.
Hz. Ali, kimsesizleri, yetimleri, dulları, köleleri, yaşlıları, bedensel özürlüleri ve
çaresizleri korurdu. Onlara toplumun dayanışma ruhu ile sahip çıkmalarını isterdi.
Hz. Ali, gönül zenginliğini, mal zenginliğinden üstün tutar. Erdemi, olgunluğu;
kişinin kendisini bilmesi olarak görür. Dünyevi tutkulardan uzak mutasavvıf bir
kişilik sergiler. Şöhret ve zenginliği önemsemez. İnsanların gönül gözünü
açmalarını ve tasavvufa yönelmelerini ögütler .
Bütün bu özelliklerine bakınca karşımıza pek çok olağanüstü özelliklerle donanmış
bir dahi ve ulu Evliya çıkıyor.
O hem arı, hem de arıtıcı. O hem zahiri, hem de batini bir sır.
O hem başta, hem sonda. O hem insan, hem nur.
O hem yaratanın nuruna ulaşmış bir yaratıcı, hem de yaratılmış fakir bir kul.
O hem gözlerin, hem de kalplerin görmeye çabaladıkları deha.
O hakkında’’Sırrı hakikatına eremedik’’ denilen Veliullah`dır

Fazilet-i İmam Ali
Muhammet Ali'nin aslın sorarsan
Taç Muhammet ismi baş ile geldi
Eğer Hakk'ı öz kalbinde ararsan
Hatice Fatima kaş ile geldi.
Gözde bir nokta var Ali bilesin
Fehm et ki Hakk'ı kendinde bulasın
Cavidan ilminden haber alasın
Hasan'la Hüseyin huş ile geldi.
Kirpiktir Zeynel'dir secdeyi kılan
Bakırdır burnundan kokuyu alan
Cafer'dir yüzünde balkıyıp duran
Yedi hat üstünde beş ile geldi.
Bıyıktır sakaldır Kazım-ı Rıza
Dudağı Taki'den dersini düze
Ağzı suyunu Naki'den süze
Hasan el Askeri dişile geldi.
Dilinde söyleyen Mehdi'dir meğer
Mümin müslüm onun vafsını eyler
Sıdkına çağıranların kalbine doğar
Ah eder didesi yaş ile geldi.
Münkür münafıklar bu sırra ermez
Aldanır karaya fehmine varmaz
Hakikattan arar Adem de bilmez
Dolar bir mescide boş ile geldi.
FEDAYİ çağırır Settar el Gafur
Adem'e Hak bilmeyen mutlaka kafir
Adem değil midir hatem-ül mühür
Bu sevda serime cuş ile geldi
OZANLAR DİLİYLE HZ ALİ

2.12 İmamlarID: 28

Tür

Başlık

İçerik

Adı Hasan.. / İmam Hasan
Kureyş Kavmi / Haşimi.. sülalesi
Ünvanları Hasan’ül Mücteba: Seçilmiş-seçkin.. İstinai
kişilikle kutsal kimlikli
Anası Fatima-tül Zehra - (Zöhre)
Babası İmam Ali (Ali Bin Eb-u Talib)
Doğum yeri ve tarihi Medine (Suudi Arabistan) 623
Eşi Cude
Çocukları Kız ve erkek toplam 15 çocuğu olmuş...
Yaşadığı dönemin
Halifesi ve yönetimi
Halife Muaviye (5. Halife)
Şehadet tarihi 670
Türbesi Medine
Şehadet sebebi Ebu Süfyan oğlu ve Yezid’in babası olan 5. Halife
Muaviye tarafından, yine Ebu Süfyan soyundan
İbni Mülcem aracılığı ile İmam Hasan`ı karısı
Cude tarafından zehirlenerek şehit edilmiştir.
Eserleri ve bilgi alanları
Özellikleri Hz. Hasan’ın “evrensel boyutlarda önemsenen
değerli vecizeleri.. Menkibeleri.. (Risale’leri!..)
çağrı ve temennaları bulunmakta...
Beşinci halife Muaviye ile kan dökmemek için
hilafetten vaz geçmesi dikkate değer bir
davranıştır.
Yol gösterici
sözleri/mesajları
Barış herşeyden hayırlıdır.
Ben kendi isteğimle düşmanlığı ortaya koymam ve
kimse ile dünya saltanatı için kavga etmem.
Konunun Özeti

İmam Müçteba (seçkin, seçilmiş)ismi ile de çağrılan Hz. Hasan, Peygamberin
kızı Hz. Fatıma'nın ve Hz. Ali’nin büyük oğludur. 11 Nisan 624 tarihinde
Medine'de dünyaya gelmiştir. Hasan ismini Hz. Muhammed koymuştur. Hasan
ismi daha önceleri araplarda yoktu. Hz. Muhammed oğullarım dediği İmam
Hasan ve İmam Hüseyin’i çok severdi onlarla şakalaşır ibadet sırasında bile
sırtına çıkmalarına müsade ederdi. İmam Hasan simasıyla dedesine çok
benzerdi. Hz Muhammed bir çok hadisinde torunlarının kutsallığından
bahsetmiştir.
İmam Hasan sıffın şavaşında babasının yanında idi. Hüseyin’le birlikte fiilen
şavaşa katıldıklarını gören Hz Ali "...tutun şunları ben bu ikisiyle soluk alıyorum
şehid olurlarsa Resullahın ve benim neslim kesilir.." diyerek onları şavaş
alanından çıkartmıştır.
Görüldüğü gibi Hz. Ali de Hz Muhammed'in soyunun İmam Hasan ve İmam
Hüseyin’le yürüyeceğine işaret etmiştir. Hz. Muhammed'in erkek evladı
olmadığından kızı Fatma ile Hz. Ali'den gelenleri kendi soyu olarak kabul
etmiştir.
Babası Hz. Ali şehit olunca, onun vasiyeti ile İmamet ve Hilafet makamlarını
üstlendi. Bu süre içinde Ehli Beyt’e aşırı düşmanlık güden ve yıllarca hilafet
için savaşan Muaviye ile savaşmak durumunda kaldı. Muaviye, 3. Halife
Osman’ın asiler tarafından katledilmesini bahane ederek, ama gerçek niyeti
Halife olmak istediği için daha önce Sıffeyn Savaşında da Hz. Ali’ye karşı
savaşmıştı. Ancak Hz. Hasan’ın bazı ordu komutanları Muaviye tarafından
rüşvet karşılığında Hz. Hasan’a karşı cephe almaya başladılar.
Irak`lıların Halife ilan ettikleri halde (tuzak kurma maksadıyla), İmam Hasan bir
anlamda, Muaviye ve taraftarları olan Emeviler, İslamiyet içerisinde yarattikları
fitnelik ve düşmanlıklardan ve kötülüklerden belki vazgeçerler düşüncesiyle,
Muaviye`yle anlaşma yolunu tercih etti.
Diğer bir anlamda da: “... Muaviye, bizi öyle bir işe çağırıyor ki, onda ne bir
yücelme var, ne bir adalet. Ölümü göze alıyorsanız, teklifini reddedelim;
Yaşamayı istiyorsanız, kabul edelim; hangisine razıysanız bildirin...”
Bu hitabeye karşı İmam Hasan’ın etrafında bulunan toplum, her yandan
bağrışarak, yaşamayı, uzlaşmayı istediklerini bildirdiler.
Hz. Hasan`la Muaviye arasında yapılan anlaşma:
• Halkın, Allah`ın kitabına ve Hz.Peygamberin sünnetine uygun olarak idare
edilmesi;
• Ali evlatlarına ve taraftarlarına (Alevilere) hiç bir suretle kötülükde
bulunulmaması;
• Ali evlatlarına ve taraftarlarına kötü söz söylenilmemesi;
• Cemel ve Sıffın savaşında şehid olanların evlatlarına maddi destek
sağlanılması
• Muaviye`nin kendisinden sonra, yerine kimseyi halife yapmaması.

Muaviye, uzlaşma yazılıp taraflar ve imzaladıktan sonra Nuhayle`ye gitti; orada
okuduğu hutbede, „...Ben Hasan`la bazı şartlara uyacağımı vaadederek
uzlaştım; ama o şartların hepsi de ayağımın altında; onların hiç birini yerine
getirmeyeceğim…” Ve dediğini de yaptı.
Anlaşmadan sonra İmam Hasan ailesini toplayarak medineye döndü. Muaviye,
sözleşmenin hiç bir maddesine uymadı. İmam Hasan’ın karısı Cude’ye bin
dirhem altın vererek ve oğlu Yezide almayı vaad ederek, İmam Hasan’ı 670
yılında zehirletti.
İmam Hasan sonradan buyurmuşlardı, ‘‘..Ben bu işi Muaviye’ye teslim
etmezdim; fakat yardımcı bulamadım. Yardımcı bulsaydım, gecemdede onunla
şavaşırdım... gündüzümde de. Sonunda, Allah benimle onun arasında
hükmederdi...”
Hz. Hüseyin ve diğer Ehli Beyt bendeleri, Hz. Hasan’ın cenazesini dedesi Hz.
Muhammed’in yanına defn etmek istemişlerse de, Ebu Bekir’in kızı Aişe
(Ayşe), yanına topladığı bir miktar savaşçı ile cenaze kafilesinin önüne çıkarak
’’ Kendisinin Hz. Muhammed’in eşi olduğu vesilesi ile Hz. Hasan’ı,
Peygamberin yanına defn ettirmeyeceğini’’ beyan ederek tarihte Fil Vakası
olarak anılan bir çatışma çıkartmış ve Hz. Hasan’ın naaşını oklatmıştır. Bunun
üzerine cenazede gerginlik istemeyen kafile İmamın naaşını Medine’de Baki
mezarlığında defn etmişlerdir
Şehadet tarihi 25 Mart 670 olarak bilinmektedir. Babası Hz. Ali’nin 24 Ocak
661 tarihinde Şehit edildiği göz önüne alınırsa Hz. Hasan’ın İmameti 10 yıla
yakın sürmüştür.
Aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, On İki İmamların
insanlığa yol göstericiliği devam ettiğidir.
Zaten On İki İmamların batînen ‘zaman ve mekân’ sorunu yoktur.
Onlar her daim, her yerde hazır ve nazırdırlar. Gerçeği görüp
anlamak için onların tarihteki zorluklarını iyi kavramak gerekiyor.
Kalplerinde ve ruhlarında kini-kibri; bencilliği atamayanlar;
kendilerini dünyanın zevkleri ile kandıranlar; tarihi kendi yaşamları
ile başlatıp, kendi yaşam süreleri ile hesaplayanlar için; arkalarında
bıraktıkları kirli miras insan alemi için utanç vericidir.
Bütün bunlara rağmen On İki İmamların düşünce mayası,
günümüzde insanları doğru yola yönetmeye devam ediyor.

Hz. Muhammed Buyurur
(Hasan ve Imam Hüseyinin saadeti hakkında)
“Her kim benim gibi yaşamak, benim gibi ölmek ve Allah’ın bana
vadettiği yaşantıma girmek istiyorsa, benden sonra Hz Ali Ebu Talib’e
ve onun soyundan olan vasilere uysun, onları kendine imam ve veli
edinsin. Onlar benim toprağımdan (ve nurumdan) yaratılmış benim Ehl-i
Beyt`imdendir.”
”Ümmetimden onlara düşman olanları, fazilet ve üstünlüklerini inkâr
edenleri, akrabalık bağımı onlar hakkında gözetmeyip, onların
ziyaretinden yüz çevirenleri, Allah’a şikayet ederim

3.12 İmamlarID: 29

Tür

Başlık

İçerik

Adı Hüseyin
Unvanı ( takma adı) Seyyid’i Şüheda ( Şehitler ulusu )
Anası Hz. Fatma
Babası Hz. Ali
Doğum yeri ve tarihi Hicretin 4. yılı, 3. Şaban günü Medine'de dünyaya
gelmiştir. Miladi olarak da 25 Şubat 625 tarihi
bilinir.
Çocukları Ali Ekber, Ali Asker (ikisi de Kerbela`da şehit oldu),
Zeynel Abidin, Fatma, Sakine ve Zeynep
Şehadet tarihi Kerbela, 10 Ekim 680 (Hicri:10 Muharrem 61)
Türbesi Kerbela`da
Şehadet sebebi Yezid ordularınca Kerbela`da şehid edildi.
Eserleri ve bilgi alanları
Özellikleri Cesur, bilgili, mütavazı, cömert
Yöl gösterici sözleri
(Hz. Hüseyin)
• Özür dilenecek hareketten sakın. Zira mü'min
ne suç işler ve ne de özür diler, ama münafık
her gün suç işleyip özür diler.
• Gerçek cimri, selam vermekte cimrilik yapan
kimsedir.
Hz. Hüseyin Hz. Muhammed'in torunu ve Hz. Ali ile Hz. Fatıma’nın ikinci
çocuğu idi. Hicretin (622 yılı) dördüncü yılında 625 da dünyaya geldi.
O zamana kadar Araplar arasında pek rastlanmayan bu adı ona dedesi Hz.
Muhammed vermiş idi. Bazı kaynaklarda, Hüseyin doğduğu zaman, Hz.
Muhammed Hüseyin'in kulağına “..O cennet çocuklarının efendisi
(Seyyid)dir..” diye seslendiği yazılıdır. İmam Hüseyin’in çocukluğu
peygamberin derin sevgi ve şefkati içinde geçti. Ancak bu durum kısa sürdü.
Daha 7 yaşındayken, dedesini yani Hz. Muhammed’i; ve kısa bir süre sonra da
annesi Hz. Fatıma’yı kaybetti. Bu durumun onu oldukça etkilediği muhakkaktır.
Büyük kardeşi İmam Hasan 670 yılında şehit olduktan sonra 'imamet' (Ehl-i
Beyt bendelerine liderlik) makamına geçti ve on yıl önderlik yaptı. Yaklaşık altı
ay dışında bu müddetin tümü Muaviye'nin halifeliği zamanında en zor koşullar,
acı durumlar ve en ağır baskılar altında geçti. Ehl-i Beyt'i ve Hz. Ali'nin ismini
yok etmek istiyorlardı. Ayrıca Muaviye, oğlu Yezid'in halifelik temellerini atıp
pekiştiriyordu. Halkın bir kısmı halife olmasına razı değillerdi. Muaviye de
muhalefetlerin çoğalmasını önlemek için, daha fazla baskılara başvuruyordu.
672 yılında, yani Hicretin altmışıncı yılında Muaviye öldü ve oğlu Yezid
babasının yerine oturdu.

Muaviye hayattayken tanınmış kişilerden Yezid'e biat almıştı. Fakat İmam
Hüseyin'e dokunmayıp, biat teklifinde bulunmamıştı. Özellikle oğlu Yezid'e
vasiyet etti ki "Hüseyin biat etmezse fazla ısrar etme ve öylece bırak kalsın".
Ancak Yezid, gururu ve çekememezliği sonucu babası ölünce onun vasiyetinin
aksine, Medine valisine, İmam Hüseyin'den hilafetine biat etmesini istedi ve
biat etmezse başını Şam'a göndermesini emreti.
Medine valisi Yezid'in isteğini İmam Hüseyin'e duyurunca İmam ondan bu
konuda düşünmesi için vakit aldı ve geceleyin ailesini de alarak Mekke'ye
hareket etti. İmam Hüseyin yaklaşık dört ay Mekke'ye sığınarak yaşadı. Bu
haber yavaş yavaş İslam ülkelerine yayıldı. Bir taraftan Muaviye devrindeki
haksızlıklara razı olmayıp Yezid'in hilafetine karşı çıkanlar İmam Hüseyin'in
yanına gelip yardım edeceklerine dair söz veriyorlardı. Bir taraftan da Irak'tan
özellikle Küfe şehrinden aralıksız mektup gönderip İmam Hüseyin'in Irak'a
gelip önderlik ederek zulüm ve adaletsizliği yok etmesini ısrarla istiyorlardı.
Elbette bu durum Yezid için çok tehlikeli idi.
İmam Hüseyin biat etmemeğe kesin kararlıydı.
Tanınmış kişilerden bir grup, İmam Hüseyin'in yanına gelip yezite biat etmesini
istediler. Fakat İmam Hüseyin şöyle buyurdu:
"..Ben biat etmeyeceğim. Zulüm ve fesat hükümetine boyun
eğmeyeceğim. Nereye gitsem, nerede olsam da beni
öldüreceklerini biliyorum..."
Hz. Hüseyin babası gibi insanları eşitlik, kardeşlik ve adalet ülküleri içinde
yaşatacak bir ortamın olamayacağını (Ümeyyeoğulları, Yezid ve gibilerinin var
olduğu sürece) biliyordu.. Ne yazık ki Hz. Hüseyin bu asil duyguların esiri
olarak, adım adım -her neye malolursa olsun- Kerbela’ya doğru yoluna devam
etti.
Burada ana hatlarıyla ele alacağımız bu barbar katliam.. sadece İslam tarihinin
değil, insanlık tarihinin de en kara ve acıklı sayfalarını oluşturur ve kanıtlar.
Peygamberin, cennetin efendileri olduklarını söylediği iki sevgili torunundan
Hz. Hüseyin’in acımasızca şehit edildiği bu olayı; Emevi anlayışında olanların
anlatımlarında nasıl kılık değiştirdiğini ibret ve hayretle görüyoruz.
İmam Hüseyin Kufe'ye gitmek üzere yola çıktı. Daha Kufe'ye birkaç günlük yol
varken, oradaki durumu yerinde görmek ve uygun bir zemin sağlamak üzere
önceden Kûfe’ye amca oğlu Müslüm b. Akıyl’i gönderdi. Müslüm, Yezid'in valisi
tarafından şehit edilip ayaklarına ip bağlanalarak Kufe sokaklarında gezdirildi.
Kufe ve yöresinin sıkı gözaltına alındığını ve İmam'la savaşacak güçlü

(donanımlı) bir ordunun hazırlandığını duyunca Hz. Hüseyin, efradı ve
bendeleri ölümden başka bir yol kalmadığını anladılar.
Hz. Hüseyin ve beraberindeki aile efradı ile can dostları Kerbela’ya geldikleri
zaman hem susuz bırakılmış, hem de binlerce kişilik ordu tarafından
kuşatılmış durumdaydılar. İnsanlık değerlerinden yoksun Kûfe Valisi zalim
Ubeydullah, Hz. Hüseyin’in geri dönmek, Yezid’le görüşmek veya İslam
sınırlarından herhangi birine gitmek isteklerinden hiçbirini kabul etmedi.
Esasen Ubeydullah'ın görevi, Hz. Hüseyin`in biatını sağlamak ya da Hz.
Hüseyin’i şehid etmekti.
İşte burada Hz. Hüseyin şehit olmak için kesin karar aldığını açıkça belirtti.
Kufe'nin yaklaşık olarak yetmiş kilometre yakınlarında Kerbela Çölü'nde
Yezid'in ordusu onları ablukaya aldı. Sekiz gün burada kaldılar. Bu arada
günden güne abluka çemberi daralıyor ve sürekli düşmanın sayısı çoğalıyordu.
Bu bir kaç gün içinde İmam Hüseyin ordusunun yerlerini ayarlayıp dostlarının
geri girmeye ısrarla teşvik etti.İmam Hüseyin yanındakilere kısa bir konuşmada
şöyle buyurdu:
"..Bizim ölüm ve şehadetten başka bir yolumuz yoktur. Ben biatımı
sizden kaldırdım. Gitmek isteyen, gecenin karanlığından
faydalanıp kendisini bu tehlikeli meydandan kurtarsın. Çünkü onlar
bir tek beni katletmek istiyorlar.."
Daha sonra ışıkların söndürülmesine emir verdi. Maddi maksatlar gözetenler o
gece Hz. Hüseyin ve bendelerinden ayrılıp gittiler. Fakat hak aşıklarından çok
azı (40 kişiye yakın yareni) ve Haşim'den olan akrabaları kaldılar.
Muharrem ayının dokuzuncu gününün sonlarında “ya biat ya savaş” teklife
düşman tarafından İmam Hüseyin'e ulaştırıldı.
Hicretin 61. yılı (680) Muharrem ayının 10. günü İmam Hüseyin yanında kalan
dostlarıyla (toplamı doksan kişiden azdı; Kırk kişi önceden yanında olanlar ve
otuzdan biraz fazlası savaş günü ve gecesi düşman ordusundan dönenler,
diğerleri de İmamın Haşimi akrabaları. Örneğin oğulları, kardeşleri, kardeşi ve
bacısı oğulları ve amcası oğullarıydı) sayısız düşman ordusuyla karşı karşıya
geldiler.
O gün İmam Hüseyin ve savunmasız efradı ve akrabalarına saldırdılar. Imam
Hüseyin ve taraftarları son damlalarına kadar savaştılar.
Bu son derece dengesiz boğuşmada İmam Hüseyin ve efradı şehit oldular.
Şehitlerin içinde İmam Hasan'ın iki küçük oğlu, İmam Hüseyin'in bir küçük oğlu
ve daha niceleri.vardı.

Savaş bittikten sonra düşman ordusu, İmam Hüseyin'in çadırlarını yağma
ederek ateşe verdiler... Şehitlerin başlarını kesip, elbiselerini çıkardılar...
Cesetleri defnetmeden Ehl-i Beyt Evlatları'nı korumasız kızları ve kadınları,
şehitlerin başlarıyla birlikte Şam'a doğru hareket ettiler... Esirlerin içinde, erkek
olarak İmam Hüseyin'in yirmi dört yaşındaki ağır hasta oğlu Zeynel Abidin'i de
Yezid'in karşısına çıkardılar.
Kerbela katliamı, kadınların esir alınıp develere.. bindirilerek (!) teşhir için
şehirde dolandırdılar... Esirler içinde bulunan, Hz. Ali'nin kızı Zeynep ve İmam
Zeynel Abidin'in Kufe ve Şam'daki toplantı yerlerinde, konuşmaları Ümeyye
oğullarını rezil etti... Ve Muaviye'nin yıllarca yaptığı tebligatı (Ehl-i Beyt'e karşı
siyasi propagandayı) etkisiz bıraktılar.
Hz. Muhammed`in ‘‘Hüseyin bendendir, ben Hüseyin’denim; Hüseyin’i seveni
Allah sever‘‘ dediği torunu İmam Hüseyin, tek kelimeyle, Muaviye ve Yezid’in
haksızlıklarına, yolsuzluklarına, baskı ve zulümlerine karşı baş eğmeyen yiğit
bir liderdi.
Ezilen ve horlanan yoksul insanların dostuydu; sofrasındakilerini onlarla
paylaşırdı. Destanlaşmış hayatı ve örnek duruşu ve kişiliğiyle Hz. Hüseyin
gönüllere taht kurmuştu.
Hz. Hüseyin, haksızlığa karşı direnmenin ve baş kaldırmanın bir simgesi oldu.
Ama hiç kuşku yok ki, zalimlerin ve mazlumların zuümlere karşı savaşında;
Kerbela'nın özel bir yeri vardır. Olaya, 1400 yıl evvel meydana gelmiş basit bir
iktidar savaşı ya da İslam dinini ele geçirme amacıyla kabileler arası mücadele
görüntüsü vererek dudak bükmek son derece basit ve o eşsiz direnişe hakaret
olur.
Kerbela Katliamı, asırlardan beri zalimle mazlumun, despotlukla hoşgörünün,
zenginlik, ihtişam ve iktidarla yoksulluğun, ezilmişliğin ve insanı insan yapan
değerlerin savaşı olarak, tüm insanlık aleminde akıllarda yer etmiştir.
Eğer bu bir iktidar kavgası olsaydı, Hz. Hüseyin ölüm yerine yaşamayı seçer
ve iktidarı ele geçirmek için fırsat kollardı. İmam Hüseyin'in iktidar peşinde
olmadığı, onu ikna etmek için gelen Yezid'in komutanı Ömer'e verdiği cevapta
saklıdır:
"..Nedir ki biat etmek? Eğilirsin olur biter. Her isteyen istediğine boyun eğdirirse,
boyun eğmeyenlerin hali nice olur? Sanılmasın ki boyun eğmemek bir kibir işidir.
Ben de boyun eğerim. Ama bilirim ki, Yezid'in önünde eğilirsem eğer, zalimlik
azalmaz; çoğalır.
Bana 'inat etme' dersiniz. Peki, Yezid biat etmem için neden bu kadar inat
etmektedir?
Ben benden sonra gelecekleri düşünerek, bir insanın ne kadar güçlü olursa
olsun, yine de gücünü kıracak birilerinin bu dünyada var olabileceğini göstermek
istiyorum.''

Bu savaşta zalime boyun eğip refah içinde bir yaşam yerine ölümü seçen
İmam Hüseyin mazlumluğun, inanmışlığın sembolü olurken, Yezit ise; insan
ismi olmaktan çıkıp her devirde zalimlere verilen aşağılık bir sıfat olmuştur.
Aleviler, yüzyıllardır Kerbela'da Hz. İmam Hüseyin'in hak ve hukuk uğruna
şehit düşmesinin ve diğer 11 İmamın da yine hak ve adalet uğruna şehit
edilmelerinin anısına, Muharrem ayının 1. ile 12. günleri arasında Matem
orucu tutarlar.
Kerbala`da yaşananlar:
10 Ekim 680 (Hicri 10 Muharrem 61) günü Hz. Hüseyin son bir kez daha
Yezid’in ordusuna yaklaşarak, onlara hitap etmek istedi. Ancak bu çok veciz
konuşma gözleri dönmüş azgınlardan oluşan bu orduyu pek etkilemiyordu. Hz.
Hüseyin’in bu sözlerinin (haykırışı) edebi.. bakımdan da öte, bir 'kelam' değeri
vardır. Şöyle ki:
Hz. Hüseyin atını sürerek iki ordu arasında bir yerde durdu ve Yezid’in
ordusuna hitaben şunları söyledi:
“Ey Kûfe halkı, benim kim olduğumu biliyorsunuz. Vicdanınızın sesini
dinleyiniz..
Ben Peygamberin torunu değil miyim? Benim katlim size helal olur mu?
Peygamberin hadisini ne çabuk unuttunuz..
O, bizler için –Siz Ehl-i Beyt'in seyyitlerisiniz-.." diye buyurmuştu. "..Bunu
bilmiyor musunuz? Ben o büyük Peygamberin kızının oğlu, vasisi ve
amcazadesi olan zatın oğlu değil miyim?
Şayet bu hadis'i unuttu iseniz, içinizde bunu size hatırlatacak kimseler
vardır. Benden ne istiyorsunuz?
Medine’de Resulullahın ravzai mübarekesinin yanında kendi halimde
yaşarken, beni orada bırakmadınız..
Mekke’de itikafa çekilmeme müsade etmediniz.. Davetnameler
göndererek, ricalar ederek, yalvararak beni buraya kadar çağırdınız. Ben
sizin bu davetiniz üzerine buralara kadar geldim. Şimdi beni öldürmek
istiyorsunuz. Bu akıbete müstehak olabilmek için ben sizlere ne yaptım?
İçinizden birisini mi öldürdüm? Yoksa birinizin malını mı gasbettim? Eğer
beni istemiyorsanız bırakınız gideyim..
Bu ne gaddarlık ve bu ne hilekarlıktır…”

Hz. Hüseyin’in bu hitabı sonrasındaki gelişmeleri (ulu ozan) Fuzuli şöyle
nakleder:
“Cemaat bir ağızdan yaptıklarını inkara kalkıştılar. Hazreti İmam,
mektupları onların önüne koyup böylece inkara mecal
bırakmadıktan sonra, mektupları ateşte yaktırdı. O zaman Ömer b.
Sa’d gelip:
- Ey Hüseyin! dedi, bu hikayelerden bir sonuç çıkmaz. Ya Yezid’e
biat edersin, yahut da ölümü göze alırsın.!…
Bu sözleri söyledikten sonra eline bir ok alıp:
- Ey Kûfe halkı, şahit olun ve Ubeydullah b. Ziyad huzurunda da
şahitlik edin ki, Hz. Hüseyin’le savaşa tutuşan ilk defa ben oldum.
Bunları söyleyerek o oku Hz. Hüseyin`e doğru fırlattı.
Rivayet ederler ki, Yezid’in askerleri Ömer Sa’d’ın gayretini görünce ona
uyup Hz. Hüseyin’i öyle bir ok yağmuruna tuttular ki atılan oklardan güneş
görünmez oldu.
Hz. Hüseyin bu hücum karşısında süvarilerine dönüp yanındakilere şunları
söyledi:
- Ey vefakâr arkadaşlar ve benim için canlarını ortaya koyan
insanlar! Kavgaya kendinizi hazırlayın ki, kanların döküleceği
zamandır. ”
Çok barbarca başlayan bu saldırıda Hz. Hüseyin’in 23 süvari ve 40 kişiden
oluşan bendeleri, öğle üzeri olduğunda iyice azalmış durumdaydı. Hz. Hüseyin
de bu az sayıda susuz ve bitkin insanla yaya olarak savaşıyordu.
Sonunda Şimr’in emriyle her yandan hücum edilerek, Hz. Hüseyin şehid edildi.
Peygamberin torunu Hz. Hüseyin’in vücudunda otuzüç ok, otuz dört kılıç ve
kargı yarası vardı (10 Muharrem 61-10 Ekim 680).
Düştü Hüseyn atından Sahrayı Kerbelâ’ya
Cibril var haber ver Sultanı Enbiyaya
Sonra çadırlar ve kadınlar (!..) yağma edildi. Bu kanlı savaşın bitiminde İmam
Zeynel Abidin yatak ve yorganlara sarılarak saklanmıştı.
Hz. Hüseyin’in şehid edilmesi sonrasında, çadıra koşan Şimr “Hüseyin’in bir
oğlu daha olacak, o nerede?” diye aramaya başladı. Çadırın her tarafını arayıp
çocuğu buldu. Fakat bu esnada çadırda bulunan kadınlar, Şimr’e hücum
ederek Zeynel Abidin’i bu caninin elinden kurtardılar (!..).
Bu çirkin şavaşın en küçük kurbanı ise daha altı aylık bir bebek olan Hz.
Hüseyin’in oğlu Ali Asgar’dı.
Hz. Hüseyin’in yanındakilerden şehid olanlar, yetmiş iki kişi idi. Yezid
ordusunun komutanı, bu şehitlerin başlarını bedenlerinden kestirerek Halife

Yezid'in valisi Ubeydullah’a gönderdi. Hz. Hüseyin’in kızları, kızkardeşleri ve
çocukları da Kûfe’ye, Ubeydullah’ın huzuruna getirildiler.
Ubeydullah’ın, peygamberin soyuna karşı davranışı çok çirkin ve kaba idi;
kendilerine hakaretler ve tehditler savurdu, hatta İmam Zeynel Abidin’i
öldürmek dahi istedi. Ubeydullah bundan sonra İmam Zeynel Abidin’in ellerini
bağlatıp, Kerbela’da öldürülenlerin kesilmiş başlarını ve çoluk çocuğu, Şam’a
Halife Yezid’in yanına yolladı. Şam’a vardıklarında onları götüren Züheyr,
Halife Yezid’in yanına girip başarıyı (!) müjdelemiş ve Kerbela kırımının
ayrıntılarını anlatmıştı.
Hz. Hüseyin’in ailesini getiren kafile, Yezid’in sarayına getirilmişti. Kısa süre
sonra Ehl-i Beyt kadınlarını Yezid’in huzuruna çıkardılar. Kadınlar, İmam
Hüseyin’in kesik başını Yezid’in önünde görünce, feryad ve figan etmeye
başladılar. Kadınlarla birlikte, zincirli bir şekilde İmam Zeynel Abidin de
Yezid’in huzuruna getirilmişti. Bu trajik-vahim sahnedeki hayasız ve korkunç
görüntüden Yezid’in yanında bulunanlar bile, dehşete kapılmışlardı ve bunu
açıkça belirtmişlerdi. Yezid, Hz. Hüseyin’i ortadan kaldırdıktan sonra artık
rahatlamış sayılırdı. Şimdi Ehl-i Beyt'e yalandan da olsa, saygılı davranabilirdi.
Derhal Zeynel Abidin’in zincirlerini çözdürdü.
Yezid’in kadınları da Ehl-i Beyt kadınlarını teselli etmeye çalışıyorlardı. Artık
Yezid yaptığı kötülükleri ve cinayetleri unutturabilmek için, Ehl-i Beyt’e iyi
davranıyor, sarayda onlarla konuşuyor, her isteklerinin yerine getirileceğini
belirtiyordu. Daha sonra Numan bin Beşir komutasındaki bir muhafız kıtası
eşliğinde, onları Medine’ye kadar götürdü.
Yezid, Zeynel Abidin’i uğurlarken şu yalanı bile uydurabiliyordu: “..Allah, İbni
Mercame’ye lanet eylesin. Vallahi ben olsaydım, babanın her isteğini yerine
getirirdim. Lakin kaderi İlahi böyleymiş ne yapalım!…”
Ne Allah’tan korkuları vardı, ne de Peygamberden çekinmeleri vardı, ne de
utanma biliyorlardı. Şu da muhakkak ki, yeryüzünde Yezid gibi ahlak yönünden
arsız, düşük insana az rastlanabilir. Onun bu işleri yapan kanlı eli Ubeydullah
ise, kötülük ve ahlaksızlıkta, zalimlikte efendisi Halife Yezid ile yarış
halindeydi. Şunu da bilmek lazımdır ki, Kerbela’da hak yolunda kendisinin yüz
katı bir orduya karşı duran, Hz. Hüseyin’in bu kahramanlığına da rastlamak
imkânsızdır. Sonuç olarak Kerbela katliamı tüm insanlık tarihine damgasını
vurmuş, ders alınması gereken hüzünlü bir destan oluşturmuştur.

Hz. Hüseyin Hakkında söylenenler:
İbn-i Abbas Hz. Resulullah’ın şöyle buyurduğunu rivayet ediyor:
”O, cennet ehli gençlerin efendisi ve ümmetin kurtuluş kapısıdır. Onun emri
benim emrimdir, ona itaat bana itaattır. Her kim ona uyarsa bendendir ve
her kim ona muhalefet ederse benden değildir.”
“Allah’ım, Ehl-i Beyt’imin benden sonra başlarına gelenleri ve
karşılaşacakları musibetleri sana şikayet ediyorum.”
“Ya Fatıma, ümmetimin kadınları Ehl-i Beyt’imin kadınlarına ve erkekleri
de Ehl-i Beyt’imin erkeklerine ağlarlar. Nesiller boyu her sene ve her asırda
matem tutarlar. Kıyamet olduğunda ise sen kadınlara, ben de erkeklere
şefaat ederim. Onlardan her kim Hüseyin’in musibetlerine ağlamışsa,
elinden tutar ve onu sevapla ödüllendiririz.”
Yüce peygamber:
Hüseyin doğruluğa ulaştıran bir ışıktır…
Hüseyin kurtuluş gemisidir…
Hüseyin bendendir…
Ben Hüseyin’denim…
Eti etimdir… Kanı kanım…
Kim Hüseyin'i severse...
Allah, onu seveni sever.…
“Hz. İmam Zeyn-ul Abidin kırk yıl babası (İmam Hüseyin’e) ağladı. Bu
müddet içerisinde gündüzleri oruç tutar, geceleri de ibadetle geçirirdi.
“Hz. Yakub peygamber idi, on iki oğlundan birisi (Hz. Yusuf) kayboldu. Onun
hayatta olduğunu bildiği halde hasretine dayanamayıp o kadar ağladı ki,
gözlerine ak indi. Ben ise babamın, kardeşimin, amcamın ve ailemden olan on
yedi (bazı nakillere göre de on sekiz) kişinin etrafımda katledilmiş cesetlerini
gördüm. Benim gamım, üzüntüm nasıl son bulabilir. (Onları kaybettiğim andan
itibaren devamlı elimde olmaksızın göz yaşlarım akmaya başlar.)”
“Ya Muhammed, Ya Ali, Ya Fatıma, Ya Hasan ve Ya Hüseyin.”

KERBELA
Kerbela şehri, Bağdat’tan 80, Fırat nehrinin 25 km batısında bulunmaktadır.
Kerbela, gam ve bela anlamınadır
Kerbela, İmam Hüseyin’in şehadetinden bu yana, öncelikle Ehl-i Beyt
bendeleri tarafından ve özellikle Anadolu Alevi ve Bektaşileri için de, büyük bir
kudsiyete sahip olmuştur. İran ve Türk Edebiyatlarında, Maktel-i Hüseyin adı
altında bir edebi türe de yol açan bu facia, yüzyıllardır hafızalardan
silinmemiştir.
Şah İsmail Hz. Ali'nin türbesinin bulunduğu Necef’le birlikte, Kerbela’yı da
ziyaret etmiş ve İmam Hüseyin’in türbesine karşı çok büyük itikadi saygı ve
bağlılık göstermiştir.

4.12 İmamlarID: 30

Tür

Başlık

İçerik

Adı Zeynel Abidin
Ünvanı Zeyn’ül Abidin (ibadet edenlerin bezentisi),
Seyyid’üs-Sacidin (secde edenlerin ulusu),
Adem-i Sani (2. Adem)
Babası İmam Hüseyin
Anası Şer-i Banu ( İran hükümdarı yezdcerd’in kızı).
Doğum yeri ve tarihi Medine, 659
Çocukları Muhammed Bakır, Abdullah Bahir, Zeyd, Eşref,
Hüseyn-ül Asgar, Aliyül Asgar başta olmak üzere,
onbir erkek, dört kız çocuğu olmuştur.
Ölüm yeri ve tarihi Medine, 719 ( bazı kaynaklarda 713)
Türbesi Medine’de
Ölüm sebebi Emevi halifelerinden Abdülmelik tarafından
zehirlendiği söğlenir.
İmamların soyunu sürdüren Zeynel Abidin, Kerbela’da babası Hz. Hüseyin
şehit edildiğinde 24 yaşındaydı. Aşure günü Zeynel Abidin savaşa katılması
için babası ona izin vermemişti. Fakat İmam Zeynel Abidin benim ne günahım
var ki, bunca sevdiğimin arkasından bir hizmet yapamadan yaşayacağım.
İmam Hüseyin bu sözler karşısında İmam Zeynel Abidin'e verdiği cevap
"..Muhammed-Ali soyunun devamı senin vücuduna bağlıdır onların soyu
seninle yürüyecektir..." Sözlerini takiben Zeynel Abidin'i çadırının bir köşesine
doğru götürmüştür.
Bazı tarihciler, İmam Hüseyin, Zeynel Abidin'e İmamet ve velayete ait sırları
bildirdiğinden bahsederler.
İmam Hüseyin atına binip şavaş meydanına giderken, peşinden yetişen eşi
Şehriban Ana der ki: ".. Ey yüce server. Ben Yezd-i Cürd’ün (İran Şahı)
neslinden gelmiş bir kadınım, düşmanın şerrinden sana sığınmıştım. Şimdi
korkum o dur ki, senden sonra bu zalimler, Ehl-i Beyt hatunlarına, belki
peygamber soyu diye saygı gösterirler. Oysa bana ihanette bulunurlar. Beni
kime teslim edip gidiyorsun.."
".. Ey Şehr-i Banu bunun için gam yeme; çünki sen de Ehl-i Beyt ailesindesin.."
diyerek şavaş meydanına döner.
Ehl-i Beyt ve İmamların soyunu hayatta kalarak sürdüren Zeynel Abidin'e,
Adem-i Sani (ikinci Adem) veya Adem-i Al-i Aba (Peygamber soyunun başı)
denirdi.

İmam Zeynel Abidin de kendini ilme veren, bilinçli ve şair ruhlu bir kişiydi. O da
babası ve dedesi gibi fakirin ve ezilenin dostuydu. Parayla köle satın alıp
serbest bırakırdı. Yiyeceğini fakirlerle paylaşırdı.
Önemli yapıtları: Sahfet’ül – Kamile, Sahife-i Seccide ve Risilet’ül Hukuk’dur
İmam Zeynel Abidin'e erelim
İmamların divanına duralım
Doksan bin erlere niyaz edelim
Mürvet günahıma ya Ali
Pir Sultan Abdal –
İmam Zeynel Abidin buyurdular:
“Salih kimselerle oturmak, insanı doğruluğa götürür; alimlerin adabına uymak,
aklı çoğaltır; adil yöneticilere itaat etmek, izzetin kemalidir; İstişare edene,
doğru yolu göstermek, nimetin hakkını eda etmektir...”
“... Akıllı kimse, isteğine uygun olsa bile yalan söylemez..
“..Zamandan ve ehlinden öğüt al. Çünkü zaman hem kısadır, hem de uzun.
Dünyanın geleceği geçmişine benzer; öyleyse ondan ibret al..”
“..Bütün insanlar yıldızları görür; ancak yıldızların rotasını ve dönüş yerlerini
bilenler kendi yolunu bulabilir.”
“Kendinle kardeşin arasındaki saygınlığı yok etme; ondan birazını baki bırak.
Çünkü saygınlığın yok olması, hayânın yok olmasıdır.”
Aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, On İki İmamların
insanlığa yol göstericiliği devam edecektir.
Zaten On İki İmamların batînen ‘zaman ve mekân’ sorunu yoktur.
Onlar her daim, her yerde hazır ve nazırdırlar. Gerçeği görüp
anlamak için onların tarihteki zorluklarını iyi kavramak gerekiyor.
Kalplerinde ve ruhlarında kini-kibri; bencilliği atamayanlar;
kendilerini dünyanın zevkleri ile kandıranlar; tarihi kendi yaşamları
ile başlatıp, kendi yaşam süreleri ile hesaplayanlar için; arkalarında
bıraktıkları kirli miras insanlık alemi için utanç vericidir.
Bütün bunlara rağmen On İki İmamların düşünce mayası,
günümüzde insanları doğru yola yönetmeye devam ediyor.

5.12 İmamlarID: 31

Tür

Başlık

İçerik

Adı Muhammed
Ünvanı Bakır (geniş bilgi sahibi)
Babası Zeynel Abidin
Anası Fatma (İmam Hasan’ın kızı)
Doğum yeri ve tarihi Medine (676)
Çocukları Caferi Sadık, Abdullah, Ali ve İbrahim adında dört
oğlu; Zeynep ve Ümmü Gülsüm adında iki kız
çocuğu vardı.
Katledildiği yer ve tarihi Medine 733
Türbesi Medine / Bakıy’de babası Zeynel Abidin’in yanında
Ölüm sebebi Emevi halifelerinden Hişam tarafından
zehirletilerek şehit edildi.
Konunun özeti
Dördüncü İmam Zeynel Abidin’nin oğludur. 676 yılında dünyaya gelmiştir.
Babası İmam Zeynel Abidin, Annesinin adı Fatma’dır. 16 Aralık 676 tarihinde
Medine’de dünyaya gelmiştir. Kerbela vakası olduğu zaman küçük bir çocuktu.
İmam Muhammed bin Zeynel Abidin’in lakabı Bakır'dır. Bakır, Peygamber
tarafından kendisine verilen lakaptı ve ilimleri yarıp açan anlamına gelir.
Babasından sonra imamet makamına gelmiştir. Beşinci imamın devrinde bir
yandan Ümeyye oğullarının zulümleri, İslam topraklarının her bir köşesinde
çeşitli kıyımlara ve savaşlara neden olmuştur.
Diğer taraftan da Ümeyye oğullarının kendi aralarında çeşitli siyasal
anlaşmazlıklar meydana geldiği için, bunlar iktidar kavgasıyla boğuşurken Ehl-i
Beyt'e kast etmekten - biraz da olsa – gecikmişlerdir..
Kerbelada işlenen katliam ve orada Ehl-i Beyt'e yapılan bu zulüm dördüncü
İmam Zeynel Abidin tarafından bendelerine anlatılarak daha geniş
çevrelercede büyük bir sempati toplamıştır. İmam Muhammed Bakır da bu
gelişmeden yararlanarak, insanlara Ehl-i Beyt'i sevdirmiş ve insanları, hor
gören, zulmeden, bir düşüncenin hiç bir zaman halk tarafından kabul
edilemiyeceğini halka anlatarak, Ehl-i Beyt düşüncelerini her platformda
anlatmaya çalışmıştır.
Sözleri çağının bilginleri arasında bir kanıt niteliği taşıyan ve bilge kişiliğiyle
tanınan İmam Muhammed Bakır, Hümanist bir kişiliğe sahipti.

İmam Hüseyin’in Kerbela’da mazlum olarak şehid olmasından sonra, Emevi
zulmüne karşı Küfe’de isyan bayrağını açanlardan biri de İmam Muhammed
Bakır’ın kardeşi İmam Zeyd ‘tir (ölümü: Küfe, 740).
Bu Emevi soyunun saltanatı.. toplam 89 yıl (661-750 yılına kadar Emevi
Saltanatı süresince) devam etmiştir. Abbasi ve Selçuklular döneminde de aynı
zihniyet ve zulümler yine devam etmiştir!.. Bildiğimiz gibi, Osmanlı Devletinin
Padişahlık saltanatıyla Emevi dönemindeki saltanat için uygulanan barbarlık,
sonuç itibarıyla yine aynı değil midir? İktidar olma uğruna yapılası bütün
insanlık dışı ihanetler, tıpkı önceki orta çağ rejiminin anlayışının devamı gibidir!
Osmanlı’da sadece isimler farklıydı. Osmanlı Hükümdarı, önce Padişah-tı,
sonra Sultan’lık da eklenince; Halife Yavuz Sultan daha da azgınlaşarak
padişahlığını Alevileri toptan katlederek sürdürdü ve gelecek veliahtlarına da
kanlı siyasal ünvanını miras olarak devretti!..
Zeynel’in canına kıldılar cefa
Muhammed Bakır ‘dır sırr’ı Murtaza
İmam Cafer Kazim Musa’yı Rıza
Bizi dergahından mahrum eyleme
- Derviş Mehmed -
Emevi halifesi Hişam'ın kardeşi oğlu İbrahim bin Velid bin Abdulmelik'in emri
ile 28 Ocak 733 veya 28 Mart 733 tarihinde zehirletilerek şehit edildi. Kabri
Medine / Baki mezarlığındadır.
Onun devrinde bir yandan Emevi zulümleri, İslam topraklarında doruğa
ulaşmıştı, diğer yandan da Ümeyye oğulları arasında çeşitli anlaşmazlıklar
meydana gelmişti. Bu anlaşmasızlıklardan dolayı iktidar iç çelişkilerle meşgul
olduğundan Ehli Beyt taraftarları üzerinde kurduğu zulüm kısmi olarak
zayıflamıştı. Bundan dolayı Ehli Beytin faziletlerini dışarıya aktarma olanağı
doğmuş ve İmam bunu iyi değerlendirerek çok geniş kimselere aktarmıştı.
İmam Bakır, imameti döneminde dört Emevi Halifeyle karşılaşmıştır:
Süleyman bin Abdülmelik.
Ömer bin Abdülaziz.
Yezid bin Abdülmelik
Hişam bin Abdülmelik
İMAM BAKIR’DAN GÜZEL SÖZLER
- Bilim ve ilim beraberliğinden daha güzel bir beraberlik yoktur.
- Yirmi yıllık arkadaşlık akrabalıktır.
- Gücün yetiyorsa ilişkin olan herkesten, iyilikte üstün olmaya çalış.

- Üç şey, dünya ve ahiret güzelliklerindendir: Sana zulüm edeni affedebilmen,
seninle ilişkisini kesenle ilişki kurman ve sana karşı cahillik yapana yumuşak
ve olgun davranman.
- İlminden faydalanılan alim, yetmiş bin abidden daha üstündür.
- İnsan, kendisinden üsttekini kıskandığı ve kendisinden aşağıdakini de
küçümsediği sürece alim sayılmaz
- İmam Bakır bir gün "Allah'a isyan eden, O'nu tanımamıştır." buyurup şu
manzumeyi okur:
Sevdiğini söyler, isyan edersin O'na
Acayip bir iştir bu, andolsun ki canına
Sevgin gerçek olsaydı, itaat ederdin O'na
Çünkü aşık maşukun, sözünden çıkmaz asla.
“Ali’nin Zülfikar’ının anlamı, nurdan olan konuşan hayat ruhudur (ruhu’l-
hayat-ı nâtıka-i nurani). Zülfikar; inananların (müminân), güçsüzlerin
(mutaza’ifân), hak edenlerin (müstehakkân) ve yoksulların (fakirân) Tanrısının
imân ruhudur.

6.12 İmamlarID: 32

Tür

Başlık

İçerik

Adı Cafer-i Sadık
Kureyş Kavmi / Haşimi.. sülalesi...
Ünvanları
Anası Ümmü Ferve
Babası Muhammed Bâkır
Doğum yeri ve tarihi Medine Şehri (Suudi Arabistan) / 699
Eşi Hamide
Çocukları 7 erkek, üç kızı olmuş.
Yaşadığı dönemin
Halifesi ve yönetimi
Abdülmelik, Velid bin Abdülmelik, Süleyman,
Ömer bin Abdülaziz, Yezid bin Abdülmelik,
Hişam bin Abdül Melik, Velid bin Yezid, İbrahim,
ve Mervan
Şehadet tarihi 02.09 765
Türbesi Türbesi.. Medine.. Baki Kasabası
Kabristanındadır
Şehadet sebebi Abbasi hükümdarı "Halife" Mansur tarafından
zehirletilerek şehit edilmiştir.
Eserleri ve bilgi alanları Buyruk İmam Cafer'e atfedilen ve Aleviliğin inanç
esaslarını yer aldığı kitaptır.. Anadolu
Alevilerinde kitabın adıda, içeriği de yüzyıllardır
tek başvuru kitabı özelliğini taşımaktadır.
Buyruk; adından da anlaşıldığı gibi yolun ve
süreğin içtüzüğü, programı, ilm-i hali, daha
doğrusu anayasasıdır.
Yol'a talip olanlara (dedeler ve talipler) temel
başvuru kaynağıdır.
Özellikleri Cafer-i Sadık çok akıllı ve zeki kişiliğiyle her tür
olasılığı sezinleyecek düzeyde yeteneğe sahip
bir araştırmacı.. yorumcu.. bilge nitelikler
sergileyen kişiliğiyle tanınır...
Yol gösterici
sözleri/mesajları
Altıncı İmam olan Cafer-i Sadık, 699’da Medine’de dünyaya geldi. Babası
beşinci İmam Muhammed Bakır’dır.
İmam Cafer-i Sadık, tarihin en önemli dönemlerinden biri olan, Emevi
saltanatının çöküşü ve Abbasi saltanatının başlaması döneminde yaşadı.
Emevi saltanatının ortadan kaldırılıp, yerine Abbasi saltanatının kurulması ile
sonuçlanan olaylar, İmam Cafer’i Sadık zamanında meydana gelmiştir.

İmam Cafer-i Sadık kendinden önceki ataları gibi, derin bir bilgiye sahipti.
İmam Cafer-i Sadık öğrencileri vasıtasıyla bu bilgilerinin bütün insanlığa
ulaşması için çalıştı.
Cafer-i Sadık salt dini bilgiler değil, insanlığın sorunlarına çözüm olan diğer
alanlarda da (fen bilimlerinde) dersler vermiştir. Bu dersler sonucu, onlarca ilim
sahibi insan yetişmiştir. Hatta bazı Sünni alimlerin, onun öğrencisi olmakla
övündükleri bilinir..
İmam Cafer-i Sadık, öğretmenliğinin yanı sıra, ahlâklı-faziletli kişiliği ile de
kendisiyle tanışan insanları etkiliyordu. Onunla tanışan, onun derslerine,
sohbetlerine katılan bir çok insan, onun etkisinde kalmış, bilgisinden,
davranışlarından feyz almıştır.
O dönemin saltanat sahipleri iktidarlarını tehlikeye düşürmemek için, İmam
Cafer-i Sadık`a ve yetiştirdiği öğrencilere karşı kin güderek baskı
uyguluyorlardı.
Emevilere karşı ayaklanma hareketinin 747 yılında başladığı sırada, Ehl-i Beyt
bendelerinin başında bulunan Eba Müslüm (Teberdar) Horasan’i İmam Cafer
Sadık’a özel bir elçi göndererek, Halifeliği kabul etmesini istemiştir; fakat
ondan red cevabı almıştır. Kabul etmeyişinin sebebi, Emeviler döneminde olan
zulümlerin, Abbasi Hükümdarlığı döneminde de devam etmesidir.
Emevi İslam hükümdarlarının devleti zulüm ve barbarlıkla yönetme
anlayışlarına isyan eden toplumla birlikte ayaklanan Eba Müslim-i Horasan-i..
İmam Cafer-i Sadık’a Hilafet teklifinde bulunduğu söylencesinin ardındaki
hesapları net değildir!..
Acaba devlet yönetimine yeni bir sistem ve yöntemle mi yaklaşılıyordu Abbasi
ileri gelenleri.. yoksa samimi bir kişiliğe sahip Aba Müslim Horasan-i’nin özgün
düşüncesi miydi?.. İ. Cafer-i Sadık bu konuda haklı olarak tereddütlü ve ‘hatta
atalarının akıbetini değerlendirince’ kuşkuluydu!..
Aba Müslim Horasan’a, olumsuz bir yanıtta vermiş değildir... İ. Cafer-i Sadık...
Özellikle Orta Asya, İran, Güneydoğu Anadolu bölgelerinde isyanlara varan
Hz. Ali Taraftarları Arap olan bölge ve toplumlarla kendilerine uygulanan
ayrıcalıklı muamalalerden çok rahatsızlardı!.. O nedenle İ. C. Sadık kendi
düşüncesi ve felsefesinin Arap olmayan diğer toplumlardan ve Emevi-Arap
çelişkilerinden de oldukça umutluydu...
Bu nedenle; İmam Cafer-i Sadık, saltanat sahiplerinin kendisine sunduğu
teklifleri red ederek binlerce insana ilmi toplantılar düzenlemiş ve dersler
vermiştir.
Cafer Sadık’ın Medine’deki evi, o dönemde gerçekten düzenli bir akademi
biçimindeydi.. Orada, fıkıh, hadis, felsefe, kutsal kitapların yorumları
tartışılıyordu. Daha sonra Medine'de bir okul kurdu ve her türlü anlayış ve
düşüncelerin toplanması, edebiyat ve bilimin gelişip serpilmesine büyük hız
kazandırmıştı. Burada yaratılmış ve alışık olunmayan bir zihinsel etkinlik akımı

diğer İslam kentlerine doğru aktı ve bu akım Müslümanlar arasında felsefi
eğilimlerin gelişmesine öncülük etmiştir.
İmam Cafer Sadık dönem olarak, hem siyasal hem de dinsel alanlarda İslam
tarihinin en önemli zamanında yaşadı. Cafer Sadık, Emevi halifelerinde
Abdülmelik, Velid bin Abdülmelik’in, Süleyman’ın, Ömer bin Abdülaziz’in, Yezid
bin Abdülmelik’in, Hişam bin Abdül Melik’in, Velid bin Yezid ve İbrahim’in,
Mervan'ın; kısacası Abbasi devleti kuruluncaya dek Emevi halifelerinin
yönetimlerine tanıklık etti.
Sonunda onu zehirletip şehit ettiler (766). İmam Cafer-i Sadık şehaadetinden
sonra da, bıraktığı ilmi eserlerle Alevilere günümüze kadar yol gösterici oldu.
İmam Cafer Buyruğu da kendine atfedilir.
Zeynel’i sevdim de aşnaya yettim
Bakır’ı sevdim de müsahip tuttum
Cafer’i Sadık’a göz gönül kattım
Naci deryasında ummana düştüm
-Kul Himmet Üstad-
Evliya enbiya onlara aşık
Verdiler ikrarı oldular tanık
Hak mezhebi İmam Cafer’i Sadık
Söylersen Muhammed Ali’den söyle
-Genci Abdal-
Aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, On İki İmamların insanlığa yol
göstericiliği devam ettiğidir. Zaten On İki İmamların batînen ‘zaman ve mekân’
sorunu yoktur. Onlar her daim, her yerde hazır ve nazırdırlar. Gerçeği görüp
anlamak için onların tarihteki zorluklarını iyi kavramak gerekiyor.
Kalplerinde ve ruhlarında kini-kibri; bencilliği atamayanlar; kendilerini dünyanın
zevkleri ile kandıranlar; tarihi kendi yaşamları ile başlatıp, kendi yaşam süreleri
ile hesaplayanlar için ise; arkalarında bıraktıkları kirli miras insanlık alemi için
utanç vericidir. Bütün bunlara rağmen her halûkârda On İki İmamların düşünce
mayası ile yoğrulan, insanları doğruya davet etmeyi günümüzde de
sürdürüyorlar.

7.12 İmamlarID: 33

Tür

Başlık

İçerik

Adı Musa
Ünvanları Kazim
Doğum yeri ve tarihi Medine (745)
Anası Hamide
Babası Cafer-i Sadık
Eşi
Çocukları Ali Rıza, İbrahim, Abbas, Kasım, İsmail, Ahmed,
Muhammed, Hamza, Abdullah ve Zeyd.
Yaşadığı dönemin
Halifesi ve yönetimi
Abbasi halifelerinden Mansur, Hadi, Mehdi ve
Harun-Reşit
Şehadet tarihi Bağdat/Kazimeyn, 799
Türbesi Kendi adıyla anılan Bağdat/Kazimeyn semtinde;
Kureyş mezarlığında
Şehadet sebebi Abbasi halifelerinden Harun-Reşit tarafından
devamlı göz altında tutuldu, zindanlara atıldı ve
sonunda hastalanarak vefat etti.
Eserleri ve bilgi alanları
Konunun Özeti
İmam Musa-i Kazim, İmam Cafer-i Sadık’ın oğludur.
Muhtemelen 8 Kasım 745 tarihinde Medine’de doğdu, 1 Eylül 799 tarihinde 55
yaşında Abbasi Halifesi tarafından Bağdat'ta "Sindi bin Şahik" hapishanesinde
zehirletilerek şehit edildi. Annesinin adı Hamide’dir. Kabri Irak/Kazimeyn’de,
Kureyş mezarlığındadır. Babasının şehit edilmesinden sonra onun vasiyeti
üzerine İmamet makamına ulaştı. Abbasi halifelerinden, Mansur, Hadi, Mehdi
ve Harun el Reşit’in zamanlarında yaşadı.
İmam Musa-i Kazım, yaşamı boyunca çok ağır zulümler görmüştür. Musa-i
Kazım, Ehlibeyt’in yolunu bütün zulümlere, sapmalara karşın layıkıyla temsil
etmiştir. İmam Musa-i Kazım, ataları gibi geceleri tek tek fakirlerin evlerini
ziyaret ederek, onlara gereken yardım yapmıştır. O da aynı ataları gibi, kendini
tanıtmadan, kibirlenmeden bu yardımları yapardı.
Emevi saltanatı yıkılıp yerine Abbasiler geçince, Ehl’i Beyt ve taraftarları rahat
edeceklerini sanmışlardı.
Abbasiler iktidarlarını başta Eba Müslüm Horasan’i olmak üzere, Ehl’i Beyt
önderlerine borçluydular. Çünkü Emevi saltanatını yıkan en önemli darbeyi
vuran büyük Alevi önderlerinden olan Eba Müslüm Horasan’dir. Ama ne acıdır
ki; Abbasiler başta Eba Müslüm Horasan’i olmak üzere, bir çok kişiyi
katletmişlerdir..

Abbasi halifesi Harun Reşid döneminde saraydaki ahlâksızlık ve umarsızlık
doruğa çıkmıştı. Harun Reşid ve yandaşları lüks ve sefa içinde yaşarken, halk
açlıktan kırılıyordu. Imam Müsa-i Kazim etrafında toplanan, düşünce ve ruhen
de yoksullaşan halkı iktidarın karanlığına karşı aydınlatmaya çalışıyordu.
Kendi iktidarının tehlikede olduğunu bilen Harun Reşid, Musa-i Kazım’ı
zindana attı ve 799 yılında zehirleterek şehit etti.
İmam Musa Kazım’dan aktarılan önemli bilgiler:
“... Dedem Hz. Ali buyurdular: Meclisin başında ancak üç sıfata sahip olan kimse
oturabilir: Bir şey sorduklarında cevap veren; halkın söz bulup konuşamadığı
zaman konuşan; mecliste oturanların maslahatına (amaç) uygun olan görüşü
ortaya koyan. Bu üç sıfattan birine sahip olmaksızın, meclisin başında kimse
oturamaz...”
“Akıllı kimse, isteğine uygun olsa bile yalan söylemez..
Zamandan ve ehlinden öğüt al. Çünkü zaman hem kısadır, hem de uzun.
Dünyanın geleceği geçmişine benzer; öyleyse ondan ibret al..
..Bütün insanlar yıldızları görür; ama yıldızların rotası ve dönüş yerlerini bilenden
başkası onlara bakıp kendi yolunu bulamaz. Böylece sizler de hikmet
öğreniyorsunuz, ama onunla amel edenlerden başkası hidayete erişemez.
Kendinle kardeşin arasındaki saygınlığı yok etme; ondan birazını baki bırak.
Çünkü saygınlığın yok olması, hayânın yok olmasıdır.
Güçsüze yardım etmen en makbul iyiliktir.
Musa-ı Kazim’dan kuruldu erkan
Şah İmam Rıza’dır Pir-i Horasan
Taki ile Naki Mümine iman
Söylersen Muhammed-Ali’den söyle
- Genc Abdal-

8.12 İmamlarID: 34

Tür

Başlık

İçerik

Adı İmam Ali Rıza
Ünvanları Rıza, Sultan, Horasan, Garib el Guruba
(gariblerin garibi), Hulki
Doğum yeri ve tarihi Medine, 770
Anası Mersiye
Babası Musa-i Kazim
Eşi Necibe Hatundur.
Çocukları Muhammed Taki ve bir de kızı olduğu söylenir
Yaşadığı dönemin
Halifesi ve yönetimi
Abbasi Halifesi Memnun
Şehadet tarihi 818
Türbesi İran’ın Horasan eyaletine bağlı Meşhed (eski
adıyla Tus) kentinde
Şehadet sebebi Abbasi halifelerinden Memun tarafından
zehirletilerek şehit edildi.
Eserleri ve bilgi alanları Tasavvufu çok iyi yorumlayan ,
Özellikleri
Yol gösterici
sözleri/mesajları
• Adil insan, sahip olduklarından gaflete
düşmeyen kimsedir.
• Herkesin dostu onun aklıdır; düşmanı ise
cehaletidir.
İmam Hulki Rıza lakabıyla tanınan İmam Ali Rıza, İmam Musa-i Kazım’ın
oğludur. Babasının şehit edilmesinden sonra onun vasiyeti ile 8. İmam oldu.
Annesinin adı Necibe’dir. Muhtemelen 770 tarihinde Medine’de dünyaya geldi.
İmam Rıza da diğer ataları gibi bilge bir İmam ve halk üzerinde ciddi bir etkisi
olduğu için, 818 tarihinde onu kendine bir tehlike gören Abbasi Halifesi Memun
tarafından zehirletilerek şehit edildi. Kabri İran’ın şimdi Meşhed denilen Tus
kentindedir.
Halife Memun, İmamlara karşı kendilerinden önceki Halifelerin gelenekleri
dışında önce farklı bir siyaset izleyerek ona kendisinden sonra veliahtlık
önerdi. Bu yolla hem halkın isyan duygularını yatıştırmayı, hem de önüne
koyduğu hedefi daha kolay gerçekleştireceğini düşündü . İmam Rıza önce
bunu kabul etmedi. Ancak İmamın bazı şartlar ileri sürmesinin Halife
tarafından kabul edilmesi üzerine bunu kabul etti. Daha sonra Halife Memun
bu siyaset ile önündeki bazı engelleri aştıktan sonra, o da ataları gibi İmamı
818 tarihinde şehit ettirdi.

Ta ezelden yarin yüzüne bakıp
Cemali didarı gören ağlar mı
Yetişip mürşidin eteğin tutup
Özünden benliği ayıran ağlar mı
Ali'ye Muhammed geldi
Hatice Fatma o ehli cana
Birleyip özünü ulu meydana
Anlayıp zatını bilen ağlar mı
Sahip zaman yakın yola gelirse
Hasan'la Hüseyin'in ahın alırsa
Erenler deminden her ne gelirse
Ere erip Hakk'ı gören ağlar mı
Zeynel Abidin'in yüzünü görüp
Muhammed Bakır'ın sırrına erip
Cafer-i Sadık'ın darına durup
Burada ikrarın veren ağlar mı
Musa-i Kazım’ın Turuna uçup
İmamı Rıza’nın yurduna göçüp
Küfür köprüsünü ileri geçip
İman deryasına dalan ağlar mı
Taki, Naki, Asker'yi dost bilen
Hak Muhammed ile Mehdi'dir gelen
Her daim Kırkların cem'inde olan
Muhabbet tadını duyan ağlar mı
Teslim Abdal daim yüksek uçar mı
Erenler teslim olan kaçar mı
Dört kapıdan kırk makamdan geçer mi
Bir olup birliğe yeten ağlar mı
Teslim Abdal
Toplumdaki ayrılık ve bölünmeleri gideren.. açları doyuran.. sefalet çekenlere
yardım eden İmam Rıza; iyilik sever, mert ve cömert bir kişiliğe sahipti. İmam
Rıza ufku geniş, gönlü zengin ve bilge bir insandı.
Abbasi halifesi Harun Reşid kendisinden sonra devlet yönetimini iki oğlu
arasında paylaştırdı. Bu oğullardan Mem-un Ehl’i Beyt yanlısıydı. İmam Ali
Rıza’yı hilafete veliaht atadı. Bu durum Abbasi ileri gelenleri tarafından isyana
sebep oldu. Mem-un İmam Ali Rıza’yı yanına alarak, isyanı bastırmak için yola
koyuldu.
Bu yolculuk sırasında İmam Ali Rıza yediği yiyeceklere zehir konulması
sebebiyle, şehit düştü.

Bütün imamlar karanlığa karşı ışığı, zalimliğe karşı adaleti, yanlışa
karşı dogruyu, saplantılara karşı hakikati temsil ediyorlardı. Bu durum
zalimlerin, saltanat sahiplerinin, haksızların tahammül etmeyecekleri
bir durumdu.
Aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, On İki İmamların
insanlığa yol göstericiliği devam ettiğidir.
Zaten On İki İmamların batînen ‘zaman ve mekân’ sorunu yoktur.
Onlar her daim, her yerde hazır ve nazırdırlar. Gerçeği görüp
anlamak için onların tarihteki zorluklarını iyi kavramak gerekiyor.
Kalplerinde ve ruhlarında kini-kibri; bencilliği atamayanlar;
kendilerini dünyanın zevkleri ile kandıranlar; tarihi kendi yaşamları
ile başlatıp, kendi yaşam süreleri ile hesaplayanlar için; arkalarında
bıraktıkları kirli miras insan alemi için utanç vericidir.
Bütün bunlara rağmen On İki İmamların düşünce mayası,
günümüzde insanları doğru yola yönetmeye devam ediyor.

9.12 İmamlarID: 35

Tür

Başlık

İçerik

Adı Muhammed Taki
Ünvanları Taki (Tanrıdan sakınan kendini gözeten
cömert). İmam Cevad
Anası Ümmü Velat
Babası Imam Rıza
Doğum yeri ve tarihi Medine, 810
Eşi
Çocukları Ali Naki, Musa, Hasan, Muhammed adında dört
oğlu; Hakime, Hübeyre, Ümame ve Fatma
adında dört kızı vardı
Yaşadığı dönemin
Halifesi ve yönetimi
Abbasi halifelerinden Mutasım
Şehadet tarihi Bağdat/kazimyn`de, 835
Türbesi Bağdat/Kazimyn’de İmam Musa Kazim’ın
türbesinin bitişiğinde
Şehadet sebebi zehirletilerek şehid edildi
Eserleri ve bilgi alanları
Özellikleri
Yol gösterici
sözleri/mesajları
Konunun özeti
İmam Cevad ve İbni Rıza lakabıyla da tanınan İmam Muhammed Taki, İmam
Ali Rıza’nın oğludur
Babasının şehit edilmesinden sonra onun vasiyeti ile 9. İmam oldu. Annesinin
adı Ümmü Velat’dır. 810 tarihinde Medine’de dünyaya geldi.
İmam Muhammed Taki, genç yaşına rağmen büyük bilgi sahibiydi. Onun
bilgisini kıskananların başında Abbasi devrinin kadısı Yahya geliyordu. Kadı
Yahya, İmam Muhammed Taki’yi toplum içinde küçük düşürmek, ona
gösterilen sevgiyi, ilgiyi kırmak için toplantılar tertiplerdi. Fakat İmam
Muhammed Taki, bilgisiyle adeta orada bulunanları büyülerdi.
Halife Mem-un İmam Muhammed Taki’yi Bağdat’a getirttiğinde, ancak on altı
yaşındaydı. Burada önceki Halife Mem-un’un kızı Ümmü Fazl ile evlendi.
Mem-un’un ölümü üzerine Medine'ye yerleşti. İmam Muhammed Taki, kendi
ecdadlarının yolundan gittiği gibi haksızlıklara boyun eğmedi.
Mem-un’un yerine halife olan Mutasım İmam Muhammed Taki’yi Bağdat’a
davet etti. Mutasım ikram ettiği yemeğin içine zehir katarak 25 yaşındaki
Muhammed Taki’yi şehit ettirdi.

İmam Taki, 12 İmamlar içinde, İmam Hasan`dan sonra iktidarı ellerine geçiren
Halifelerin tahriki ile hanımları aracılığı ile zehirletilerek şehit edilen 2. İmam’dır
Kabri Irak / Kazimeyn’de, Dedesi İmam Musa-i Kazim’ın yanıbaşında Kureyş
mezarlığındadır.
Muhammed Taki’den günümeze gelen kelamlar:
“İlim bir hazine, susmak ve sormak ise onun anahtarıdır.”
“Halk, başındaki insanların düzelmesi ile düzelir.”
“Fırsatlar bir ganimettir.”
“Bir işi sağlamlaşmadan önce açıklamak, o işin bozulmasına sebep
olabilir.”
“Özünü dara çekmeyerek öz eleştiriyi geciktirmek, aldanmaktır.”
Taki ile Naki Nur oldu gitti
Hasanü’l Askeri pir oldu gitti
Mehdi mağarada sır oldu gitti
Allah bir Muhammed Ali diyerek
Kul Himmet
Aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, On İki İmamların insanlığa
yol göstericiliği devam ettiğidir.
Zaten On İki İmamların batînen ‘zaman ve mekân’ sorunu yoktur. Onlar her
daim, her yerde hazır ve nazırdırlar. Gerçeği görüp anlamak için onların
tarihteki zorluklarını iyi kavramak gerekiyor.
Kalplerinde ve ruhlarında kini-kibri; bencilliği atamayanlar; kendilerini
dünyanın zevkleri ile kandıranlar; tarihi kendi yaşamları ile başlatıp, kendi
yaşam süreleri ile hesaplayanlar için ise; arkalarında bıraktıkları kirli miras
insanlık alemi için utanç vericidir. Bütün bunlara rağmen her halûkârda On
İki İmamların düşünce mayası ile yuğrulan, insanları doğruya davet etmeyi
günümüzde de sürdürüyorlar.

10.12 İmamlarID: 36

Tür

Başlık

İçerik

Adı Ali Naki
Ünvanları El Naki (temiz, pak) ve El Hadi (doğru yol
gösteren)
Anası Sema / Semânet
Babası Muhammed Taki
Doğum yeri ve tarihi Medine Şehri Surya Köyü (Suudi Arabistan) /
Eşi Suzan
Çocukları Hasanü’l-Askeri, Hüseyin, Muhammed ve Cafer
adlarında dört oğlu olmuştur.
Yaşadığı dönemin
Halifesi ve yönetimi
Abbas Oğullarından Mütevekkil, Muntasar,
Mustain ve Mutezzin
Şehadet tarihi 868
Türbesi Türbesi.. Medine.. Baki Kasabası
Kabristanındadır
Şehadet sebebi Abbasi Hükümdarı Mutezzin tarafından
zehirletilerek şehit edilmiştir.
Eserleri ve bilgi alanları Cebr ve tavfiz ehline risale, Kadı Yahya’nın
sorularına cevaplar ve dini hükümlere ait
sözlerini içerir.
Özellikleri
Yol gösterici
sözleri/mesajları
Onuncu imam Ali Naki, 829 yılında doğmuştur. 868 yılında şehit edilmiştir.
İmam Ali Naki de diğer imamlar gibi bütün yaşamı boyunca Hakk-Muhammed-
Ali Yolu’nun yüceliğini korumak için; “ilim ve irfanla” çevresine örnek olmuştur.
Ehlibeyt Soyu’na “Hz. Ali hariç”, diğer 11 İmam’a dünyevi (zahiri) anlamda
İslam’a yöneticilik yaptırılmadı. İslam öncesi “Cahiliye dönemİ”ne göre;
İslam’ın daha ilerici olması düşüncesinin etkin çevrelerce kabul edilmesi;
Ehlibeyt önderliğinde İslam toplumunun idare (yönetilmesi) edilmesiyle
mümkün olabileceği umut ediliyordu!.. Ne acıdırki bütün umutlar boşunaydı!..
Çünkü On iki İmam’ların ve diğer Ehlibeyt önderlerinin akibetleri(!) arzu
edilmeyen korkunç katliam ve kırımlarla sonuçlandı!.. Ortaçağda despot İslam
Halifeleri iktidarları uğruna halifeliği istemedikleri halde Ehlibeyt Soyu’na
“garezle-kinle” baskı ve zulüm yaptılar ve pek çoğunu şehit ettiler!..
Ehlibeyt’i seven çevreler, her türlü belayı göğüsleyerek, onları korumaya
çalışırken İslam halifeleri tarafından sürekli baskı altında tutulup “gözden
düşürülmeye çalışılıyordu!.” Halifeler ve yandaş tayfaları, onların başka
bölgelere göçmelerine dahi tahammül edemiyorlardı.

Tarihi kayıtlar ve belgeler araştırılırsa; Emevi ve Abbasi halifeleri, iktidarda
oldukları sürece idare ettikleri toplumlarının yararına değil.. sadece kendi zevk-
i sefaları için çevrelerine sadık dalkavuk tayfalar besleyerek yaşıyorlardı. Onlar
saltanatlarını ve kendi güvenliklerini devam ettirmek amacıyla; azgın ve çılgın
baskılarla geniş çevreleri sindirmişlerdir! Öyle anlaşılıyorki, kendi zevkleri ve
safahatları için ancak böyle ayakta kalabilmilmişlerdir!.. Bu despot “kanlı ve
şanlı!..” saltanat sahipleri; daima Ehlibeyt Soyu’nun temsilcilerinin
kendilerinden uzak olmalarını, güçlü toplumsal muhalefet tehlikesi
yaratmalarını asla istemezlerdi...
Ehlibeyt Soyu’nun toplum içinde örnek ve onurlu davranışlarla insanların
müşterek yararlarına ve haklı taleplerine türcüman olmaları, onları
aydınlatmaları ve uyarmaları; halifelerin ve besleme çevrelerinin baskısına ve
zulmüne uğruyorlardı.
Çünkü Ehl-i Beyt bendeleri; İmam Hüseyin’in Yezide karşı vermiş olduğu haklı
mücadele ve geriye bırakmış olduğu “Onurlu.. Saygın.. Duruş..” ile “insanlığın
haysiyet ve şerefine, özenle sahip olmuşlardır. Onlar sevgi ile adalet temelinde
barışçıl bütün değerler manzumesine” sahip çıkmış ve değer katmışlardır.
İşte bu saltanat sahiplerinden olan Abbasi halifesi Mütevekkil, onuncu imam Ali
Naki’yi küçük düşürmek için sarayına çağırtır. Aslında çağırma değil,
emretmiştir... İmam Ali Naki mecburi saraya gitmiştir. Bu sırada zevk
alemlerine dalmış olan Mütevekkil, İmam Ali Naki’ye içki içmesini istemiş..
Ancak İmam Ali Naki bunu kabul etmemiştir... Ama O’ güne değin hiç kimse
halifeyi reddetme cüretini gösterememişken, imam Ali'yel Naki haksızlığa ve
halifeye karşı çıkmasından sonra dönemin halifelesi Mütevekkil'in oğlu
Mutezzin tarafından zehirletilerek şehit edilmiştir!..
Muhammed-Taki’nin nurunda idim
Aliy-yün Naki’nin sırrında idim
Hasan–ül Asker’in darında idim
Muhammed Mehdi’ye indi bu kurban Şah Hatayi
Aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, On İki İmamların insanlığa yol
göstericiliği devam ettiğidir.
Zaten On İki İmamların batînen ‘zaman ve mekân’ sorunu yoktur. Onlar her daim, her
yerde hazır ve nazırdırlar. Gerçeği görüp anlamak için onların tarihteki zorluklarını iyi
kavramak gerekiyor.
Kalplerinde ve ruhlarında kini-kibri; bencilliği atamayanlar; kendilerini dünyanın
zevkleri ile kandıranlar; tarihi kendi yaşamları ile başlatıp, kendi yaşam süreleri ile
hesaplayanlar için ise; arkalarında bıraktıkları kirli miras insanlık alemi için utanç
vericidir. Bütün bunlara rağmen her halûkârda On İki İmamların düşünce mayası ile
yuğrulan, insanları doğruya davet etmeyi günümüzde de sürdürüyorlar.

11.12 İmamlarID: 37

Tür

Başlık

İçerik

Adı Hasan Askeri
Ünvanları Askeri (Samarra’da askerlerin bulunduğu bir
bölgede otururdu. Askerlerin kendisine
gösterdiği büyük ilgi ve saygıdan ötürü El-
Askeri “mahlası” takma adı verildi; Ebu
Muhammed....
Anası Hunes
Babası Ali Naki
Doğum yeri ve tarihi Medine, 846
Eşi
Çocukları Bazı kaynaklarda 12 çocuğunun olduğu
belirtiliyor
Yaşadığı dönemin
Halifesi ve yönetimi
Abbasi halifelerinden Mu-temid
Şehadet tarihi Irak / Samarra, 874
Türbesi Irak / Samarra’dadır
Şehadet sebebi zehirletilerek şehit edildi
Eserleri ve bilgi alanları
Özellikleri
Yol gösterici
sözleri/mesajları
Konunun özeti
İmam Askeri lakabıyla tanınan İmam Hasan Askeri, İmam Ali Naki’nin oğludur.
Babasının şehit edilmesinden sonra onun vasiyeti ile 11. İmam oldu. Annesinin
adı Hunes’dir. Muhtemelen 846 tarihinde Medine’de dünyaya geldi.
İmam Askeri de diğer ataları gibi bilge bir İmam ve halk üzerinde ciddi bir etkisi
olduğu için, 874 tarihinde onu kendine bir tehlike gören Abbasi Halifesi
Mütamid tarafından zehirlenerek şehit edildi. Kabri babası İmam Naki’nin
türbesinin yanında, Irak /Samara kentindedir.
İmam Askeri’nin İmamet döneminde uzunca süre Ehli Beyt bendeleri ile
İmamın görüşmesi Abbasi Halifesi tarafından yasaklanmıştı.
Sadece çok özel durumlarda görüşme olanakları vardı. Zaten Ehli Beyt’e bağlı
olan önemli Alim ve şahsiyetler, ya göz hapsindeydiler, ya da çevreleri ile
ilişkileri yasaklanmıştı
Ancak tüm bunlar bilginin ve sevginin diyaloğunu engeleyemiyordu. Çok geniş
halk kitleleri tarafından tanınan ve sevilen İmamların varlığı, Hilafet makamını
ciddi bir biçimde huzursuz ettiği için, diğer İmamlar gibi, İmam Askeri de aynı
şekilde uğradığı zulümlerin ardından şehit edildi.

İmam Ali Naki de diğer imamlar gibi bütün yaşamı boyunca Hakk-Muhammed-
Ali Yolu’nun yüceliğini korumak için çevresine örnek olmuştur.
İMAM HASAN ASKERİ’DEN GÜZEL SÖZLER.
• Münakaşa etme; yoksa değerin yok olur.
• İki yüzlü ve iki dilli olan kul ne de kötü kuldur; yüzüne karşı kardeşini
över, arkasında ise dedikodu eder.
• Öfke, her kötülüğün anahtarıdır.
• En huzursuz insanlar, kin güden kimselerdir.
• Cahilin kalbi ağzındadır; hikmet sahibi olan kimsenin ağzıysa
kalbindedir.
• Hakk`ı terkeden her güçlü, zelil olur; Hakk`a sarılan her zelil de, izzet
kazanır.
• Cahil ile dost olan ıstırap çeker.
• Bir kimseyi zahmete sokacak bir şeyle ona ikramda bulunma.
• Kardeşine gizlide öğüt veren onu kutsamış, halkın önünde öğüt veren de
onu kötülemiştir.
Muhammed Taki’nin nurunda idim
Aliy-yün Naki’nin sırrında idim
Hasan–ül Asker’in darında idim
Muhammed Mehdi’ye indi bu kurban
- Şah Hatayi -
Aleviler; İmam Hüseyin’in Yezide karşı vermiş olduğu haklı mücadeleden ve
geriye bırakmış olduğu “Onurlu.. Saygın.. Duruş`u “insanlığın haysiyet ve
şerefine, tabi-i nesnel-maddi varlıklarına özenle sahiplenmişlerdir.
Ve onlar kutsal vicdani faziletlerine, her türlü haksızlığa karşı boyun
eğmemişlerdir.
Sevgi ile adalet temelinde barışçıl bütün değerler manzumesine” sahip çıkmış
ve değer katmışlardır.

12.12 İmamlarID: 38

Tür

Başlık

İçerik

Adı Muhammed
Ünvanı Mehdi (doğru yolu tutmuş olan, Allah
tarafından hidayete erdirilen kişi)
Sahibi Zaman...
Kâim..
Hüccet..
Bakiyyetullah
Babası Hasan-ül Askeri
Anası Nergis Hatun (Susen)
Doğum yeri ve tarihi Samarra, 868
Hakk’a yürüdüğü yer ve
tarihi
samarra mağarasında sır olduğuna inanırız
Konunun özeti
Kâim, Hüccet, Bakiyyetullah ve Sahibi Zaman, lakabıyla (Mahlas) da tanınırdı.
İmam Muhammed Mehdi, İmam Hasan-ül Askeri’nin oğludur. Babasının şehit
edilmesinden (..beş yaşlarında...) sonra onun vasiyeti ile 12. İmam (On İkinci
İmam olarak bendeleri tarafında ilan edildi) oldu.
Annesinin adı, Hz. İsa’nin havarisi rum’un neslinden olan Rum Kayser’in oğlu
Yuşa’nın kızı Susen adı ile de bilinen Nergis’dir. Başka bir kaynağa göre de
annesi bir cariyedir. Muhtemelen 868 tarihinde bir cuma günü Irak /
Samarra’da dünyaya geldi. İmam Mehdi rivayetlere göre daha çocuk yaşta
Samarra’da bir mağaraya girerek sır oldu.
Rivayete göre İmam Mehdi’nin doğumu ile birlikte bir çok kerametler
(mucizeler) gerçekleşir. Doğduğunda babası İmam Hasan-ül Askeri, onu sol
elinin üzerinde oturttu ve sağ eliyle de arkasından tutarak “Konuş” dedi. Bunun
üzerine (İmam) Mehdi konuşmaya başladı ve “Allah birdir, Muhammed O`nun
elçisidir. Ali O`nun velisindir.” dedi.
İktidarın İmamlara karşı düşmanlık niyetleri bilindiğinden İmam Mehdi’nin
doğumu bir süre gizli tutuldu. Bunun nedeni: Abbasi Halifeleri’nin Ehli Beyt'e
karşı düşmanlığı o denli büyüdü ki, Hz. Hüseyin’in mezarı yıktırılmış ve
ziyaretini önlemek için, o bölgeye giden yollarda karakollar oluşturulmuş, Ve
askerler Hz. Hüseyin’in mezarını ziyaret eden birisini bulsalar, hemen
yakalıyor, öldürüyor veya ağır işkencelere tabi tutuyorlardı. Ehl-i Beyt’e karşı
olan baskı o dereceye varmıştı ki, tanınmış kimseler dahi zalim Abbasi
yöneticilerinin korkusundan kızlarını Ehl-i Beyt soyundan gelen gençlere
vermekten sakınıyorlardı.
İmam Mehdi ile ilgili çok geniş kesimler çeşitli fikirler yürütürler. İmam
Mehdi’nin kıyamet habercisi olduğunu yorumlayan ve buna inanan insanlar

olduğu gibi, onun gelişi ile dünyanın yanlış siyasi politikalardan ve onların
etkilerinden kurtulacağına, dünyaya hak ve hukukun egemen olacağına,
haksız yere artık kan dökülmeyeceğine ve dünyanın sömürüsüz ve sancısız bir
yaşam yeri olacağına inanırlar.
Gerçi, İmam Mehdi’yi kıyametin habercisi olarak algılayan ve ona inanan geniş
bir kesim, kıyamet habercisi olarak Allah tarafından çeşitli görevler için
yaratılmış 4 büyük melekten biri olduğuna inanırlar...
Aleviler ise bu konuda genellikle İmam Mehdi’yi kıyamet habercisi
olmaktan ziyade, kurtuluş ve adalet habercisi olarak algılarlar.
Her Alevi; kendisine bu itikadi algılamadan hareketle bir tarihsel misyon
ve de istikbale yönelik ilmi, irfani bir sorumluluk payı düştüğünü
düşünerek; ancak, herhangi bir kargaşa ve sorun yaratacak fiziki-fiili bir
yanlış yola girmeden, sadece çağcıl ilim-bilim ve uygar hukuki,
demokratik yollarla kendisinde Mehdi’nin misyonu ve göreviyle
donanmış hissetmelidir .
Aleviler Muhammed Mehdi`den sonra, artık İmamet döneminin bittiğine
inanırlar. Ancak “Alevi yolu”, bundan böyle başta inanç önderlerinin ve
tüm inananların sahip çıkacağı bir görev olarak algılarlar.
Böylece İmam Mehdi`den sonra; tek kurtarıcı yerine “ortak akıl” ve “ortak
mücadele” dönemi başlamıştır. Günümüz Alevi yolu ve Alevi hareketini,
herkesin koruma, kollama ve geliştirme görevi vardır.
Muhammed Mehdi olsahib zaman
Gayıb erenlerdir dertlere derman
Bu yola sığmaz şüpeyle güman
Hünkâr Evliya yaktı delili
Hatayi’yim on ikiye bağlıyım
Hakk'tan gelir ışık ondan nurluyum
Şirri Yezdan'da Ali soyluyum
Kırkların ceminde yandı bu delil
(Şah Hatayi)

Günün Konuları

14 içerik

1.Günün KonularıID: 39

Tür

Başlık

İçerik

Alevi inancını ortaya koyarken, inançsal yapının bütünselliğinden hareket
etmeliyiz. Alevilik; insanın ya da insanoğlunun geçmişini ve geleceğini dikkate
alarak insanı anlamak, ve tarif etmek ve insanın maddi ve manevi
olgunlaşmasını ibadeti ve etik sistemi ile gerçekleştirmeyi amaçlayan kapsamlı
bir yapıdır.
Aleviliğin inanç yapısı; “birliğe” yani; “İnsan - Tanrı birliği”ne (tevhid) vurgu
yapar. Sünnilik ise “ikiliğe” yani; Tanrının insan dışında ulaşılmaz bir güç
olduğuna vurgu yapar. Alevilik “insanın bu dünyada insan-ı kamil olmasını”
amaçlar, Sünnilik ise “insanın öbür dünyada cenneti kazanmasını” amaçlar.
Alevilik toplu ve rızalı ibadeti insan-ı kamil olmak için gerekli görür. Sünnilik ise
kişilerin tek başına Tanrıya ibadet ederek cenneti kazanmalarını öngörür.
Alevilik manaya ve içeriğe değer verir, Sünnilik daha çok “şekil ve Şeriata”
önem verir.
İki konseptin bu ve bunlar gibi birbirinden farklı belirgin özellikleri vardır. Bu
özellikleri herhangi bir değerlendirme yapmadan bilmekte yarar vardır.
Sonuçta her inanan kişiye kendi inancı “doğru” dur. Diğer inançları bilmek ve
saygı göstermek inanç özgürlüğü gereği ve Aleviler için ise kendi inançları
gereğidir. Çünkü bizler; “72 millete bir nazarla bak” diyerek tüm inançların
eşitliğine vurgu yaparız.
Şimdi inancımızda yaratılış ve HakMuhammedAli kavramını anlamaya
çalışalım:
Alevi Birlemesi HakMuhammetAli Birlemesi (Tanrının insanlaşması):
Aleviler Tanrının birliğine ve tekliğine inanırlar. Tanrı, Aleviler için yaratıcı,
eşitlikçi bir Hak olup, her yerde hazır ve nazır, bilge ve her şeyde var olandır.
Tanrının özelliklerini saymak ve de eksiksiz olarak saymak insan için mümkün
değildir. Aleviler için Tanrının (Hakikat`in) büyüklüğünü tam olarak tarif etmek
insanın bilgi sınırlarını aşmaktadır.
Aleviler, Muhammet`in Tanrının elçisi/peygamberi olduğuna ve Ali`nin Tanrının
velisi olduğuna inanırlar ve dillerinden düşürmezler. Onlar bu inançlarını şöyle
dile getirirler: „ Allah`tan başka Tanrı yoktur, Muhammet O`nun elçisi ve Ali
O`nun velisidir.“ Bunun kısa ve öz olarak ifadesi: „Ya Hak, ya Muhammet, ya
Ali“. Aleviler için bu ifade; Hak, Muhammet ve Ali`nin ayrılmaz bütün
Bu yazı İsmail Kaplan`ın Alevice- İnancımız ve Direncimiz kitabından biraz kısaltılarak alınmıştır.

olduklarının ifadesidir: Gülbenk dilinde bu inanç kısaca: „HakMuhammetAli“ Ya
da “AllahMuhammetAli” dir.
Bu „birleme“ Alevi inancının temelini oluşturur. Alevi birlemesinin dört anlamı
vardır:
a. Tanrıya inanç:
Tanrıyı değişik ve onlarca adlarda anarız. Tanrı, Allah, Hu, Hak, Hüda, Şah,
Mevla, Ulu, Gerçek bunlardan sadece bir kaç tanesidir. Tanrısallık görebilene
her yerde görülür ve O inananlarca hissedilir. Yunus Emre “"Her nereye
bakarsam O`dur gözüme görünen” diye bu inanışı dile getirmiştir. Tanrısallık,
her şeyde vardır. Çünkü her şey Tanrı`dan gelmedir. Her şeyde Tanrı vardır.
Bu inanış Buyruk kitabında “sevgi” başlığında “Tanrı inananlara yedi yüzle
gözükür.” denilerek her şeyde “Tanrı varlığına inanış” dile getirilmiştir.
b. Muhammet`in peygamberliğine inanç:
Muhammet Tanrının elçisidir. O Tanrı kelamını insanlara aktarmıştır. Buyruk
kitabında bu konuda şöyle deniliyor: “Muhammet göğün en yüksek katına
erişti. Orada dostuna kavuştu. Onunla doksan bin söz konuştu. Bunun otuz
bini Şeriat üzerine idi, insanlara indi. Kalan altmıs bini ise Ali`de sırroldu.”
c. Ali`nin Veli`liğine inanç:
Ali, Muhammet gibi kutsal olarak yaşamıştır. Muhammet ile birlikte yaşamı ve
söyledikleri ile insanlara Tanrıya giden yolu göstermiştir. Yukarıda belirtildiği
gibi; Aleviler “Ali`nin Tanrı kelamına vakıf olduğu” inancını taşırlar.
d. HakMuhammetAli birliğine inanç:
HakMuhammetAli birlikte anılırlar ve birlikte dile getirilir. Alevilerin inancına
göre, Muhammet ve Ali Tanrı nurundan yaratılmışlardır ve bu nur/ışık tüm
evreni aydınlatmakta/bilgilendirmekte/korumakta ve kollamaktadır.
Burada, hem cemlerdeki tevhit`i hem de HakMuhammetAli kavramını
anlayabilmek için yaratılış inancını anımsamakta yarar var: “Yüce Tanrı bütün
yönleri, güneşleri, yıldızları ve gezegenleri yarattıktan sonra kendi varlığından
yeşil bir umman yarattı. Bu ummana bir nazar eyledi ve ucu bacağı olmayan
bir dalgalanmadan (hareketlenme) sonra ummandan bir inci meydana geldi.
Tanrı bu inciyi aldı ve ikiye böldü. Bir parçası yeşil bir parçası beyaz bir ışık
saçtı. Bu ışık parçalarını yeşil kubbeli bir kandile koydu. Yeşil ışık
Muhammet`in beyaz ışık da Ali`nin ışığı idi. Bütün diğer “can” lar bu ışıklardan
oluştu..” 2
Bu inanış sonucudur ki; Aleviler çoğu zaman kısa olarak “aynı nurdanız”
ifadesini kullanırlar.
Mehmet Yaman, Erdebilli Şeyh Safi ve Buyruğu, Ufuk Matbaası, İstanbul, 1994

Yerde insan gökte melek yok iken
Kudretten bir nur indi süzüldü
Cümle mahluk kandildeki nur iken
Ayn Ali mim Muhammet yazıldı (Kul Himmet)
Alevi ibadetinin temelinde, Muhammet`i ve Ali`yi tanrı katında görmek ve Hak
Muhammet Ali`yi birlikte anmak yatar.
Diğer ozanların şiirlerinden “HakMuhammetAli” birlemesini dile getiren bir kaç
örnek daha verelim:
Sular yüzün vurur taştan taşlara
Çağlar yâ Muhammet, Ali çağırır
Bu deyişte Pir Sultan Abdal, yeryüzünde her şeyin MuhammetAli`ye sevgisini
dile getirdiği hissini /inancını dile getirir. O, tüm doğanın aynı inancı taşıdığını
düşünür.
Daima Fikrimde Zikrin Ya Muhammet Ya Ali
Gönlümün Evinde Şükrün Ya Muhammet Ya Ali
Tanıyamaz Kendi Özün Seni Yakın Bilmeyen
Alemin Ayinesisin Ya Muhammet Ya Ali (Pir Sultan Abdal)
Bu deyişte ise Pir Sultan Abdal, alemin/evrenin yansımasını MuhammetAli`de
ortaya çıktığını düşünü ve buna inanır.
Hak Muhammet Ali üçü de nurdur
Birini alma sen üçü de birdir.
Onların koyduğu doğru bir yoldur
Danıştı Muhammet böyle der Ali (Hatayi)
Burada Hatayi, HakMuhammetAli`nin ayrılmazlığına vurgu yapar.
Alevi ozanı Nesimi aşağıdaki nefesinde bu inancı şöyle dile getirir. Burada
Hak`tan gelen nurun MuhammetAli nuru olduğu inancı dile getirilir:
Gel aslım sorarsan ben bir niyazım
Sabır ilmi derler yerden gelirim.
Ve katre idim şimdi han oldum.
Arştaki kandilden nurdan gelirim.

Sual eylersen benim sırrımdan
Cümlemizi var eyledi varından
Yarattı Muhammet Ali nurundan
Hak ile Hak olan sırdan gelirim.
(Aşık Nesimi)
Özetlersek; Hz. Muhammet, Hz. Ali, imamlar ve tüm diğer canlar, Tanrı`nın
özelliklerini taşırlar. Bu inanış “Yeşil ışık Muhammet`in beyaz ışık da Ali`nin
ışığı idi. Bütün diğer “can” lar bu ışıklardan oluştu....” anlatımında ifade edilir.
Bu nedenle de Aleviler tarihte “ışık taifesi” olarak da adlandırılmışlardır. Bu
ışıklar (Alevi tabiri ile canlar) birlikte “ortak akıl”-ı oluştururlar. Bu ortak akılda
Muhammet-Alin`in yeri tartışılmazdır. Tüm insanlığın “ortak aklı” Hakikat`in bir
parçasıdır. Açığa çıkan (şu ana kadar bilinen) bilgi henüz bilinmeyenin
yanında çok küçük bir parçadır. Alevi inancında insan, aklı ile bilinen hakikati
kavramaya ve de bilinmeyeni çözmeye çalışmaktadır. Böylelikle “insan aklını”
hakikatin bir parçası olarak kabul edilebilir.
Ne demiş büyük Pirimiz Hacı Bektaş Veli: “Okunacak en büyük kitap insandır.”
Alevilerce, Hak/Allah var olan her şeyi kendisi ile birlikte yaratmıştır. Tanrı,
yaratılışla kendi gizini açığa vurmak istemiştir. Aleviler, Allah`a olan
inançlarını, Tanrının onlara verdiğine inandıkları sevgi/aşk ile dile getirir ve
Tanrıya sevgi ile ulaşmaya çalışırlar. Yunus Emre bu sevgiyi en güzel dile
getiren ve tadan bir bilge kişi olarak şöyle der:
Yaradılanı severiz,
Yaradandan ötürü.
(Yunus Emre)
Bu nedenle Buyruk kitabındaki tariflerde en az yedi çeşit sevgiden bahsedilir.
Tanrı sevdiği insanlara yedi farklı varlıkta görülür.3
Aleviler „Ancak insan-i kamil olan bu sevgiye ulaşır“ derler. İnsan-i kamil olma
yolu Alevilere MuhammetAli yolu olarak ve Dört Kapı Kırk Makam değerleri ile
gösterilmiştir.
MuhammetAli ve İmamlar kusursuz olarak yani; günahsız olarak doğup
günahsız olarak yaşamışlardır ve Tanrıya kavuşmuşlardır. Onlar, Tanrının en
çok aydınlattığı varlıklardı. Yaşamlarında Dört Kapı Kırk Makam`da tarif edilen,
Buyruk, Hazırlayan Fuat Bozkurt,Istanbul l982, Sayfa 106

hakkaniyet, sevgi, sabır ve daha bir çok güzel değerleri gösterdiler ve
uyguladılar. İnananlara, insan-ı kamil olmanın ne olduğunu gösterdiler.
Bu nedenle Alevilerin tüm gülbenklerinde “HakMuhammetAli” yer almaktadır.
Örneğin; “HakMuhammetAli aşkına”, “Dileklerinizi HakMuhammetAli vere”,
“MuhammetAli bereketini vere” gibi.
Bütün bunlar; Alevilerin “HakMuhammetAli”yi inançlarının merkezine aldıklarını
gösterir.
İnsandaki kutsal güce inanış:
Alevi inancına göre insan ve diğer yaratıklar Tanrının birer parçasıdırlar. Bu
inanış sadece “can” için geçerlidir. Yani; “Haktan geldik, Hakka gideceğiz.”
İnancı “can ya da bazen ruh” için söylenir. Vücut için ise “Topraktan geldik,
toprağa döneceğiz.” denir. “Cümlemizi var eyledi varından, Hak ile Hak olan
sırdan gelirim.”diyen Aşık Nesimi ve benzer bir çok Alevi ozanının eserlerinde
“can” ile ilgili bu inanışı bulmak mümkündür. Tanrı, insanı ve diğer varlıkları
yaratmıştır. Bu yaratılışta, insana yaratıcının özellikleri (nur`u) verilmiştir.
Tanrısal kutsallık, bütün insanlara verilmiştir. Bu kutsallığa erişmek için insan
akıl ile donatılmış ve böylece sorumluluk almıştır.
Bir kandilden bir kandile atıldım
Turap oldum yeryüzüne saçıldım
Bir zaman Hak idim Hak ile kaldım
Gönlüme od düştü yandım da geldim (Hatayi)
Bilirim aslını nursun gevhersin
Bütün mevcudatta her şeyde varsın (Aşık Veysel)
Kuran yazılırken arş-ı Rahman’ın
Kudret katibinin elinde idim (Seyrani)
Aleviler, Tevrat`ın Tanrı insanı kendi suretinde yarattı” insan tarifi ile Kuran`ın
“Biz ona şahdamarından daha yakınız” ve “Tanrı, insanı kendi ruhundan
üfleyerek şekillendirmiştir” insan tarifini benimsemiştir. Tanrının insanı kendi
ruhundan üflediği, onu kendi özellikleri ile yani kutsallıkla donattığı görüşü,
inancımızın temel taşıdır. İnsan bütün varlıkların en güzeli ve en gelişmişidir.
İnsan sıradan bir yaratık değil; ruh ve akıl ile donatılmış bir varlıktır. O, kendi
iradesi ile, kendisine ve diğer varlıklara bir anlam kazandıracak, Tanrı ile ilişki
kurabilecek ve bu ilişkiyi koruyabilecek özellikte bir varlıktır.
Bu inanış, hem kadınlar hem de erkekler için ve sadece Aleviler için değil tüm
insanlar için geçerlidir. Dindar olsun dinsiz olsun her can inancımıza göre;
Tanrıdan birer parçadırlar. Tanrı görünmek isteyerek, ortaya çıkmak için insanı

yaratmıştır. Tanrı adil, yani hakkaniyetlidir. Bu nedenle O`nun , herkesi eşit
değerde yarattığına inancımız tamdır.
Günlük yaşamda insanların eşitliğini kabullenmemiz ve korumamız, bu
inanıştan kaynaklanmaktadır.
Parantez açarak hatırlatalım: Dünyadaki eşitsizliklerin sorumlusu “kader” e
yani Tanrının adaletsizliğine yorumlanamaz. Eşitsizlikler, sömürü, baskı ve
savaşlar, insanların ve onların oluşturdukları sistemlerin (devlet, grup, aşiret,
ağa v.s.) kendilerine –nefs ve hırslarına hakim olamadıklarındandır.
Aleviler tarafından; kutsallığın ve “kutsal mekan”ın doğrudan insanla bağlantılı
olduğunu dile getirmek için anlatılan fıkra ve anekdotlarda, insanın olduğu
mekanlar kutsallaşabilir, insanın olmadığı mekanlarda kutsallık aranmaz. Buna
göre; cem evi bina olarak bir kutsallık taşımaz; içinde cem yapılırken o mekan
kutsallaşır.4
Aleviler tarihlerinde sürekli resimlerle “Tanrı kelamı, insan yüzünde zuhur
eder.” inancını dile getirmek için Tanrı kelamından oluşan resimler (insan başı,
kuş, insan vücudu, deve gibi) çizmişlerdir.
Bu konuda, Alevi dedesi Halil Öztoprak`a adfedilen bir fıkra vardır. Bir gün Halil Öztoprak`a bir cami
hocası sorar: “Her inancın kutsal mekanı var; örneğin Sünnilerin camisi, Hıristiyanların kilisesi ve
Musevilerin havrası var. Alevilerin nesi var?” Halil Öztoprak “Alevice” bir cevap verir: “Hoca efendi;
bunlardan geriye kalan ve insanın ulaştığı her yer bizimdir.”

2.Günün KonularıID: 40

Tür

Başlık

İçerik

İMAMET (imamlık)
Hz Muhammet’ten sonra onun vekilliğini üstlenen halifelere verilen ad.
Hz. Ali soyundan gelen on bir kişiden her birine verilen san.
Alevilik-Bektaşiliğin temelini imam inancı oluşturur.
Hz. Ali ile başlayıp Mehdi'yle biten bu imamları sayısı onikidir. İmamın
varlığında dile gelen, biçimlenen inançlar, tarikatın, yolun özünü meydana
getirir.
İmam üstün nitelikler taşıyan, Tanrı’ya yakın bir kimsedir; insan üstü sayılan
yetenekleri ve yetkileri vardır. Onun görevi yanlızca toplumu yönetmek değil,
insanlarla Tanrı arasında bağlantı kurmaktır. Yani yol gösterendir, yücedir,
uludur.
VELAYET
Tanrı’nın kendine dost kıldığı ve verdiği ilhamla yaratıcı varlığına kattığı
velilerin, ermişlerin aşaması, makamı velayet aşaması, velayet makamı.
ÂDEM
İlk yaratılan insan ilk Peygamber ve insanlığın atası olan kişi
Tanrının yeryüzündeki halifesi olan ve gerçekleri kendisinde topladığına
inanılan kamil insan
ÂDEM-i sani
İmam Hüseyin soyu kendisinden yürüdüğü için, ikinci Âdem olarak algılanan
dördüncü İmam Zeynel Abidin.
EBU TÜRAB
Toprağın babası anlamında Hz. Ali’nin lakabı. Hz Muhammedin koyduğu bir
isimdir. Bu isim aslında Hz. Ali’nin yaşamındaki sadeliği ve alçakgönüllü,
kişiliğini ifade eden bir isimdir.
ENELHAK
Hallac-ı Mansur'un Hakk’ı kendi özünde, kendi özünü Hakk’ta görme; Hak
ile Hak olma. anlamında söylediği söz.
Hallac-ı Mansur’un, insanı-Tanrıyı-doğayı bir bütün olarak gören inançta
sevgiyi temel alan ve herşeyi insanda arayan bu öğretisi, Alevi-Bektaşi inanç
ve öğretisininde temeli olmuştur.

Mansur'un Enel Hakk düşüncesini, şeriata aykırı gördükleri için astılar.
Anadolu Aleviliğine ve erenlere önemli etkisi olan ünlü düşünürlerden Ebül
vefa Hallac-ı Mansur'u yargılayan mollalara söylediği sözde oldukça
anlamlıdır
Mansur Enel Hakk demeyipte Enel Batıl mı; yani ben gerçek değilim mi
deseydi.
ÇERAĞ
Tanrı’nın ışık biçiminde görünüşe taşınması, Hz. Muhammet’in Tanrıdan gelen
ilk ışık olması, Hz. Ali ve soyunun bu ışığın sürekli taşıyıcısı durumunda
bulunması anısına, ruhun aydınlanmasının bir sembolü olarak algılanan ve
cem törenlerinde kullanılan kandil, lamba, mumya yada çıra.
DAR-I HÜSEYİN
Ayak mühürleme duruşuyla temsil edilen, İmam Hüseyin ya da Hz. Fatma gibi,
yol uğruna canını vermeye hazır olma.
DAR-I MANSUR
Asılma duruşuyla temsil edilen, darağacında asılarak öldürülen Hallac-ı
Mansur gibi, yol uğruna ölümü göze alma, asılmaya hazır olma.
DAR-I NESİMİ
Diz üstü duruşuyla temsil edilen, Nesimi gibi, yol uğruna yüzülmeye hazır
olma.
Allah Allah deyip gel bu meydana
Can baş feda edip götür kurbana
Boyun eğip yüz sür Şahı Merdana
Erenler bu meydan er meydanıdır.
KURBAN
Kurban: Anlamı yakınlık... yakın bulunma. Bütün sözlük ve Ansiklopedilerde
az farklada olsa bu anlamda anlatılıyor.
Kurb-i Huda: Tanrı, ya manevi yakınlık olarak açıklanıyor. (kay .os.Tr .söz)
Kurban: Tanrı’ya yaklaşma sayılarak onun uğrunda kesilen eti yenir bir
hayvandır Bir uğura feda olma anlamında ifade ediliyor. (kay.os.Tr.söz.)
Kurban: dinsel bir buyruğu bir adağı yerine getirmek için kesilen hayvan. (kay.
Alev.Bekt.Terimleri söz s.333.)
Kurban, Hakk’a yürümeden Tanrı’ya yaklaşma amacıyla yapılan bir ibadettir.
Kurban kesme geleneği Hz. İbrahim söylencesine dayanır... Vücudu terk
etmeden de, ikilikten "Birlik'e " varılabileceğini anlar... gerçek kavuşma uğruna

simgesel anlamda bir hayvan tığlamak gelenek olur. (kay. Alevilik Bektaşilik
Terimleri söz. s. 221/266)
Niyaz: yakarış, dua, dilek, rica, saygı, hürmet, armağan, lokma anlamındadır
Edeb = Alevilikte eline diline beline sahip olmak ilkesinin kısaltılmış hali. EDEB
Aleviliğin temel etik/ahlak ilkesidir. Yola girecek olan kişi (talip) edebine sahip
olacağına dahi cemde söz (ikrar) verir.
Şah = Pir, Hak, tanrı, Hz. Ali ve bazı Alevi uluları için kullanılan deyim. (Şahım
Ali, Şah Hüseyin, Şah Hatayi, Ya Şah)
Hak Meydanı = Tanrı katı, gerçek, adalet hak eşitlik sorgu görgü meydanı,
CEM de halkanın ortası. Cem meydanı..
Erenler = yol erleri, yoldaşlar, hakikate ermiş, olgun bilgin, halk hak dostları,
dervişler (Aleviler için kullanılan genel isim)Hü erenler (merhaba erenler) Rum
(Anadolu) erenleri, Türkiye’de ki ulu alevi önderleri, HBV.
Muhabbet = Bilim sevgi Hak’a halka bağlılık, konuşmak değerlendirmek, ders
çıkarmak öğrenmek, diyalog içinde olmak, cem tutmak, bilgi görgü, paylaşmak,
bilinçlenmek, komünikasyon, iletişim, sohbet etmek..
Dem = kamil (bilgin, olgun) insan, mükemmel olma durumu, demini alma, an
zaman, denge, hoş olma anı, içki, şarap, dolu, öz, olgun karışım sentez,
olgunlaşmak. Dem almak, dem görmek, dem yürütmek, dem sunmak.
Hü = (Hu) Tanrı anlamında kullanılan ibadet/zikir sözcüğü. Tanrı, Hak, Allah.
Hü çeken Bektaşi dervişleri. Hüda kendi gelen doğru olan doğru yola giren
giden. Hü gerçeğin demine.
Can = canlı yaşayan, ruh, Alevi cemlerinde ve genelde Aleviler birbirine Can
/canlar diye hitap eder, cemde her can eştir. Ali can, Veli can. (Alevilikte her
can tanrının bölünmez bir parçası sayılır) Can canan / bay bayan. Gelin canlar
bir olalım...
Serçeşme = Suyun başı, Alevi-Bektaşi inancının yol-erkanının kurucusu Pir
Hünkar Bektaş Veli için kullanılan bir deyim.

Zakir = Anan, zikreden,dile getiren, bildiren uyaran. Alevi cemlerinde saz çalan
‘telli kuran’’ deyiş okuyan (hizmet veren) aşık, ozan, sanatçı, müzisyen. Zakirlik
hizmeti Cemde 12 hizmetten biri.
Nefes= soluk, söz, öğüt, akıl, yol gösterme, deyiş, cönk, manevi güç, Alevi
Bektaşi inancını konu alan hak şiirleri, deyişler. Bir nefesçik söyleyeyim
dinlemezsen neyleyeyim. Nefes mi istersin, buğday mı? HBV
Secde = Alevilikte Niyaz selamlama, hakka boyun eğmek, yere kapanmak.
Alevi inancında secde tanrının kendi ruhunu /nefsini verdiği ve meleklerin
secde ettiği Adem / insanadır. Bu nedenle cemde canlar daire seklinde oturup,
birbirine boyun eğerek, tüm cem evrenleri için vs. meydana niyaz ederler.
Cemde sedir veya sandalyede oturuluyorsa, kollar dize konularak kişi kendi
eline niyaz eder.
Postin= Post, makam sahibi, Postin Alevilikte mürşitlik makamı, HBV
dergahında en üst mertebede bulunan yetkili kişi, (Veliyettin Ulusoy), inanç
konusunda en yüksek makam, kurum.
Şerif= Soylu temiz, İmam Hasan ve soyundan gelen için kullanılan unvan.
Seyyid Seyit= Bir toplumun inancın ileri geleni önderi, İmam Hasan ve
soyundan gelen için kullanılan unvan.
Ana = Ebe, Bacı, Alevi-Bektaşilikte Cemi yürüten taliplerin bağlı olduğu bayan
inanç önderi Pir ana /bacı, veya dedenin eşi. Fatma Ana, Kadıncık Ana.
Ocaklarda ana, pirin eşi veya kızıdır. Analar da, pir ve dedeler gibi yolun
hizmetlisidirler. Genelde dedelerin/pirlerin cem yürütmelerine karşılık; bazen
kendini yetiştirmiş ve taliplerden rızalık almış anaların da cem yürüttükleri
görülmektedir.
Örneğin: Hz. Hatice Hz. Muhammed'in ilk eşidir.
Hatice Muhammed ile 40 yaşında evlendi. Babasının adı Hüveylid, annesininki
Fatıma'dır.
Doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Ancak milâdi 555 dir. Kureyş
kabilesindendir. Daha önce iki kez evlenmiş ve ikinci kocasının ölümünden
sonra kendi adına ticaret yapacak bir adam görevlendirmeyi adet edinmişti.
Şam'a gönderdiği kervanların birine başkan olarak güvendiği Muhammed'i
tayin etmiştir. Normalde bir kureyşliye ödenen miktarın iki katını vermiştir.
Hatice bir gün rüyasında gökteki ayın hanesine girdigini ve daha sonra
koynuna girdiğini görmüş rüyasını kuzeni varakayla paylaşmış ve kuzeni
gelecek olan son peygamberin eşi olacağını müjdelemiştir.
Kervanın dönüşünde Muhammed'in yanında bulunan Hatice'ye ait köle,
Muhammed'in iki tarafında iki melek gördügünü söylemiş Hatice de bu olaydan
önce gördügü rüyayı hatırlamış, Muhammed'in gelecek olan son peygamber
olduğunu anlayıp evlenme teklif etmiştir. Muhammed'in bu teklifi kabul
etmesiyle evlenmişlerdir. Mehir olarak 20 dişi deve Hatice'ye verilmiştir.

Hatice'nin Muhammed'den iki oglu ve dört kızı toplam 6 çocuğu olmuş fakat
erkek çocuklarının ikiside küçük yaşta vefat etmiştir. Mutlu ve ahenkli bir
evlilikleri vardı ve hiç bozulmadı. Hatice Muhammed'e hem eş hem iyi bir
arkadaş hem de danışman olmuştur. İlk müslüman kadın olmuş ve eşini hiçbir
zaman yalnız bırakmamıştır.
619 yılında vefat ettiğinde yaklaşık 65 yaşındaydı, Muhammed onu hiçbir
zaman unutmadı her daim ondan onun ahlakından bahsetti.
Alemlerdeki kadınların en iyisi dört tanedir: İmran kızı Meryem, Mezahim kızı
Asiye, Hüveylid kızı Hatice ve Muhammed kızı Fatıma"
"Muhammed bu dört kadını alemlerin en iyi kadınları olarak saydıktan sonra
Fatıma’yı hem dünyada, hem de ahirette diğer üçüne üstün kılmıştır."
Hz. FATMA (FATMA ANA)
Hz. Fatma’yı tanımlarken şu belirtilenler az gelir. Hz. Fatma, hayırlı bir evlat,
sadık bir eş, mükemmel bir anne. Bütün bu sıfatlar; hayırlı, iyi, mükemmel,
sadık Hz. Fatma’yı anlatmaya, tanıtmaya, tanımlamaya yetmez. Hz. Fatma
İslam tarihinde önemi yadsınamayacak bir kişidir. O her zaman iyi örneklerle
anıldı Hz.Fatma, Hz. Peygamberin kızıdır 614, yılında dünyaya gelmistir. Hz.
Ali’nin eşidir ve Hasan ile Hüseyin’in annesidir.
624’de, babası peygamberin kuzeni Ali ile evlendi. 632 yılında hakka
yürümüş. Naaşı, kendi isteği doğrultusunda, geceyarısı ve gizlice gömüldü,
halen mezarı bilinmemektedir.
Fatma babasının vefatından kısa bir süre sonra vefat etmiştir. Çok genç
yaşında hakka yürümesine rağmen, o hep saygıyla anıldı:
Hz. Fatma’nın genç yaşta vefat etmesinin sebebi, kendisine ve ailesine yapılan
haksızlıklardır. Fedek hurmalığı olayı, Hz. Fatma’yı büsbütün yıkmıştır. Hz.
Muhammed’in sağlığında Hz. Fatma’ya ve ailesine gösterilen saygı ve hürmet,
peygamberin vefatından sonra kine dönüştü.
Hz. Fatma’ya yapılan haksızlıklar tarih boyunca onun soyuna karşı sürdürüldü.
Hz. Fatma, Aleviler açısından kutsal bir insandır. Her şeyden önce anadır.
Alevilikte "Ana" kavramı saygıyı, saygınlığı ifade ediyor. Dolayısıyla da Fatma
Ana’yı temsil ediyor.
Fatıma, Ali bin Ebu Talib ile olan evliliğinde, ikisi kız, ikisi oğlan olmak üzere
dört çocuk sahibi olmuştur. Beşinci erkek çocuğuna (Muhsin ibn Ali)
hamileyken, düşmanları tarafından fiziksel şiddete maruz kalmış ve çocuğunu
düşürmüştür.
Çocuklarının isimleri;
1-Hasan ibn Ali 2-Hüseyin ibn Ali 3-Ümmügülsüm bint Ali 4-Zeynep bint Ali 5-
Muhsin ibn Ali
Hz. Zeynep
Zeynep adı Alevi toplumunda yiğitliğin adı olarak bilinir. Bu yiğitlik kültünün
oluşumunu Hz. Zeynep gerçekleştirmiştir. Aslında Zeynep adı salt yiğitlik için

değil, aynı zamanda doğruluğun, mertliğin, zalimin zulmüne direnmenin,
hakkaniyetin, fedakârlığın... da adıdır. İşte Zeynep isminde sembolleşen bu
değerlerin yaratıcısı Hz. Zeynep’tir.
Hüsniye
Hüsniye, en önemli Alevi kitaplarından birinin kahramanıdır. Hüsniye adı ile
bilinen bu kitapta, Alevi-Sünni inancı arasındaki temel farklılık diyalog yoluyla
yansıtılmakta. Bu kitapta kısaca Hüsniye’nin özgeçmişi de yer almaktadır. Bu
özgeçmişe göre Hüsniye, İmam Caferi Sadık’ın yanında eğitim almış, o
saygıdeğer, ilim irfan sahibi imamın özel hizmetinde bulunmuş, bu vesileyle
kendisini bilgi ve birikim açısından tam olarak yetkinleştirmişti. Bilindiği gibi
altıncı imam Caferi Sadık, salt dini konularda değil, bir çok bilim dalında da
zamanın en önemli bilginiydi.
Hüsniye, canı pahasına değerlerini korkusuzca savunmuştur. Bir tarafta
koskoca halife ve onlarca bilgin, diğer tarafta tek başına bir kadın. Kazanan
Hüsniye oluyordu. Hüsniye’nin yaptığı tartışmalar günümüzde de Ehlibeyt
taraftarlarına güç ve bilgi vermekte. Önderlik de bu olsa gerek. Yapılanların,
söylenenlerin zaman ve mekânı aşarak evrenselleşmesi. Hüsniye bunu
başarmıştır.
Kadıncık Ana= Pir Ana, Hünkarın Sulucakarahöyük’e (Hacıbektaş) geldiğinde
yanında kaldığı ve sonra ona hizmet eden, görüşlerini yaşatan, Alevilikte
önemli yeri olan kadın. Bacıyanı Rum, Anadolu kadın teşkilatının lideri.
Zülfikar neyi sembolize ediyor?
Züfikar'in neyi sembolize ettiğine geçmeden önce Zülfikar'in ne olduğunu
açmak gerekiyor. Zülfikar, Hz. Muhammed tarafından Hz. Ali'ye armağan
edilen ucu çatal kılıcın adıdır. İnancımıza (Aleviliğe) göre Zülfikar savaş öncesi
gökten inmiştir. Hz. Muhammed'de bu gökten inen kutsal kılıcı Hz. Ali'ye
hediye etmiştir.
Zülfikar, asırlardır adaletin sembolü olarak işlevini sürdürmeye devam ediyor.
Zülfikar, Hz. Ali'nin kişiliğiyle bir bütünlük haline gelmiştir. Hz. Ali'yi Zülfikarsız
düşünmek mümkün değildir.
Zülfikar'ı salt bir savaş aracı olarak görmemek gerekiyor. Zülfikar, gerçek
adaletin, hakkaniyetin, doğruluğun, mertliğin sembolidir.
Günümüzde Zülfikar Alevi olmayı (dışsal/zahiri anlamda da olsa) sembolize
ediyor. Özelikle de Alevi gençliği Zülfikar'ı kolye şeklinde takıyor. Bu “Aleviyim”
demenin, kimliğini Zülfikar'ın tarihsel misyonuyla açıklama biçimidir. Olmadık
baskılara maruz kalan Alevinin kimliğini sembolize ediyor Zülfikar. Elbette
boynuna her Zülfikar kolyesi takan kişi Alevi değildir. Alevi ise dahi, bazıları
Zülfikar'ın taşıdığı misyondan, Zülfikar da sembolleşen adalet anlayışından
habersizdir. Bütün bunlara rağmen Zülfikar günümüzde Alevi kimliğini
simgesel, biçimsel de olsa dışa yansıtıyor.

3.Günün KonularıID: 41

Tür

Başlık

İçerik

Oruç elle, belle, dille tutulur.
Ozan Ezeli
Muharrem, Alevilerce ne anlama geliyor?5
Bizim matemimiz, “batini” manada bir anmadır.
Muharrem orucunun amacı; Kerbela Katliamı`nı ve 12 İmamları, onlara yapılan
haksızlıkları ve eziyetleri anmak, bunlardan dersler çıkarmak ve unutmamaktır.
Bu nedenle; Muharrem orucunu, Ramazan orucu ile aynı ölçülerde
değerlendirmek bizi yanlışlara götürebilir. 12 günlük Muharrem mateminde
geleneğe uygun ve isteğe bağlı olarak “oruç” tutulmaktadır.
Aleviler gelenek olarak Kerbela`yı anmak için tuttukları matem orucu
esnasında; eğlenceden uzak, kendileriyle ve çevreleriyle barışık olmaya, hiç
bir canlıya eziyet etmemeye, bu nedenle de kesici alet dahi kullanmamaya
çalışırlar. Aleviler; kendileri için ve kendi olanakları ve sağlıkları oranında oruç
tutarlar. Alevi`nin Muharrem matemi; ne tamamen içine kapanarak, kendini
yiyip bitirmesini ne de sokaklara çıkarak kendini satırlarla yaralamasını,
kendine ve çevresine eziyet etmesini gerektirir. Kerbela Katliamını anmak,
onun anlamını genç nesillere aktarmak, Hz .Hüseyin`in duruşunu ve genelde
Alevi öğretisini olduğunca fazla işlemek, Kerbela`yı anmaya daha uygun
düşer.
Şeriat orucu, güneş ışığının yaşadığımız bölgeyi aydınlattığı sürece bir şey
yenilmemesi, içilmemesi ve cinsel ilişkiye girilmemesi olarak algılanmakta ve
uygulanmaktadır.
Şeriat, oruç ibadetinin dış görüntüsü ve kuralları ile ilgilenir. Orucun manası ve
maneviyatı arka plana itilmiştir. Örneğin oruçla ilgili bir soru katalogunda
sorulan 45 sorudan ve cevaptan sadece birisi manaya yöneliktir. Diğer 44 soru
ve cevapları oruç tutanın dış görüntüsü ve maddi konularına yöneliktir. Şeriata
göre insanların “mana” ile değil “şekillerle ve kurallar” ile ilgilenmeleri ve
“terbiye edilmeleri” önemlidir. Sakız orucu bozar mı?, Kusmak orucu bozar mı?
Gibi; sadece orucu dış etkenlerin bozacağı korkusu ile ilgilenirler. Şeriatçı
anlayışa göre disiplinli bir toplum yaratmak ve toplumu kontrol atında tutmak
“ibadetin dış görüntüsü”nü tekleştirmekten geçer. Sünni kaynakları yüzlerce
soru ve cevap ile “ilmihal” şeklinde orucun şekli ve nitelikleri ile ilgili “ayrıntılı ve
abartılı” bilgiler verirler ve yönlendirme yaparlar.
Buna karşın; Alevi inancı manaya önem verir. Manaya varmak için kurallar ve
ayrıntılar önemli değildir. Alevi ibadetinde yer alan Muharrem orucu için;
“sakız çiğnemek ya da diş fırçalamak” gibi ayrıntılar, kişinin kendisinin takdirine
kalmış ayrıntılardır. Önemli olan; genel olarak orucun amacında ve genel
çerçevesinde Alevilerin birlikte hareket etmeleri yeterlidir.
Bu yazı İsmail Kaplan`ın Alevice- İnancımız ve Direncimiz kitabından biraz kısaltılarak alınmıştır.

Bu nedenle Almanya`da ve diğer ülkelerde Alevi Kültür Merkezleri Muharrem
matemi boyunca; Muharrem muhabbetleri (sohbetleri) düzenlerler, saz ve
semah kurslarına ve deyiş öğrenmeye daha çok yer verirler.
Aleviler; başka zamanlarda olduğu gibi Muharrem mateminde de gereksiz
“israf ve gösteriş”ten kaçınırlar. Sade bir sofra ve ihtiyaç kadar yiyecek
Muharrem mateminde genel kuraldır. Türkiye`de ve Avrupa ülkelerinde
“Ramazan iftarları” çoğu zaman ibadet amacını aşan, gösteriş ve israflara
dönüşmektedir. Bu da bazen bilmeyerek ve özenerek bazı Aleviler tarafından
taklit edilebilmektedir. Bizim ölçümüz; “şaşaalı Ramazan iftarları” değil;
öğretimizin öngördüğü “sade, manaya yönelik ve unutturmaya karşı”
geçmişimizi yad etmektir.
Tarikat makamı içinde görebildiğimiz “Muharrem matemi” anma amaçlıdır.
Muharrem matemi, kişinin kendini terbiye etmesi amaçlı değildir. Kısaca
Muharrem`de 12 gün 12 İmamlara yönelik katliam ve eziyetleri anmak,
anlamak ve hissetmek için “matem” tutulur. “Oruçlu olmak” da buna
dahildir. Ancak, 12 İmamları anmak için oruç tutmak “farz” değildir. Çünkü
Alevilik`te; “insan nefsini terbiye etmek, açların halinden anlamak” amacıyla
oruç ibadeti yoktur. Çünkü Alevi yaşamının tamamı, nefsin (egonun) yok
edilmesine yöneliktir. Bunun kuralı da “eline, diline beline hakim ol!” olarak
belirlenmiş olup tüm yaşam boyunca geçerlidir. İnsan-ı kamil olma süreci zaten
büyük çoğunlukla nefsini köreltmekle geçer.
Bu konuyu Alevi ozan Ezeli bir dörtlüğünde çok güzel özetlemiştir:
“Ezeli can sana aç kalma diyor
Ulu orta yere nefs salma diyor
Elinle oruç tut, dur çalma diyor
Oruç elle belle dille tutulur.”
Kerbela bize ne öğretiyor?
Kerbela katliamı, Aleviliğin en köklü damarıdır diyebiliriz. Kerbela`ya kadar Hz.
Peygamber ve Hz. Ali`nin yolunda gidenler; İslam`ı bir çıkar aracı olarak
kullanan ve devlet idaresine hakim olan kesimlerle sürekli bir uzlaşma
aramışlardır. Hz. Ali bu uzlaşma arayışında; Sıffın Savaşı denilen savaşta,
galip gelmiş olmasına karşın “Hakem oyunu” ile Muaviye tarafından
aldatıldığını acı bir şekilde görmüştür. Gerçek anlamda İslam`ı yerleştirmek
ve yaşamak isteyen Ali taraftarları; Kerbela`dan sonra artık Yezit`in
despot anlayışı ile anlaşmanın mümkün olmadığına kesin karar vermişler
ve artık uzlaşma yolunu bırakmışlardır. Bu tarihten sonra hem öğretide
hem de yaşam biçiminde kesin bir ayrışmanın olduğunu görüyoruz.
Kerbela sonrasında; toplumsal ayrışma ortaya çıkmıştır. Bir tarafta iyi ve
insanca anlayış ve inanç topluluğu diğer tarafta zora ve haksızlığa
dayanan baskıcı yönetim.
İnsandaki iyilik duygularını destekleyen ve manaya önem veren Ehl-i
Beyt bendesi; karşısında kötülüğü yayan ve nefsi ile hareket eden bencil
ve o kadar da güçlü bir kesim bulmuştur.

Hakk’a uygun davranma, Kerbela`dan sonra hepimizin sorumluluğu
olmuştur.
Hz. Muhammet`in kendi toplumuna emanet bıraktığı Ehl-i Beyt son 12. İmam
Mehdi`ye kadar bu kötü karakterli ve despot kesim tarafından ya katledilmişler
ya da zehirlenerek şehit edilmişlerdir. Bunun en belirgin örneğini; Kerbela`da
görüyoruz. Orada; mazlumla zalimin, ham ile olgunun, Haktan yana olan ile
zevkten yana olanın karşılaşmasına tanık oluyoruz.
Haktan yana olanlar; 12 İmam Mehdi`nin kayıplara karışması ile Ehl-i Beyt`in
savunduğu anlayışı terk etmemiştir. Bu tarihten sonra; Haktan yana olmayı
savunmak; artık bu anlayışta olan herkesin görevi ve sorumluluğu olmuştur.
Kısaca söylersek; imamların bıraktığı görev; öncelikle ocaklara (dede ve
analara) ve tüm iyilik yandaşı, haklıdan yana olan inananların omzuna
yüklenmiştir.
Nedir sorumlu olduğumuz bu görevler?
Bu görevin üç ana boyutu vardır:
1. Anmak:
Bizim anmamız, öğretimize uygun, barış içinde ve insani tavırlarla
olur.
Öğretiyi yaşamak; insanı olgunlaştırmaya yönelik cem ibadeti ile ve
hakkaniyeti sağlayıcı etik sistem olan 4 kapı 40 makamı uygulamakla olur.
Bize bu mirası bırakanları yani öğretimizin sahiplerini unutmamak, onları
anmak, hatırlamak ve belleklerde yaşatmak.
Alevi anması, Şiilerin anması gibi; kendine eziyete dayanan gösteri değildir.
Kerbela`yı ve 12 imamları anarken; insanca ve Hakkın yarattıklarına
saygıda kusur etmeden anmaktayız. Cemlerde de “Hepimiz birimiz, birimiz
hepimiz içindir.” İlkesine uygun olarak “rızalık” ve “birlik/ tevhit” ilkelerini
uygulayarak ibadet ediyoruz. 40 lar ceminde; eşitliği göstermek amacıyla
“Hz. Ali`nin koluna neşter vurmayı” zahiri olarak algılasaydık; cemlerde
herkesin birbirini yaralaması gerekirdi. Halbuki; biz bunu “Birimizin acısını
ve sevincini hepimiz duyarız, birimizin acısı dinerse diğerlerinin acısı da
diner” biçiminde “batini” anlamda algılıyoruz. Anmamız; böylece öğretimize
uygun olarak manaya yöneliktir.
2. Unutmamak:
Öğretinin sahiplerini unutmamak, geçmişimize vefa burcumuzdur :
Kerbela`yı ve diğer acıları anmanın manası; onlardan ders çıkarmak,
yanlışları anlamak ve doğru çözümler bulmaktır. İnsanı insan yapan en
önemli değer; kökenine sahip çıkmak ve “bizi biz yapan” kişilikleri örnek
almak ve unutmamaktır.

Biz de gelecek kuşaklara güzel ve olumlu bir miras bırakmaya özen
gösteririz ve biz de hatırlanmayı umarız.
Zaten Alevi öğretisinin temellerinden biri de “Hakka yürüyenlerin
canlarının bizimle birlikte var olmaya devam ettikleri” inancı değil midir?
Kerbela Katliamında doğrunun ve yanlışın nerede olduğunu
anlayabilmek için elimizde çok yakın bir olay var. 2 Temmuz Sivas
Madımak katliamı üstü örtülmek istense bile 2. Temmuz 1993 Sivas
katliamının nedenlerini tam olarak biliyoruz.
Katliamı yapanlar ve katliama göz yumanlar; Alevi toplumunun
örgütünün olmayışından Ya da zayıf oluşundan cesaret almışlardır.
Artık; Alevi toplumu yeni katliamların yaşanmaması için çok güçlü bir
örgütlenmenin gerekliliğine inanmaktadır. Bu örgütlenme büyük ölçüde
gerçekleşmiştir. Bu örgütlenmenin Almanya`daki adı AABF`dir.
AABF, sadece bir Alevi dokusunun, sadece bir etnik kökenli Alevilerin ya
da sadece bir ocağa bağlı Alevilerin örgütlenmesi değil; tüm Alevi,
Bektaşi, Kızılbaş, Tahtacı, Sıraç gibi adlarla anılan ve ortak paydası cem
ibadeti ve cemin gereklilikleri olan tüm Alevilerin örgütüdür.
Üyelerden, yöneticilere kadar herkesin; söylediklerinde, yazdıklarında ve
eylemlerinde bu bileşimi dikkate almaları gereklidir. Alevi ibadetinde ve
öğretisinde anlaşan Alevilerin; diğer konulardaki (politik, etnik belirleme
ve tanımlamalar) görüşler ve kimlikler AABF`nin genel çizgisine
yansımamalıdır. Ancak bu tavırla bir, iri ve diri olunur.
3. Öğretmek:
Öğretiyi gelecek kuşaklara aktararak vefa borcumuzu öderiz:
Örgütlerimiz gelecek kuşakların kullanımına sunmak üzere cem evleri
yapıyor ve inşa ediyorlar. Gelecek kuşaklar, çocuklarımız Aleviliği
öğrendikleri ve yaşadıkları oranda bu cem evlerine sahip
çıkabileceklerdir.
Cem evleri Aleviliğe gönül veren çocuklarımızın oluşturacakları “ortak
akıl” ve “ortak duruşlar”la uzun vadeli olarak var olabilirler.
Çocuk ve gençlerimizin ortak duruşları; ancak öğretiyi sistemli olarak
öğrenmeleri ile oluşacaktır. Bu nedenle Alevilik dersleri mutlaka her
şehirde gerçekleştirilmelidir.
Düşüncesi, etnik kökeni ve politik görüşü ne olursa olsun; ortak paydası
cem olan her Alevi çocuğunu Alevilik derslerine göndermelidir.
Bu görev; atalarımıza olan vicdan borcumuzun ödenmesi için ciddiye
alınmalı ve gerçekleştirilmelidir. Bu konuda ortaya çıkacak eksiklikler,
Alevi anne ve babaları, çocuklarına Alevilik dersleri hakkından vaz
geçmeye götürmemelidir.

Dik duruşlu diyalog:
Ortak doğrularımızı “Hz. Hüseyin duruşu” olarak algılamamız gerekir ve O`nun
duruşuna uygun olarak her koşulda ve her zaman bu duruşları temsil etmemiz
ve savunmamız gerekir. Öyle ki; şiddete başvurmadan “sivil itaatsizlik”
çerçevesinde her kesimle diyaloga girmek ve ortak duruşlarımızı; aklımızı ve
hassasiyet kıvraklığını kullanarak sonuna kadar savunmak bizim mücadele
yolumuz olmalıdır. Ta ki; karşı taraf “ikna olarak özünü dara çekinceye kadar”
yani sorumluluğu kabul edinceye kadar direnmeliyiz.
Bu bağlamda “Sivas`ta “Madımak anıtı/müzesi”nin; muhataplarının (devlet,
Diyanet, Sünni kurumlar) “öz eleştiri” yapması sonucunda gerçekleşebileceğini
vurgulamak istiyorum. Bu da “Kerbela`yı ve 12 İmam`ları anmamızın önemli bir
parçasıdır.
Sonuç olarak şunu tekrar edelim:
Kerbela`yı ve 12 İmamları anmak; sadece yanıp/yakılmak ve ağlamak değildir.
Bizim anmamız, öç alma duygusu yaratarak şerre hizmet etmek hiç değildir.
Hz . Hüseyin`in duruşunu günümüze uyarlayarak ve Alevi toplumunun kalıcı
bir barışa katkı sunmasını sağlayarak “rıza şehri”nin örneğini –en azından-
kendi çevremizde ve kendi toplumumuzda yaratmak ana amaçtır. Böylelikle
insan-ı kamil olma sürecine katkı sunmaktır.
Bizim anmamız “batini” manada bir anmadır.

4.Günün KonularıID: 42

Tür

Başlık

İçerik

Geleceğe gider, düne gelirim
Aşık Mahzuni
Var olmak için açığa çıkmak ve örgütlenmek
Türkiye`de ve hatta Avrupa`da Aleviliğin yasal güvenceye kavuşmasını
geciktiren ve Alevilerin inanç özgürlükleri önünde duran en önemli engel henüz
“kimliğine sahip çıkmayan” bir Alevi kesiminin varlığıdır. Sadece Türkiye`de
kimliklerini açıkça söylemeyen Aleviler yok. Avrupa`da bile hala, inancını
saklama gereği duyan Aleviler var. Bunun ana nedeni psikolojide bilinen
toplumsal travmadır.
Bir kesim Alevi insanı geçmiş katliam ve sürgünlerden örneğin Dersim
sürgününden o kadar etkilenmiş olmalı ki; hayatta kalabilmek ve gelecek
nesillerin hayatta kalabilmesi için “kimliğini” saklamış, yaşamını ve ibadetini
buna göre biçimlendirmiştir. Cem ibadetindeki “bekçilik” hizmetini başka türlü
açıklamak mümkün değildir.
Halk arasında “üstüne ölü toprağı serpilmiş” diye söylenen bu tavır, bazen
azalarak bazen de artarak nesilden nesile aktarılan bir nevi “toplumsal gen”
halini almıştır. Bu durumda olan Aleviler; güncel toplumsal olayları
izlemekteler, bu olaylar onları derinden etkilemesine rağmen, onlara yönelik
her hangi bir tepki koyamamaktadırlar. Sünnilik yaşamının yoğun olarak hakim
olduğu şehirlerde yaşayan Alevilerin bir bölümü bu toplumsal genin etkisi ile
yakın zamana kadar günlük yaşamlarında Alevi kimliğini çocuklarından
gizlemişlerdir. Bu tavırda olan ailelerin çocuklarının bir bölümü hakim
Sünniliğin etkisi ile Sünnileşmişlerdir. Bir bölüm gençler ise, kökleri konusunda
araştırmaya yönelmiş ve çoğu zaman da Alevi kimliğini yeniden
benimsemişlerdir.
Saklanmaya gerekçe olarak ileri sürülen ve bundan 40 yıl öncesine kadar
haklılık payı olan nedenler artık ortadan kalkmıştır. Artık can güvenliğimiz
tehlikede değildir. 21. yy’da bizi çekemeyenler ve varlığımızdan rahatsız
olanlar olsa bile, ülkemizde ve göç ettiğimiz ülkelerde bizi vatandaş olarak
kabul etmek zorundalar.
Biz inancımızı seviyoruz.
Bizim inancımızdan en küçük bir şüphemiz yok. Alevilik utanılacak,
saklanılacak bir inanç değil; tam tersi - iyi anlaşıldığında- tüm insanlara hitap
edebilecek ve onlara dinginler verebilecek bir öğretidir. Cemlerimizde
saklamak zorunda olduğumuz bir şeyimiz yok. Kendimizden eminiz. Eskiden
atalarımız; kimliklerini açığa çıkardıklarında maldan, candan oluyordu. Buna
Bu yazı İsmail Kaplan`ın Alevice- İnancımız ve Direncimiz kitabından biraz kısaltılarak alınmıştır.

rağmen atalarımız genelde takiyye7
yapmamış kimliklerinden ödün
vermemişlerdir. Şimdi ise kimliğimize açıkça sahip çıkabiliyoruz. Bizim
cemimize doğrular girer. Herkes birbirinden rızalık alır. Açığa çıkmanın çok
önemli hem kişisel hem toplumsal yararları var. Bir kere kişinin öz güveni ve
psikolojik sağlığı için, “özünün ve sözünün uyum” içinde olması önem
kazanıyor. Alevi öğretisini öğrenmek, geliştirmek ve diğer canlarla birlikte
“inancımıza hizmet etmek” olağanüstü bir dinginlik ve üretkenlik vermektedir.
Ayrıca; inancımızı öğrenme olanağı –Ya da doğru olarak öğrenme olanağı-
bulamamış Sünni kesimi de bundan faydalanacaktır. Bu şekilde dostluklar
gelişecek ve ön yargılar azalacaktır. Aleviliğin toplumda genel olarak bilinmesi;
onun okul eğitimine ve bilim alanına girmesini kolaylaştıracaktır.
Kimliğimize sahip çıkmalıyız.
Çoğu zaman okurlarımız isim vermeden bize yazmakta ve çeşitli konularda
AABF`yi eleştirmektedirler. Adını vermeyen okurlarımıza “Önce adınıza ve
Alevi kimliğine sahip çıkmalısınız” diye hatırlatıyoruz ve mücadelenin ilk
koşulunun “Alevilikle” özdeşleşmek yani kimliğe açıkça sahip çıkmak olduğunu
belirtiyoruz.8
AABF`ye bağlı 120 Alevi Kültür Merkezi ya da Alevi Derneği`ne aidat ödeyerek
üye olanların sayısı 20.000 civarındadır. Buna her ailedeki eş ve çocukları da
eklersek, yaklaşık 60.000 civarındaki Alevinin örgütlü yapı içinde olduğu
söylenebilir.
Almanya`da Aleviler arasındaki örgütlenme oranı % 10 civarındadır. Bu önemli
bir örgütlenmedir, ancak bu kadar bir örgütlenme tüm hakları yaşama
geçirmek için yeterli değildir. Almanya`da küçük şehirlerde Alevi Kültür
Merkezleri`ne üyelik oranı % 80 lere ulaşmaktadır.
Ancak Berlin, Köln, Duisburg, Hamburg, Frankfurt gibi büyük şehirlerde bu
oran % 10 un altına düşmektedir. 2009 yılında Alevi öğrencilerin tespiti için
Kuzey Ren Vesfalya Eğitim Bakanlığının okullarda yaptığı aksiyona bir çok
Alevi veli cevap vermemiştir. Bunun bir kısmı dil zorluğundan kaynaklansa bile,
bir bölümü de örgütlenmeye uzak durmanın sonucudur. Alevi Kültür
Merkezleri`ne üyelik konusunda başka faktörler (uzaklık, aradığını bulamama,
zaman ve para sıkıntısı v. b.) etkili olsa bile kimliğine açıktan sahip çıkamama
önemli rol oynuyor.
Türkiye`de de durum bundan farklı değildir. Bu faktörü Türkiye`de büyük
şehirlerde yaşayan Alevilerde daha da açık olarak görmek mümkün.
Türkiye`de 2007 tarihinde KONDA araştırma şirketinin yaptığı bir araştırmaya
göre; “Aleviyim” diyenlerin sayısı 4,5 milyonda kalmıştır 9
. Göçlerin daha çok
takiye (takiyye): Alevilere yönelik kırımlar sonucu ortaya çıkmış bir savunma biçimi olarak sakınma
ve gerçek kimliğini saklama tavrı, yol kurallarının ve bilgisini Alevi olmayanlara (örneğin Sünnilere)
açmama kuralı
Son bölümde verilen AABF ye gelen görüşler ve cevaplardan seçmeler bölümüne bakınız.
Milliyet Gazetesi KONDA araştırma ve danışmanlık şirketi, Türkiye'de din ve mezhep aidiyetleri, 21.
Mart 2007 .. http://www.milliyet.com.tr/2007/03/21/guncel/agun.html (19.09.2009)

büyük şehirlere olduğunu ve her 4 Aleviden 3 ünün doğduğu yerin dışında bir
bölgede oturduğunu da eklersek; büyük şehirlerde Aleviler arasında “Aleviyim”
demenin ne kadar azaldığı gerçeğini görmek mümkündür. 15. yüzyılda
Anadolu`da her dört insandan üçünün Alevi-Bektaşi olduğunu hatırlar ve
şimdilerde – kökeni Alevi olanlar %30 un üstünde olmasına karşın- öz
kimliğine sahip çıkan Alevilerin Türkiye`deki oranlarının genel nüfusun % 10
unun altına düştüğünü söylersek; son 40-50 yılda yapılan kurumsal
Sünnileştirmenin boyutu ortaya çıkmış olur.
Hiç kuşku yok ki; Alevilerin kimliklerini saklamalarının ana nedeni; tutucu
Sünniler tarafından yaşamın değişik alanlarında ayrımcılığa uğrama
korkusudur. Bu korku artık yersiz ve faydasızdır. Ayrımcılık yapacak kişi;
“kendisinden olmayana, yeni deyimle yandaş olmayana” ayrımcılık
yapmaktadır. Halbuki saklanmakla hem Alevilerden hem de bir çok insancıl
Sünni’den, bize pozitif ayırımcılık yapacak Alevi dostu insanların
desteklerinden de mahrum kalmış oluruz.
Alevi örgütlenmesi ile Alevilerin bir bölümü kabuğunu kırarak, korku örtüsünü
yırtmıştır. Türkiye`de ve Avrupa`da son 15 yılda yüzlerce cem evinin inşaatı
bunun bir kanıtıdır. Almanya`da Alevilik derslerinin büyük eyaletlerde verilmesi
ve 2010 yılında 1.000'e yakın öğrencinin kendi inancını Alman okullarında
öğrenmesi, açığa çıkmanın en belirgin bir görüntüsüdür.
30.12.2007 tarihinde Köln Dom Kilisesi meydanında 50.000 kişi, ARD Alman
Televizyon Kanalında gösterilen “Namusuma layık olmak” adlı polisiye dizisini
hiç bir şiddete başvurmaksızın protesto etti. O dizinin senaryosunda “bir Alevi
babanın kızı ile ilişkisi kurduğu” kurgulanmıştı. Bu diziyi kaleme alan senaryo
yazarı sadece eski bir iftirayı değil hala bir çok önyargılı ve Alevilik konusunda
bilgisiz Sünni insanın kafasında var olan klişe suçlamayı gündeme getirmişti.
2000 yılından beri her Muharrem sonunda Köln Dom Kilisesi önünde 1.500
porsiyon aşure verilmesi ve Türkçe, Almanca ve İngilizce olarak aşure ve
Aleviliği anlatan bilgilerin dağıtılması Aleviliği kapalı konumundan Alman
kamuoyunun bilgisine sunmaktır ve böylece inançlar arası diyaloga katkıdır.
Artık Alevi örgütlerinin var olduğu Avrupa şehirlerinde pazar yerlerinde ve
belediye binaları önünde aşure dağıtılması gelenek haline gelmiştir. Son 20 yıl
içinde tek bir kişinin “burnu bile kanamadan”, barış içinde örgütlü Aleviler,
Aleviliği Avrupa kültürünün ve toplumunun bir parçası yapmışlardır.
Ne kadar daha çok Alevi açığa çıkar ve bu çalışmalara destek verirse, Alevilik
o kadar daha hızlı bir şekilde doğru yolunu bulacaktır.
Geleceğe bakış
Alevi kimliğine açık olarak sahip çıkan Aleviler; 1990 larda Alevilerin
örgütlenmesine omuz verdiler. 20 yıllık bir süre içinde Avrupa`da 180 i aşkın
Alevi Kültür Merkezi ve dernekleri ile, Almanya, Hollanda, İsviçre, Belçika,
Danimarka ve Fransa ülkelerindeki federasyonları ile çok hızlı bir nicel gelişme
yaratıldı. 2005 yılında Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu (AABK)
yapılanmasını tamamlanarak en üst örgütlenme düzeyi gerçekleşmiş oldu.

Alevi örgütlenmesinin demokratik ve plüralist yapısını hem içte hem de dışta
koruyan ve Alevi varlığını kamuoyuna taşıyan medyası ne kadar gelişirse
örgütlülük o kadar çok güçlenir. Bu örgütlenmeyi destekleyen ve kamuoyuna
taşıyan Alevilerin Sesi dergisi, İnternet ve YOL TV başta olmak üzere
Alevilerin kurdukları TV kanalları daha da etkili hale getirilmeli ve kaliteleri
diğer medya organlarının kalitesinin üstüne çıkarılmalıdır.
Son zamanlarda genç kuşağın Alevi örgütlerinde aktif rol alması, Alevi
örgütlenmesinin Avrupa`ya göç eden birinci kuşakla sınırlı olmayıp, aksine
uzun vadeli ve kalıcı olacağının önemli bir belirtisidir. Geçtiğimiz 10 yıl içinde;
80 nin üzerinde örgütün kendi binalarına kavuştuğunu belirtirsek kalıcılığın
diğer bir boyutunu belirtmiş oluruz. Bu nicel büyümeye paralel olarak AABF
Almanya`da tarihi bir adım atarak resmi devlet okullarda Alevilik derslerinin
başlamasını gerçekleştirdi. Bununla birlikte sadece Almanya`da değil
Danimarka`da da Alevilik resmi makamlarca inanç toplumu olarak tanındı.
Gelecek yıllarda diğer Avrupa ülkelerinde de Alevilik resmi inanç olarak
tanınacaktır.
Alevi örgütlenmesinin bu başarıları kazanması; Türkiye`de mevcut hükümetin
Aleviliği Diyanet ve okullar üzerinden asimile ederek “kendine benzetme”
projesine engel teşkil etmektedir. Diyanette etkin olan anlayış; Alevileri ve
Alevi ibadetini yok saymak, Alevilerin en azından bir bölümünü Diyanet İşleri
içine çekerek onları ehl-i sünnetin bir parçası yapmaktır. Bu nedenle, iki
dönemdir tek başına iktidarda olan AKP Hükümeti, Alevilerin Avrupa
örgütlülüğünü zayıflatmak için her türlü çareye başvurmaktadır. Gelecekte de
bunu denemeye devam edeceklerdir.
AABK, Alevilerin üst örgütüdür. Kendini Alevi olarak belirleyen tüm insanların
üye olabilecekleri federasyonlardan ve AKM- Alevi Kültür Merkezlerinden
oluşmaktadır. Üyelerimiz ve AKM`ler arasında Alevi inancının temel değerleri
konusunda tam bir görüş birliği vardır. Bunlar örneğin; Allah- Muhammet-Ali
üçlemesi, 12 İmamlar, Hacı Bektaş Veli, 7 Ulu Ozan, Kırklar Cemi, cem, Dört
Kapı Kırk Makam, gülbenkler, deyişler, semah, Muharrem matemi, Aşure,
dedelik, musahiplik ve diğer bilinen değerlerdir. Bu değerler, Almanya`daki
Alevilik derslerinin ders konularıdır.
Alevi öğretisi; nefs, hırs ve çıkar yerine akıl ve duyguyu hakim kılan, haksızlık
ve baskı yerine insan özgürlüğünü ve insan sevgisini koyan bir öğretidir. Alevi
inancında, örneğin insan- tanrı ilişkileri ve insanın insanlaşması, yüzyıllar
öncesinde çok daha düzeyli ve verimli tartışılmış ve bu konuda derinliği olan
eserler yaratılmışken, şimdi bizlere “İslam`ın neresindeyiz?” gibi, bizi ayıran ve
birbirimize düşüren tuzak sorular yöneltilmekte ve inancımız konusunda
derinleşmemiz yerine yüzeysel konularda çatışma yaratılmaktadır.
Geçmişte olduğu gibi gelecekte de Alevilerin inanç önderleri dedeler ve analar,
Alevi toplumunun manevi doyumu için –yeni koşullar ışığında ve yeni
donanımlarla - hizmet vereceklerdir. Dedelerin ve bütün Alevilerin düsturu Hz.
Ali`nin tavrı “Bana bir harf öğretenin kölesi olurum.” olmalıdır.

İlkemiz; “Biz Aleviyiz. Aleviliğin değerleri ile varız.” Alevi değerlerinin tarifinde
ayrıntılarda farklı görüşlerin çıkması doğaldır. İçimizde ortaya çıkacak bu
farklılıkları hoşgörüsüz bir yaklaşımla mahkum etmek ve dışlamak Alevice bir
tavır değildir. Hele de, bu tür farklılıkları dışarıdan ve basından destek alarak
Alevi örgütlerine dayatmaya çalışmak örgütlülüğümüze uymamaktadır.
Alevi öğretisinin gelişmesi ve Aleviliğin yaşaması; ancak ve ancak örgütlü
Alevilerin çalışmaları ile ve mümkün olduğunca çok Alevinin örgütlerin içine
çekilmesi ile mümkündür. Diğer bir ifade ile; çağın koşullarına uygun
örgütlenmeyen Aleviler, eninde sonunda kendi özgün kimliklerini
kaybedecekler yani asimile olacaklardır.
Bu gelişmeler önümüzdeki yıllarda Alevi örgütlerinin, içinde bulundukları
ülkelerde toplumsal yapıya daha fazla gireceklerini, çeşitli birlikteliklerle ve
iletişimlerle Aleviliğin o ülke kültür parçası olmasını sağlayacaklarını
gösteriyor. Okullardaki Alevilik din dersi ve dinler arası din derslerinde
Aleviliğin öğretilmesi, değişik inançlardan öğrenciler arasında hoşgörünün
yerleşmesinde önemli katkılarda bulunacaktır.
Gelecekte, şimdiye kadar olduğundan daha fazla diyaloga gereksinim
duyulacaktır. Sadece gereksinim nedeniyle değil, öğretileri gereği Aleviler
diyaloga açık olmalıdırlar. Örneğin; modern toplumda insanların
yalnızlaşmalarına ve sonunda bakıma muhtaç hale gelmelerine karsı çareleri;
Alevi öğretisinde bulmak mümkündür. Profesyonel kadrolar ve mali kaynaklar
geliştiği ölçüde, Alevi örgütlenmesi yaptırım gücünü artıracak ve daha fazla
toplum hizmetlerine soyunacaktır.
Avrupa`da kendi binalarına kavuşmuş olan Alevi örgütleri; önümüzdeki
yıllarda, öğretilerinden yararlanarak hem kendi mensupları hem de diğer
insanlar için sosyal alanlarda ihtiyaç doğrultusunda; örneğin yaşlılarla ve
kimsesizlerle ilgili çalışmalara yöneleceklerdir. İçinde bulunduğumuz
ekonomik kriz ve bunun sonucunda ortaya çıkan fakirleşme hepimizi çok
yakından ilgilendirmektedir. Bunun hafifletilmesine yönelik çözüm yolları yine
Alevi öğretisinden yola çıkarak bulunabilecektir.
Alevi örgütleri; devamlılık gösterdikleri oranda Avrupa ülkelerinin meclisleri
tarafından resmi inanç kurumu statüsüne kavuşacaklardır. Böylelikle; kendi
toplumları tarafından daha da ilgi görecekler, üye sayıları hızla artacaktır.
Avrupa`da modern ötesi yaşamın zayıflattığı insanlar arası ilişkileri ve sevgiyi
yeniden kazanma yolunda, Alevi örgütleri çok değerli çalışmalar yaparak
toplumsal barışa ve insanların mutluluğuna destek olacaklardır.
“Alevi yolu”nun önü açıktır.
“Gelin canlar bir olalım”

5.Günün KonularıID: 43

Tür

Başlık

İçerik

Cem Alevilerin toplu halde ettikleri ibadetin adıdır.
Kavram olarak cem, Arapça bir kelime olup toplanma, birikme, bir araya gelme
manasına gelmektedir.
Cem'in kaynağı Kırklar Cemi`dir.
Alevilerin toplu anlamda temel ibadeti olan Cem, bir DEDE´nin ya da bazen
ANA`nın gözetiminde ve önderliğinde yerine getirilir.
Cem ibadetine katil, hırsız, yolsuz, düşkün kimseler giremez. Bunu Şah Hatayi
en güzel dile getirmiştir:
Erenler cemine hercan giremez
Şah’a kanber gibi kul olmayınca
Her kanberim diyen kanber olamaz
Edep ile erken yol olmayınca
Alevi ceminin amacı10
:
Cem “birlikte” yapılan bir ibadettir. Sadece yüzlerce kişi bir araya geldiği için
“birlikte-topluca” ibadet anlamına gelmez. “Üç can bir cem” şeklinde söylenen;
sadece üç canın bir araya gelmesi ile de “cem” olur.
Peki; nedir cemi “birlikte” yapan şey?
Cemin ana amacı; insanın olgunlaşmasına (insan-ı kamil) katkı sağlamaktır.
İnsandaki kutsal gücün ortaya çıkması için gerekli arınmayı gerçekleştirmektir.
Bunun dışında „cenneti kazanmak“ ya da „cehenneme girmekten kurtulmak“
amaç değildir. Arınma sadece ceme katılmakla olmaz. Cemde arınmaya
niyetlenir ve arınma „canların eşitlenmesi“ nin sağlanması ile kontrol edilir.
Bu eşitlenmede ölçü; “insan haklarına uyulması”dır. Cemin amacını; 60 yıl aktif
dedelik yapmış Ali Özsoy Dede şöyle dile getiriyor: “Bizim ibadetimizin,
tarikatımızın, cennet –cehennemle ilgisi yok. Ne cennette aşkımız var, ne
cehennemden korkumuz. Yalnız insanın haklarını savunmak. İbadetimizin
vaziyeti bu.”11
Cem ibadeti; insan-i kamil olma yolunda tek tek bireylerin manevi yönden
arınarak ve eşitlenerek toplumun olgunlaşmasına katkı yapar. Hacı Bektaş Veli
bu konuda „cenneti kazanmak için yapılan ibadet kabul edilmez.“ demiştir. Bu
söz Alevi etiği Dört Kapı ile doğrudan bağlantılıdır. Buna göre; kişi kendisi için
bir şey isterse henüz Şeriat kapısında kalmış demektir. Halbuki ceme
Bu yazı İsmail Kaplan`ın Alevice- İnancımız ve Direncimiz kitabından biraz kısaltılarak alınmıştır.
Ali Özsoy Dede- Görüşleri ve Şiirleri, Söyleşi: Av. Ali Yıldırım, Alevi Yayınları, İstanbul, 1991, s. 19

katılanlar tarikat ve marifet kapılarına geldiklerini düşünürler. Bu kapılar da ise
„senin“ ya da benim“ diye bir şey yoktur. „Bizim“ vardır.
Cemde eşitlenme:
Kırklar ceminin söylemi: “Bizim kırkımız bir, birimiz kırktır, ulumuz ulu,
küçüğümüz de uludur. „Alevi cemlerinin ana ilkesidir. Cemlerin ibadet
olabilmesi için öncelikle canlar arasında madden ve manen eşitliğin
sağlanması gereklidir.
Canların eşitlenmesi, önce cem evine girerken başlar. Cem evinden içeri
girecek olan can, sosyal, siyasal, ekonomik ve cinsel kimliğini kapı dışında
bırakmaya niyetlenir. Kapı dışı yani cem evinin dışı Şeriat düzlemi olarak
algılanır. Yapay ve dünyevi ayırımlar Şeriat düzlemi için geçerlidir. İçeri giren
her kişi artık „can“ olarak algılanır; müdürlük, zenginlik, kadınlık ve erkeklik
artık dışarıda kalmıştır. Bu nedenle de cemde, kadınlar için ek bir örtünme, ya
da sadece sosyal ve politik sınıfı nedeniyle (örneğin bir bakan) özel bir saygı
gereksizdir. Ceme hem erkekler hem kadınlar; alışagelmiş giyimleri ile örneğin
bir misafirliğe gider gibi temiz, rahat ve sade bir giyimle gidebilirler. Kadınlar
için özel olarak baş örtmek gerekmez. Çünkü orada „kadınlık ve erkeklik“ kapı
dışında kalmış olmalıdır. Orada „erkek ve kadın“ yerine artık „bacı ve kardeş“
vardır. Buyruk kitabında da „kadın ve erkek“ terimleri geçmez, bacı, kardeş
terimleri kullanılır. Son zamanlarda bazı yörelerde ortaya çıkan cemlerde kadın
–erkek ayrı oturma düzeni, Sünni cami düzeninden alınmış olup, Alevi
öğretisine uymaz. Cemlerde ailece eş –eşe ve varsa musahiplerle birlikte
oturulur.
Cemde rızalık:
Cemlerde eşitlenme; cem evine girildikten sonra rızalık almakla devam eder.
Alevi inancına göre Hak insanlara “Bana kul hakkı ile gelmeyin, kendi
yaratığınız haksızlıkları kendi aranızda halledin!” demiştir.
Her şeyden önce cemi yürütecek olan dede (ana da olabilir) kendisinin cemi
yürütebilmesi için ceme katılanlardan „rızalık“ alır. Üç defa sorarak „benden
razı mısınız, cemi yürütmemi kabul ediyor musunuz?“ şeklinde topluma sorar
ve „Razıyız“ cevabından sonra dede cemi başlatabilir.
Daha sonra toplum birbirinden rızalık alır. Dede (ana da olabilir) bu defa
topluma şöyle sorar: „Herkes birbirinden razı mı canlar? Aranızda bir sorun ve
kırgınlık varsa ve bunu burada bize açmıyorsanız, bu sizin
sorumluluğunuzdadır. Bildiğiniz, şahit olduğunuz bir anlaşmazlığı burada
belirmelisiniz ki; toplumun arınmasına katkınız olsun. Sizi size veriyorum. Ben
bu sorumluluğu size veriyorum.“ gibi toplumun bireylerini var olan
anlaşmazlıkların giderilmesi konusunda uyarır. Pratikte; yüzlerce kişinin
katıldığı cemlerin; ufak tefek görüş ayrılıkları nedeniyle uzamaması için, rehber
ve diğer görevliler önceden var olan çelişkileri halletmeye çalışırlar. Eğer
giderilemeyecek anlaşmazlıklar varsa; bunların taraflarının ceme
katılamayacakları uyarısı yapılır. Burada amaç; canların ceme katılmalarını

engellemek değil, onları barışa yönlendirmek olmalıdır. Bu şekilde yapılan
hazırlık; “eline, diline, beline sadık/hakim ol” yani “kendine hakim ol.”
prensibinin kontrol edildiği ve sonunda canların maddi ve manevi olarak
“eşitlendiği” tarikat düzlemine geçiş içindir. Burada şunu vurgulamak gerekir;
ceme kadınların katılması sadece bir olanak değil, birlikte rızalık alınması ve
birlikte ibadet edilmesi nedeniyle bir zorunluluktur. Aksi durumda; Alevi cem
ibadetine başlamak mümkün değildir. Erkekler, kadınların olmadığı bir ortamda
özlerini dara çekemezler ve gerektiğinde rızalık alarak aklanamazlar.
Cemde lokma:
Cemi toplu bir ibadet yapan ve eşitlenmeyi gerçekleştiren ana konu
„lokma“dır. Lokma, her canın kendi olanakları ve isteği doğrultusunda ceme
sunduğu yiyecek, içecek ve diğer yardımlardan oluşur.
Cem evine yapılan bağışlar bu bağlamda birer „lokma“dır ve bunlar da cemi
yürüten kişi tarafından tek tek ya da „lokma sahiplerinin“ adları topluca anılarak
dualanması gerekir. Lokma; böylece birbirinden rızalık almış canların
katkılarının toplamıdır. Bu katkılar, cemin 12 hizmetlisinden
„kurbancı/lokmacı“ ve diğer görevliler tarafından porsiyonlanır.
Cem ibadetinin son halkası; birlikte „lokma“ yemektir. Lokma dağıtımı
sonunda; dede (ana da olabilir.) önceden dualanmış olan lokmaların eşit
olarak dağıtılmış olmasını „Herkes lokma aldı mı? Herkes hakkına razı mı?“
şeklinde sorar.
Toplumdan rızalık aldıktan sonra bir gülbenk verilir ve lokmalar birlikte yenir.
Bu şu anlama gelmektedir: Toplumdaki her birey getirdiği lokma ile toplumun
birliğine ve gücüne katkı sunmaktadır. Tek tek canların lokmalarının toplum
tarafından kabul edilmiş olması, herkesin birbirinden razı olduğunun belgesidir.
Lokmaların herkese eşit olarak dağıtılması; her bireyin ceme katılan herkesin
lokmasından bir parça almış olmakla manen ve madden güçlenmesi demektir.
Hem de aynı oranda güçlenmesi demektir.
Aynı zamanda bu eşit paylaşım Kırklar Cemindeki bir tek üzüm tanesinden eşit
olarak pay almayı sembolize eder.
Yüzlerce hatta binlerce insanın bir arada ibadet etmesi, sadece cismi olarak bir
arada olmaları nedeniyle, o ibadetin toplu ibadet anlamına geldiğini göstermez.
Cem ibadeti; baştan sona kadar birlikte hazırlanan ve birlikte yapılan bir
ibadettir. 12 Hizmetliler cemin hazırlanmasını, belirli bir düzen içinde
yürümesini, rızalık, tevhit, miraçlama, semah ve lokmaya her canın
katılabilmesini sağlamakla görevlidirler. Bu hizmetliler toplumdan rızalık alarak
hizmetlerini yaparlar.
Ceme katılanlar Tanrının bize „Bana kul hakkı ile gelmeyin.“ dediğine inanırlar.
Bu inanış, sadece „Hakka yürüme“ sonucunda yapılan“Hakka yürüme

erkanında „ değil; her zaman Tanrıyı anma ve O`na ulaşmak istendiğinde
geçerlidir.
Yani; „kul hakkı yemiş ve kul hakkına tecavüz etmiş“ kişinin yaşamının hangi
döneminde olursa olsun; duası ve yakarışı kabul olmaz. Kişinin; Tanrıyı
„Allah`ı, Hak`kı“ bulması „kul hakkını“ üzerinden atması ve barışık olması ile
mümkündür.
Bu barışıklık tüm toplumun „birlenmesi“ için bir ön koşuldur. Bu şekilde
manevi eşitlenme sonucu arınmak mümkündür.
Cem bizim, ancak namaz da bizim mi?
Geçmişteki tanınmış üç-beş İslam bilginini anarsak (örneğin Hallac-ı Mansur,
İbni Sina, Mevlana, Şeyh Bedrettin, Muhiddin Arabi ve diğerleri) ve onların
yaşadıkları ve tarif ettikleri İslam`i incelersek, görürüz ki, tarih sürecinde Sünni
İslam; sadece 5 şarttan oluşan ve Şeriatı temel alan ve onun dışına çıkanı
suçlayan ve “kafir-sapık- rafızi-Kızılbaş” gibi terimlerle aşağılayan katı bir
sistem değildi. Tam tersine gelişmeye ve zamanın koşullarına göre yeni
yorumlara açık bir inanç sistemiydi.
Zamanımızda ise Diyanet İşleri tüm olanakları ile tek tip Sünniliği tüm topluma
empoze ediyor ve Sünni olmayanlara da örneğin Alevilere–tek tip elbise
giydirmek gibi- yarattıkları tek tip davranış ve ibadet biçimini köylere cami
yaparak, okullarda çocuklara namaz kıldırarak ve Sünni duaları öğreterek
sunuyor. Türkiye`de “mahalle baskısı” iktidarın ve belediyelerin tüm olanakları
kullanılarak artırılıyor.
Birçok Diyanet yetkilisi ve araştırmacılar Alevilerin namaz kılıp oruç tuttuklarını
iddia ediyorlar. Doğrudur, Alevilerden bu baskılara dayanamayarak ya da
başka seçenekleri olmadığı için Sünniliği benimseyenler vardır.
Eğer bu kişiler; Aleviliğe de kendini ifade etme olanağı sağlansaydı ve o
durumda Sünniliği seçmiş olsalardı, bize inanç özgürlüğü çerçevesinde
“eyvallah” diyerek saygı göstermek düşerdi. Zaten doğal asimilasyon her dinde
ve her inançta olmakta insanlar, belirli etkilerle ve kendi inisiyatifi ile din ya da
mezhep değiştirmektedirler.
Biz, asla “Sünnilik kötüdür, Alevilik iyidir” gibi bir değerlendirme yapmıyoruz.
“72 millete ve inanca bir nazarla bak!” bizim düsturumuzdur.
Ancak burada biz doğrudan ve dolaylı yapılan zorlama ve “oldu bittiye”
karşıyız. Bir tarafa devletin tüm olanaklarının Sünniliğe sunulmasına ve diğer
tarafa Aleviliğe hiç bir hak verilmemesine karşıyız. Çağımızın tarif ettiği inanç
özgürlüğünü hiçe saymaya ve Alevilerin asimile olmaları için yapılan sistemli
ve kurumsal programa şiddetle karşıyız.
21. yy’da inanç özgürlüğü insanlığın ulaştığı en önemli temel insan hakkıdır.
Buradan çıkarak; "Biz Aleviyiz, bizim ibadetimiz cem ibadetidir" diyoruz,
diyebiliyoruz ve Aleviliği atalarımızın bize kadar getirdikleri biçimi ile tarif

ediyoruz ve yaşamaya çalışıyoruz. İbadetlerimiz; AllahMuhammetAli birlemesi
ile başlıyor, insanin mutluluğuna ve insanların birbirlerinden rızalıklarına
dayanan bir topluluğu amaçlıyor ve ibadet yoluyla tüm "can“ların Tanrı ile
birleşmesini (tevhit) diliyoruz. "Haktan geldik, hakka gideceğiz" diyoruz. Bunu
da genelinde cem evlerinde ya da büyükçe bir evde, bir dedenin/ ananın
rehberliğinde rızalık alarak, dara durarak, saz ve zakir eşliğinde tevhit çekerek,
semah dönerek ve rıza lokması yiyerek yerine getiriyoruz.
Camilerde böylesi bir ibadet yapmaya kalksak, camilere sahiplenen hacı-hoca
takımının büyük bir bölümü -lütfen dikkat edin Sünniler demiyorum- buna izin
vermeyecekleri gibi; böyle bir şeyi "Allah`a şirk koşmak" sayıp ellerinden gelse
ölümümüze ferman çıkaracak kadar galeyana gelebilirler.
Cemi ibadet olarak algılayan bir kişinin namaz kılması için hiç bir neden
kalmaz. O zaten tercihini “tevhit” için yapmış demektir. Yunus Emre`nin dediği
gibi;
“İkilikten usandım,
Birlik hanına kandım
Derd şarabını içtim
Dermanım yağma olsun.”
Alevi ibadetinin ve Dört Kapı Kırk Makam öğretisinin amacı; cenneti kazanmak
ya da cehennemden kurtulmak için değil “gerçeğe” yani Hakk`a ulaşmaktır.
Hz. Peygamber “Kalp huzuru ile olmayan namaz, namaz değildir.” ve Hacı
Bektaş Veli “Gönülden gelerek yapılmayan ibadet nafiledir.” demiştir.
Sonuç olarak söylersek; “cem” Alevilerin, “namaz” Sünnilerindir.

C e m ç e ş i t l e r i :
İRŞAD CEMİ:
İrşad Cemi kısaca yeni yetişen kız ve erkek gençlerimizi eğiten, yolun
kurallarını gösteren, Cemde nasıl davranacaklarını bildiren, duaları öğreten,
insanların birbirleri ile nasıl kaynaşacağını sağlayan, Alevilik hakkında
bilgilendirme yapan bir Cemdir.
KOLDAN KOPMA CEMİ:
Bu Cem, Alevilikte Halk mahkemesinin işlediği, toplum içinde sosyal sorunların
karara bağlandığı, toplumsal suç işleyenlerin müşkillerinin görülüp giderildiği,
daha bir çok konuyu kapsayan bir Cem biçimidir. Bu Cemde tüm ihtilafları
Dede, Pir veya Mürşid katılanların çoğunluğunun da onayladığı kararı uygular.
Verilen karar herkes için geçerlidir.
MUSAHİPLİK CEMİ:
Alevilik, güçlü ahlak sistemine dayanan, eşitlik ilkesini, paylaşımı ve sosyal
adaleti kendi bünyesinde barındıran bir inanç biçimidir. Hamı kendi içinde
olgunlaştırarak, “İnsan-ı kâmil” olmaya yönelik yoğun çaba ve çalışma içine
girer. Aileleri birbirleri ile kaynaştırıp dayanışmayı sağlayan bir öğretiye
sahiptir.
İşte bunun adı iki ailenin Müsahib olmasıdır. Yani iki aile bireylerinin ilke birliği,
yaşam birliği ve daha da ileriye giderek kardeşlik anlaşmasının musahiplik
vesilesiyle ikrarlaşmasıdır.
Alevilik’de Müsahip olmadan önce belli olgunluk aşamaları vardır.
LOKMA CEMİ:
Adına Lokma Cemi dediğimiz Cem, kulun kula razılık Cemidir. Bir helallaşma
Cemidir. Adak Kurbanları, Adak yemekleri bu Cemde yapılır. Anadolu’nun bazı
yörelerinde Lokma Cemi, Dardan indirme Cemi olarak da anılmaktadır.
Dardan indirme, anne, baba veya bir yakının Hakk’a yürümesiyle ilgilidir. Baba,
Anne veya bir yakın akrabası Hakk’a yürüyen kişi, ilk üçüncü günü bir yemek
verir. Yedinci ve Kırkıncı günü tekrar bir yemek verilir. Bu her üç yemeği
sunmak gelenektir. Daha sonra aynı yıl içinde dardan indirme cemi yapılır. Bu
Cemin belli bir günü yoktur.
Ölen kişi için Alevilikte, “Hakk’a yürüdü” deyimi kullanılır. Hakk’a yürüyen
kişinin tüm tanıdıkları, alış veriş ilişkisi olduğu kimseler, çevrede, işyerinde
tanıdığı akraba ve arkadaşları çağrılarak hem halkın huzurunda, hem de
Hakk`ın huzurunda razılık alınır. Borcu varsa ödenir. Alacağı varsa alınarak
yakınına teslim edilir. Sağlığında gücendirdiği kimseler varsa onların razılığı
alınır. Kurallar yerine getirildikten sonra yemekler yenilir. Gülbenkler okunarak

kişiye razılık verilmiş olunur. Onun canının arınmış olarak Hakk`a
kavuşması ve başka bir tende can bulması için dua edilir ve dilenir.
ABDAL MUSA CEMİ:
Abdal Musa, Hünkar Hacı Bektaş Veli’nin kerametler gösteren önemli
halifelerindendir. Abdal Musa, Alevi ve Bektaşi’lerde saygı ile anılan “sultanlık”
payesi almış, bir çok kerametleri olan velilerden birisidir.
Abdal Musa Ceminde kural olarak bir yola alınma veya görgü amacı yoktur.
Özellikle Ege ve Akdeniz yöresinde adına Tahtacı ve Çepni dediğimiz boylarda
Perşembe’yi Cuma’ya bağlayan gecelerde adak kurbanları gibi konularla ilgili
Cem düzenlenir. Bu cemler’de köy halkı biraraya toplanır. Dargınlar, küsler
barışır, komşular birbirlerine lokma verirler.
GÖRGÜ CEMİ:
Alevilikte görgü Cemi özellikle tüm kurallarıyla değişik yörelerde noksansız
olarak tatbik edilir. Görgü Cemine girebilmek için, Müsahipli olmak, adap ve
ahlaka uygun olmak, düşkün olmamak, yani toplum içerisinde her hangi yüz
kızartıcı bir suçu bulunmamak gerekir. Kişinin mevki ve makamı ne olursa
olsun Cemevi’nin eşiğinden adımını attıktan sonra, ceme katılan canlar kendi
arasında bir fark gözetmemek ve Hak Muhammet Ali Birliğine inanmaktır.
Bilindiği gibi Görgü Ceminin bir diğer adı da Kırklar Cemi’dir. Alevi inanç
geleneği, Görgü Cemi’nin kökenini Muhammed Peygamberin Miraç’tan
döndüğünde Kırklar Cemi’ne alınışına bağlamaktadır.
Alevi Cemleri, Ceme katılan aileler tarafından sosyal dayanışma suretiyle
yaşamaktadır.

Cemde on iki hizmet görevlileri
1. Pir / Mürşid / Dede:
Mürşit makamı Hz Muhammed, Hz Ali’yi ve Hünkar Bektaş-i Veliyi temsil
eder. Posta oturan dede’ler, bu makamda vekil olarak bu görevi yaparlar.
Mürşit; ilim, irfan sahibidir. Yürekleri, akılları aydınlatan, arıtıp arındıran,
paklayip güzelleştiren, talibin yüreğini görendir. Dervişi, talibi, yola gönül
vereni, eğiten, gözetleyen, insan-ı kamil yolunda olgunlaşan, eğriyi doğruyu
gösteren, zahiri Batıni bilgileri öğreten, kişiyi ruhsal olgunluğa getirendir. Bu
yola gireni, insanlığa hizmet edeni; yararlı, bilgili, erdemli insanlar haline
getiren zattır.
Cemin hakimidir/yetkilisidir. Son söz onda biter ve genel duaları o okur.
Cemde sorgulama, yargılama, cezalandırma, cezalı durumları aklama ve
karar verme durumu Dede ve Ceme katılan canların onayı ile olur.
2. Rehber:
Yola girmek istiyen isteklilere, taliplere, Dervişlere, yolun edebini, erkânını,
yola girmenin şartlarını ögretir. Taliplere yol gösteren, yolun değerlerini
öğreten, eğiten kişidir.
Cem erenleri ikrar verirken önderlik yapar. İkrarlardan sonra talibin, ikrar
verenlerin ikrarlarına bağlı olup olmadığını kontrol eder gözetler. Taliplerin
karşılaştığı sorunların çözümüne yardımcı olur.
Muhammed-Ali yoluna giren canın yola ters düşecek davranışlarını düzeltir.
Mürşidin bünyesinde yola gönül veren canların eğitim ve öğretiminden,
tarikata hazırlama ve bilgilendirme yönünden sorumludur.
12 Hizmet sahiplerine önderlik eden, genel organizasyonları yapan, hizmet
sahiplerine talimat veren bir görev sahibidir. Görgü cemlerinde müsahiplerin
hazırlığını yapar. Onları Pir/Dede/Mürşidin ve cemaatin huzuruna götürür,
getirir; gerektiği zamanlarda Cem Erkanını gelenek, görenek, kültürel ve
tarihi yanlarını anlatır, bilgi verir.
3. Gözcü:
Gözcü Baba, Dar esnalarında; Cem Erenlerinin dua aldıklarında; lokma
dualattıklarında daima Pirin veya Mürşidin karşısında Dara duranların, dua
alanların sağ tarafında yer alır. Baba ve Bacıların bilmedikleri usûl ve
kaideleri tarif eder ve Cemin asayişini sağlar. Cem Erenlerinin isteklerini
ilgili Dedeye, Dedelerin buyruklarını Cem erenlerine iletir.
4. Zakir:
Dede-Pirden ve Rehberden sonra gelen bir hizmet sahibi olarak bağlama
çalarak, Deyiş ve Duaz İmam; mersiye, beyit ve nefesler okur. Mürşit emri
ile cemde zikiri yönetir.
5. Süpürgeci/Faraşçı:
Cemin başlangıcından sonuna kadar Duaz İmam söylendiğinde ve her
bölüm sonunda Faraşçı süpürgesini çalar ve Faraşçı duasını okur.

6. Çerağcı/Delilci:
Delil hizmetinin malzemelerini hazırlar. Delilci, delili uyarır.. Delil dualarını
okur... Bu vazifeyi erkân-ın usulüne göre yapar.
7. Sakkacı:
SAKKA suyu dağıtılması için Sakkacı meydana gelir. Çok kalabalık ise iki
kişi de yardımcı olarak ellerinde birer tas su ile meydana gelirler. Duasını
okuduktan sonra, Sakkacılar "bir su veririm İmam Hasan Şah Hüseyin
aşkına" diye diye Dede'den itibaren bütün Canlara su daüıtırlart (ya da:
sembolik olarak üç Can'a su içirirler). Sonra meydana gelir, kendileri de
birbirlerine birer yudum su içirir; Duasını alır ve yerine gider...
8. Lokmacı/Kurbancı/Niyazcı:
Kurbanı alması, kurbanı dualatıp kesmesi, doğraması ve her türlü
malzemelerin hazırlanması, aynı zamanda muhafaza edilmesi ve
organizasyonu Kurbancıya aittir. Lokmacı da bu Cemde Kurbancıya yardım
eder. Vazifesi sürekli Cemin içinde olmasına rağmen Lokma dağıldığı ve de
yenildiği esnalarda Cem erenlerinden olup, Ceme gelememiş olan var ise, o
kişilere Dedeler tarafından lokma gönderilirse, o lokmayı götürüp o Cem'e
katılamayan Can'ın akrabası/eşi dostuna sunmak vazifesi Lokmacının
görevidir. Lokmacı lokma dağıtmalarında, lokma alamayanlara ve izinsiz
lokma yiyenlere dikkat eder. Lokmaları eşit olarak dağıtmaya özen gösterir.
9. İznikçi/Tezekar/İbriktar
Cem yapıldığı zaman postları makamına göre sıra ve erkana uygun bir
şekilde yerleştirir. Ceme gelen taliplere, canlara Mürşidin, Pirin, Rehberin
huzurunda nasıl durulması gerektiğini niyaz ve diğer kuralları öğretir.
Ayakkabıları düzenler; Cem'e katılanlara yer gösterir.
Tezekar kelimesi farşçadır, türkçe anlamı yıkanmak temizlenmek demektir.
Zahiri abdest beden temizliğidir. Cem'deki yıkanma daha çok sembolik bir
yıkanma, bir tür tarikat abdestidir. Zira ceme katılan her can, cemevine
gelmeden önce tertemiz yıkanmış beden temizliğini yapmış olmalıdır.
Tarikatın abdesti pir nefesiyle, ilahi aşkla bütün kötü duygu, düşünceden ve
davranışlardan uzak olmaktır.
10. Semahcı/Pervane:
Cem erenlerinden eline, beline, diline, sadık olan birkaç kişi kırklar
semahını döner. Zakirin çaldığı beyit eşliğinde, birkaç kez döndükten sonra
ayaklarını mühürleyerek, pirin didarında durup, dede onlara hizmet duasını
yapar.
11. Peyik:
Peyik, Cemin gün ve tarihini Rehberin talimatına göre duyurur. Cemevi
dışında bir yere haber gidecekse bu haberi götürür, haber getirir.
12. Kapıcı:
Kapıcılar 2 candır. Birisi kapıdan dışarıya bakar. Diğeri de kapıdan içeriye
bakar. Dışarıdan gelen olur ya da bir müşkülü olan olur ise Kapıcılar
Gözcüye, Gözcü de Pir-Dede-Mürşide kavuşturur.

Cemlerde Kerbela Katliamı anlatılarak huşu içinde hep birlikte yas tutulur,
Kerbela şehitleri anılır. Cem’i yönlendiren dede, Kerbela olayını anlatan
deyişler okur, Ehli Beyt’e yapılan zulmü beyitler / ağıtlar halinde dile getirir.
Ceme katılan canlar da gerekirse birlikte bu beyit ve ağıtlara eşlik ederler.
Daha sonra cemde Kerbela susuz şehitleri anısına mumlar yakılır ve dua edilir.
Ve cemde 12 görevliden biri olan sakkacı, ceme iştirak edenlere Kerbela
şehitleri aşkına sakka suyu (şerbeti) dağıtır. Canlar ‚’’Ya Hüseyin’’ diyerek bu
sudan bir miktar içerler.

Kırklar Cemi
Hz. Muhammet, atı Burak ile bir gece Mirac'a çıkar. Cenab-ı Hak ile 90 bin
kelam konuşur. Bunun 30 bini sırrı hakikat olup Hz. Ali'de kalır.
Miraç'ta Hz. Muhammet'e; süt, bal ve elma verildiği rivayet edilir. Bal aşka, süt
sevgiye elma ise dostluğa işaret eder.
Muhammet, Mirac'a çıkarken yoluna bir kükremiş aslan çıkar. Aslan yolunu
keser. Gaipten bir ses (nida) gelir. "Parmağındaki yüzüğü aslanın ağzına
atması" istenir. Muhammet böyle yapar aslan sakinleşir, yoluna devam eder.
Muhammet, Cenab-I Hak ile görüştükten sonra şehre döner. Yolda bir dergâha
rastlar.
Merak edip gidip kapısını çalar. İçerdeki ses; "Kimsiniz?" der. Muhammet ise;
"Ben peygamberim içeriye girmek istiyorum" der. Kapı açılmadan içerden
gelen ses; "Peygamberliğini git ümmetine yap. Bizim aramıza peygamber
sığmaz" der.
Hz. Muhammet kapıdan ayrılıp yürümeye başlayınca gaipten gelen ses
ayrılmamasını kapıyı yeniden çalmasını ama yanıtı farklı vermesini söyler.
Muhammet yine kapıyı çalar: İçerden yine; "Kimsiniz" diye sorulur. Bu kez Hz.
Muhammet; "Bende sizden biriyim. Bir insanım. Sizi görmek istedim" der. Bu
yanıttan sonra kapı açılır.
Muhammet içeri alınır. İçerden "Hoşgeldin sefa getirdin, uğur getirdin" diyerek
karşılarlar. Hz. Muhammet içerde oluşmuş bir meclis görür. Hatta sayımını da
içinden yapar. Tam 39 kişi vardır. Üstelik bu meclis kadın ve erkeklerden
oluşmuştur. Bunların 22'si erkek 17'si kadındır.
Muhammet' yer gösterilir. O'da gösterilen yere oturur. Hz. Ali'de meclistedir.
Muhammet tesadüfen Ali'nin yanına oturur.
Hz. Muhammet sorar. "Size kimler denir?" der. "Bize Kırklar denir" diye yanıt
alır. "Ama burada 39 kişi saydım" der. "Selman-ı Pak Can Parstadır"denir.
"Peki sizin ulunuz, büyüğünüz, küçüğünüz kim" diye sorar Hz. Muhammet.
Gelen yanıt şöyle olur: "Bizim küçüğümüz, büyüğümüz yoktur. Küçüğümüz de
uludur, büyüğümüz de uludur. Birimiz kırkımız, kırkımız birimizdir" denir.
Bunun üstüne Muhammet meclisten bunu kendilerine kanıtlamalarını söyler. O
sırada Ali kolunu uzatır ve gömleğini sıyırır. İçlerinden biri "destur" diyerek
bıçağın ucu ile kolunu hafif kanatır. Kolundan bir damla kan akar. Onu, her
can'ın kolundan birer damla kanın gelmesi izler. 40. canın bir damla kanı da
pencereden içeri gelir. Bu ise Selman-ı Pak'ın kanıdır.
Sonra Hz. Ali kolunu bağlar, hepsinin kanaması durur.
Selman-ı Pak, Parstan dönüşte bir üzüm tanesi getirir. O'nu Hz. Muhammet'e
verir ve bölüştürmesini ister.
Muhammet verilen kapta üzüm tanesini ezer, çıkan dem meclisteki kadın-
erkek canlara dağıtılır. Kırklar üzüm suyunu içerler. Hep birlikte mest olurlar.
"Ya Allah" deyip semah dönerler.

Hz. Muhammet'te onlara katılır. Büyük bir coşku ile vecd halinde semah
dönülürken Hz. Muhammet'in başından sarığı (imamesi) düşer. Kırk parçaya
bölünür.
Kırklar parçaları bellerine bağlarlar, kemerbest olurlar. Hz. Muhammet, Kırklar
Meclisi'ne pirlerini sorar. "Pirimiz Ali'dir" derler. Böylece, Hz. Muhammet, Ali'nin
de orada olduğunu öğrenmiş olur.
Ali, Hz. Muhammet'in yanına gelir. Hz. Muhammet Ali'nin parmağında, Mirac'a
giderken "aslana" verdiği yüzüğü (hatemi) görür. Ali'ye sarılır, O'nu bağrına
basar.
(Buyruk, Yayına hazırlayan:Fuat Bozkurt)
Biz kırklarız taptığımız Ali’dir
Kırkımızın herbiri cömert velidir
Şah-ı Merdan cümlemizden uludur
Medet Allah, ya Muhammed, ya Ali
..
Kırklar meydanına vardım
Gel beri ey can dediler
İzzet ile selam verdim
Gir işte meydan dediler
Kırklar bir şerbet içtiler
Can ile baştan geçtiler
Cezbe-i aşka düştüler
Ettiler kırklar semahı

6.Günün KonularıID: 44

Tür

Başlık

İçerik

• Tanrıdan gelen her şeyi gönül hoşluğuyla karşılama Tanrının hoşnutluğunu,
onayını kazanma.
• Kişinin kendisi ile barışması olması ve kendi özüyle hesaplaşması.
• Kişinin toplumla barışması olarak algılanan, eline, beline, diline sahip
olması durumu.
• Hakk-Muhammed-Ali yolu bir rıza kapısı olarak inanca taşınır.
Rıza üç türlüdür:
Buyruk kitabında rızalığın üç çeşit olduğu belirtilmiştir. Buna göre:
• Birincisi kişinin kendisi ile rızasıdır.
Kendi kendi ile rıza, kişinin pir önünde, başı secdede iken kendi kendini
ölçmesi, kendi kendini yargılamasıdır. Kendi özü ile yüzleşmesidir. Hiç
kimsenin tanıklığı, şikayeti olmaksızın kendi özünü yargılamasıdır. Ve de
kendi suçunu kendi gözü ile görmesidir. Bu dünyada piri kandırmak
olasıdır. Ama Tanrı`yı kandırmak olası değildir. İşte kişinin kendi kendisi ile
rızası, kendi özü ile yüzleşmesidir. Seçenek kişinin yine kendisine
bırakılmıştır.
• İkincisi kişinin toplumla rızasıdır.
Bu, kişinin içinde bulunduğu toplumdan, toplumun da bu kişiden rızasıdır.
Bunun kuralları bellidir. Yolumuzda kişinin eline, diline, beline sahip olması
gerekir. Bu üç mühür kişiyi kötülükten uzak tutar. Bir kişi bunlara gem
vuramazsa iyi bir talip olamaz, kendini bulamaz. Toplum ondan , o da
toplumdan razı olamaz.
• Üçüncü rıza kişinin tarikatla rızasıdır.
Yolumuza giren can, rıza ile girer. Hiç bir zorlama, hiç bir baskı söz konusu
değildir. Yolumuza rıza ile giren canın yolumuzun gereklerini yerine
getirmesi gerekir. Yolumuza giriş musahiplikle başlar. Musahipler arasında
gerçek anlamda rıza olursa tarikatta rıza olur. Tarikatta rıza olursa
toplumda rıza olur. Toplumda rıza olursa kişinin özünde rıza olur. Böylece
üç rıza birleşmiş olur. El ele, el Hakk’a ulaşır.
Alevilikteki bütün yaratıkların aynı özden geldiğinin bilinci ve inancı ile birliğe
(tevhit) ulaşma arzusu, tüm yaratılanlar arasında barışçıl bir umut
oluşturmaktadır. İnsan ve doğa arasındaki denge, ancak bunun farkına varan
ve bilincinde olan insanın kendi sorumluluğunu üstlenmesi sonucu korunabilir.
Ancak buna inanan kişilerde, sevme ve koruma duyguları ve sorumluluğu

oluşabilir. Bu duygularla insan, karşılaştıkları zorlukları ve problemleri
aşmasını da bilir.
BUYRUK`TA ANLATILAN RIZA ŞEHRİ
“Bir zamanlar bir sofu dünyayı gezmeye çıktı. Bir gün yolu bir şehre düştü. Bu
şehir simdiye dek gördüğü şehirlere benzemiyordu. Sabah saatinde herkes
işine gücüne gidiyor, sessizlik içinde yaşam sürüyordu. Şehrin alışılmamış bir
düzeni vardı.
Sofu şehrin bu düzenini görünce şaşakaldı. Öyle ki birisine yaklaşıp bir şey
sormaya cesaret edemedi. Karnı acıkmıştı. Şehri gezerken bir fırın gördü.
Ekmek almak için içeri girdi. Fırıncıya para uzatarak ekmek istedi. Ama fırıncı
hayretle paraya baktı:"Bu ne bu? Biz bunu kaldırmak için yıllarca uğraştık,
büyük savaşlar verdik. Anlaşılan sen Rıza Şehrinden değilsin, dünyalı
olmalısın" dedi. Sofu; "Evet bu şehirden değilim" diye cevap verdi.Fırıncı:
"Halinden belli oluyor. Dur, öyleyse seni görevlilere teslim edeyim. Onlar
seninle ilgilenirler. Bizim şehrimizde para pul geçmez" dedi.
Fırıncı bu sofuyu görevlilere teslim etti. Görevliler önce kendi aralarında bu
sofuyu ne yapacaklarını tartıştılar. İçlerinden biri:"Meclise götürelim, ulular
karar versin" dedi. Öbürleri de bu görüşe katıldılar.
Bunun üzerine tümü meclisin yolunu tuttu. Yolboyu sofu düşünüyordu. İçinden
"Paranın geçmediği bir şehir. Görevliler, ulular meclisi..." diyordu.
Neyse bir süre yürüdükten sonra divana vardılar. Ama sofu bu kez de
şaşakaldı. Çünkü divan denen bu meclis hiç de düşündüğü gibi büyük ve
gözkamaştırıcı değildi. Düşündüğünün tam karşıtıydı.
Bir sessiz köşede küçük bir yapı idi. Yerlere basit kilimler serilmişti. Ak sakallı
ulular bağdaş kurmuş kentin sorunlarını görüşüyorlardı.
Görevliler uluları selamladıktan sonra: "Bu dünyalı şehrimize girmiş. Acıkmış,
ekmek almak için bir fırına girmiş. Fırıncıya para vermeye kalkmış. Bunun
üzerine fırıncı farkına varıp bize teslim etti. Ne yapalım?" diye sordular. Ulular;
"Bunu neden buraya getirdiniz? Törelerimizi biliyorsunuz. O konakta bir odaya
yerleştirin, aşevine götürün, gerekeni yapın" diye buyurdular.
Bunun üzerine görevliler sofu ile birlikte geri döndüler. Önce bir aşevine
götürdüler. Karnını doyurdular. Sonra kentin konukları için yapılmış konağa
götürdüler. Bir odaya yerleştirdiler: "Burada para pul geçmez. Burası Rıza
şehridir. Rızalıkla her istediğini alır, her istediğini yaparsın" diye uyardılar.
Sofu konağa yerleşti, gezip dolaştı. Rahatı yerindeydi. İstedigini alıp her
istediği yerde yiyip içiyordu. Hiç kimse "Ne arıyorsun?" diye sormuyordu.
Bir kaç gün sonra eşyalarını topladı. Şehirden ayrılıp yola koyulmak istedi.
Ama görevlileri karşısında buldu. Görevliler:"Gidemezsin!" dediler. "Bu şehir
Rıza şehridir, adı üstünde. Sen buraya rızan ile geldin. Bizde sana yiyecek
verdik, yatacak yer sağladık. Bu şehirde kaldığın sürece bizden razı kaldın

mı?" Sofu; "kuşkusuz razı kaldım, sağolun!" diye karşılık verdi. Görevliler:
"Şimdi bizim de senden razı kalmamız gerek. Bu yiyip, içip yattığın günler için
çalışmalısın." Sofu; "O ki töreniz böyle çalışayım" diye kabul etti.
Görevliler sofuya yapabileceği bir iş verdiler. Konakladığı odadan alıp daha
büyük bir eve yerleştirdiler. Artık o da Rıza şehrinden bir adam olmuştu.
Yavaş yavaş dost, arkadaş edinme çabasına girişti. Ama her kiminle
konuşmaya başlasa ilk sorulan "sen dünyalı mısın?" oluyordu.
Bu şehrin insanları kavga, çekememezlik, kendini beğenmişlik gibi tüm
kötülüklerden arınmışlardı. Böylece gün geçti ay geçti. Sofu şehri iyiden iyiye
sever oldu. Dünyayı gezme düşüncesinden vazgeçti. Bu şehirde kalmaya
karar verdi. Ama hâlâ yalnızdı.
Bir gün yakın bulduğu bir arkadaşına açıldı: "Sizin bu şehirde nasıl evlenilir, ne
yapılır?" diye sordu. Arkadaşı: "Şehrin ortasındaki bahçe var ya, işte orada her
cuma günü tanışmak, dost edinmek isteyenler toplanır. Gençler gelirler.
Herkes orada beğendiği anlaştığı biri ile evlenme yolunu arar. Orda tanışırlar.
Anlaşırlarsa evlenirler" dedi.
Sofu cuma günü söylenilen bahçeye gitti. Kocaman bahçe tıklım tıklım
doluydu. Türlü giysiler içinde genç kızlar kelebek gibi dolaşıyorlardı. Genç
kızlar, oğlanlar sohbet ediyorlardı. Birbirini beğenip anlaşanlar
uzaklaşıyorlardı. Anlaşmayanlar ayrılıp başkasına yaklaşıyorlardı.
Sofu olup bitenleri bir süre hayranlıkla izledi. Sonra kanının kaynadığı bir kıza
yaklaştı. Ama o bacının ilk sorusu: "Sen dünyalı mısın?" oldu. Sofu aylardan
beri hep bu sözü duymaktan iyiden iyiye bıkmıştı. "Evet, dünyalıyım ne
olacak?" diye karşılık verdi. Bacı: "Davranışlarından hemen belli oluyor. Ama
alınma, zararı yok. O ki beni kendine eş seçmek istiyorsun, bu konuda bende
sana yardımcı olurum, davranışlarını düzeltirsin" dedi.
Bacı ile sofu anlaşmaya niyet ettiler. İşten artan boş zamanlarında buluşup
konuşuyorlardı.
Sofu bir keresinde bacı ile buluşmaya giderken yolun kıyısında kocaman bir
nar bahçesi gördü. Bahçenin ne duvarı, ne bekçisi ne koruyucusu vardı.
Hemen bahçeye daldı. Kimse görmeden bahçeden bir kaç nar kopardı.
Yakalanırım korkusu ile acele davranıp ağacın birkaç dalını kırdı. Ama ne
kimse geldi, ne de sordu. Sofu narları toplayıp bacı ile buluşacakları yere gitti.
Henüz bacı gelmemişti. Narları bir tabağa koydu. Masanın üzerine yerleştirdi.
Bacının gelmesini bekledi.
Nitekim bir süre sonra bacı geldi. Ne varki narları görmesine karşın hiç
ilgilenmedi. Oysa sofu bacının narları görüp ilgilenmesini, sevinmesini
bekliyordu.
Bacı her zamanki gibi yerine oturdu. O zaman sofu dayanamadı. Bacıya
narları gösterdi. Bacı; "bunları nerden aldın?" diye sordu. Sofu narları nerden
kopardığını söyledi.
Bunun üzerine bacı: "Beni düşündüğün için sağol. Ama o bahçenin yerini,
varlığını ben de biliyorum. Canım isteseydi, gidip ben de alabilirdim. Şimdi

benim canım istemiyor. Bu narlar burada boşuna çürüyecek. Başkalarının
hakkını boşuna çürütmüş olacağız. Gelirken öğrendim. Narları koparırken
bahçeye zarar vermeye bilirdin. Burda kimse senden bir şey kaçırmıyor ki...
Bunca süredir Rıza şehrinde yaşıyorsun. Bu şehirde rızalıkla her şeyin serbest
olduğunu bilmeliydin. Şimdi anlıyorum, sen bu şehre layık değilsin."
Bunları söyledikten sonra bacı sofuyu bırakıp gitti. Görevlilere söylemiş olacak
ki, görevliler sofunun yaptıklarını divana bildirdiler. Divan sofunun durumunu
tartıştı. Sonunda sofunun Rıza şehrine uyamayacağına karar verdi. Bunun
üzerine görevliler dünyalı sofuyu rıza şehrinden attılar.”
Rıza Şehri uygulamaları tamamen gönüllülük esasına göre sağlanmıştır.
Kişinin Rıza Şehrine girmesi için herhangi bir zorlama olmadığı gibi,
girmeyenler için bir dışlama da söz konusu değildir.
Ancak Rıza Şehrinin hoşgörü, paylaşım ve sevgi kurallarının o şehre dahil olan
insanlar tarafından ihlal edilmemeleri için kişi veya guruplar sorumlulukları
konusunda bilgilendirilirler.
Rıza Şehrinde yaşayanlar Dış Kapılar Kilitlemezler.
Rıza Şehrinde Şiddet yoktur.
Rıza Şehrinde Mutluluk ve Acılar paylaştırılır.
Rıza Şehrinde Zorlama yoktur.
Rıza Şehrinde Yalan, dolan, fesat, kin, nefret ve iftira yoktur.
Rıza Şehrinde insanlar eşit statüdedirler, kimsenin üstünlüğü ve önceliği yoktur.
Rıza Şehrinde her şey Rızalık ile olur, Rızalık ile sağlanır.
Rıza şehri tasa ve kıvançta birleşen insanların şehridir. Rıza şehrine yoksullar
doyurulur, çıplaklar giydirilir, yüzler güldürülür.
Rıza Şehri, Rızalığa Razı olanların şehridir.
Rıza şehri Aleviliğin idealidir.
Günümüzde Rızalık Konusu üzerine örnekler:
Herhangi bir delikanlı herhangi bir kızı sevmektedir ve onunla evlenmek
istemektedir. Ailesi önce kızın, sonra ailenin rızalığını arar. Rızalık almak
burada gönüllülük anlamında kullanılır.
İki komşu arasında sorunlar çıkmıştır. Ortaya dede veya başka sözü dinlenilir
aracılar girerler ve her iki tarafı rızalık noktasında uzlaştırır ve barıştırırlar.
Ortada bir cenaze vardır ve cenaze kaldırılacaktır. Konu, komşu ‘’rızalık
vermeye gider’’. Cenaze de rızalık verilir ve öyle uğurlanır.
Lokma dağıtılacaktır, aş yenecektir. Tüm lokmalar dağıtılır ve cemaate sorulur.
‘’Elimde yoktur tartı ile terazi, herkes hakkına oldu mu razı?’’ Cemaat rızalık
verir ve lokmalar yenir.

Tarihe Rıza Şehri / Medine Vesikası olarak geçen ve toplam 47 maddeden
oluştuğu bilinen ortak anlaşma metni Hz. Mumammed tarafından
şekillendirilmiş ve Hz. Ali kaleme almıştır. Alevi Ozanlarının deyişlerinde dile
getirdiği ‘’Okuyan Muhammed, Yazan Alidir’’ betimlemelerinden biri de bu
vesikadır.
Pir Sultan Abdal bir deyişinde şöyle buyurmaktadır.
Pir Sultan’ım eydür şad olup güldü,
Kabe’i Şeriften bir nida geldi.
Hakk’ın emri ile 4 kitap indi
Okuyan Muhammed, yazan Ali’dir

ALEVİLİKTE DÜŞKÜNLÜK
Düşkünlük kurumu geçmişte çeşitli nedenlerle ortaya çıkan suçların
değerlendirmesini yaparak toplumsal düzenin sağlanmasında önemli bir rolü
üstlenmektedir. Alevi toplumsal yaşamında “razılık” konusu büyük önem
taşımakta olup, Aleviliğin temel ibadeti olan Cem ibadeti katılanlar birbirinden
razı olmadan başlamaz, önce razılık alınır.
Birbirleriyle konuşmayan, dargın olanlar Dedenin huzurunda mutlaka
barıştırılır, barışmayanlara çeşitli yaptırımlar uygulanır. Halk Mahkemesi olarak
da nitelendirilen Düşkünlük Meydanı başka bir deyişle yargılama süreci kısaca
şu şekilde işler:
A- Haksızlığa uğrayan ve/veya buna şahit olanlar ve hatta vicdan azabı duyan
suçlu kişi Dede’ye bu konuyu iletir. Bu konunun Dede’ye intikali, Cem
sırasında olabileceği gibi Cem dışındaki bir ortamda da olabilir.
Düşkün kişi Talip veya Dede olabilir. Tek farkla ki Dede’yi onun bağlı olduğu
Dede yani Piri veya Pir’inin de bulunduğu Dedelerden oluşan bir grup Dede
yargılar.
Düşkün ilan edilen Dede posta oturamaz, başka bir deyişle Dedelikten men
edilir.
B- Dede bu duyum üzerine konuyu Cem esnasında gündeme getirebilir veya
konu yine olayın tarafları veya şahitlerince Cem meydanına getirilebilir.
Meselenin Cem’e getirilmeksizin karşılıklı razılıkla çözüldüğü durumlar da
mevcuttur. Ancak genel kural, sorunun Cem’de çözülmesi şeklinde
olmaktadır.
C- Cem sırasında konunun tarafları dinlenir. Dede, Cem Erenleri olarak anılan
Cem’in özellikle dedesoylu yaşlılarının ve hatta cemaatin de görüşüne
başvurmak suretiyle, karar verir. Eğer Dede cemaate sorunla ilgili danışırsa
talipler “Dilli başlı mıyım Erenler?” diyerek söz isterler ve Dede’nin oluruyla
görüşlerini ifade ederler.
D- Topluluk huzurunda Dede’nin açıkladığı karar kesindir. Nadir hallerde Dede
karar vermekten kaçınarak konuyu Pîrine havale edebilir. Yine istisnai
durumlarda düşkün, Anadolu’daki Alevilerin Düşkün Ocağı olan ve
Erzincan’ın Ocak Köyü’nde bulunan Hıdır Abdal Ocağı’na veya Hacıbektaş
İlçesinde bulunan Çelebilere yollanırlar.
Suçlanan kişi veya kişiler cezalandırılabileceği gibi affedilebilirler de. Verilen
cezalar maddi veya manevi olabilirler.
E- Bazı hallerde sitemi kesilen (cezalandırılan) kişinin verilen karara uymadığı
yani maddi-manevi cezasını yerine getirmemesi nedeniyle konu yeniden

Dede’ye getirilebilir veya yukarıda belirtildiği gibi, iki üst makama
yollanabilir.
Cezanın ağırlığına göre düşkünlük cezası toplumdan dışlanmaya kadar
varabilir. Toplumdan dışlanan kişiyle ailesi dahil herkes ilişkiyi keser, Cem
ve cemaatlere alınmaz. Kurban kesemez, kurban lokması yiyemez. Bazı
bölgelerde bu toplumdan dışlanmışlık yıllar sürer. Ancak Dede’nin
huzurunda toplanan cemaat affedilmeyi sağlayabilir.
Düşkünlük bir Alevi için çok büyük bir küçümsenme ve dışlanmayı beraberinde
getirir. Düşkün’e ailesi dahi sahip çıkamaz; düşkünün musahibi de manevi
açıdan topluluk önünde sıkıntılı durumdadır, çünkü onun yol kardeşi artık
içinde yaşadığı toplumun dışladığı bir kişi olmuştur.
Kişinin işlediği “Yol”a aykırı her fiilin ayrı cezası veya karşılığı vardır.
Düşkünlerin aldıkları bu cezalara Aleviler’de “sitem” de denilir.

7.Günün KonularıID: 45

Tür

Başlık

İçerik

Alevi İnancının vazgeçilmez ve değiştirilemez temel ilkeleri ve kendilerine özgü
yasaları vardır. Aleviliğin özünü oluşturan bu temel ilke ve yasalar, insanlara
yol gösterici ve yönlendirici olmuştur. Tarihe baktığımızda Aleviler, değişik
dönemlerde yüzlerce toplu katliama maruz kalmışlardır. Hem Alevileri hem de
Aleviliği asimilasyon yolu ile bitirmeye çalışmışlardır.
II. Mahmut döneminde uygulamaya konulan Alevi tekkelerine Nakşibendi
tarikatına ait kişilerin yerleştirilmesi, bunun en iyi örneklerinden birisidir. Bu
kişiler; Aleviliği farklı ve yanlış tanıtıp, Alevi halkının kafalarını karıştırarak,
farklı düşünceler yaratmışlardır.
Aleviler; bu asimilasyon hareketlerine karşı, kendi ilke ve yasalarını dışarıya
karşı hem korumuş hem de gizlemişlerdir. Gizli tutulamayan veya kendini
gizleyemeyen Aleviler baskılara maruz kaldılar; gelenek ve erkânlarına
yabancılaştılar. Kendilerini Alevi olarak görmelerine rağmen, savundukları
düşünceler Aleviliğin gerisinde kaldı veya Alevilik-Bektaşilikle bir ilişkisi
kalmadı.
Günümüz şartlarında Alevi inancının temel ilkelerini yaşatmak ve yürütmek
son derece çetin olduğunu görmekteyiz. Belli eğitim aşamalarından geçmemiş,
kendini bireysel olarak geliştirememiş kişiler; Alevi inancının temel ilkerini
kavrayabilmesi zorlaşmıştır.
Geçmişte Alevi inancı; kendini yetiştirmiş bireylere belli bir hiyerarşik düzen
içinde aktarılırdı. Alevi inancının sırları, bu sırları bilmeye hazır olanlara ve
taşımaya ehil olanlara, kişilerin donanımları ve yeterlilikleri oranında aktarılırdı.
Alevilik-Bektaşilik her isteyene açılmaz; sır perdeleri ancak merak eden, istek
duyan çaba sarf edenlerin önüne açılırdı.
Bu sırların ve inanışın sıkı sıkıya korunması, sırların ve inanç esaslarının
sadece bu sırrı elde etmek için dört kapı (derece) ve kırk basamaktan geçen
ve bu uğurda çaba, emek ve zaman harcayanlara verilmesi, binlerce yıl
boyunca bu inanışın korunmasında etkili olmuştur.
Binbir emekle bu sırra erişenler hem bu sırrın kıymetini bildiler hem de bu
inanışı yücelttiler.
Bu olgu – yani sırların herkese anlatılmaması – zamanla inançta zayıf yönler
de oluşturdu. Kendi kişi ve kitleleri tarafından anlaşılmaz oldu. Sırlar ve
İnanışın temelleri sonraki kuşaklara aktarılamadan teker teker kaybolmaya
başladı. Alevilik-Bektaşilik giderek Şeriat derecesindeki bilgilerle tanımlanmaya
başlandı.
Geniş Alevi Kitleleri, Aleviliği dışarıya karşı korumak için kabul etmiş
göründüğü Şeriat mertebesinin söylemlerini, kendi İnançları olarak kabul etme
noktasına geldi…

Aleviliğin temel ilke ve yasalarını tekrar ele alıp, anlamlarını yorumlamamız ve
hayata geçirmenin yollarını aramız zaruri olmuştur. Yoksa; günümüzdeki
asimilasyon hareketine gerici ve yobaz teorilerin egemenliğine yenik düşeriz.
Günümüz şartlarında Alevi anne-babadan doğmuş olmak yetmiyor
- yola girmek
- İkrar vermek
- Müsahip edinmek
gerekli oluyor. Alevi anne-babadan doğan bir kişi bir rehber/pir/dede eşliğinde
İkrar Cem'inde ikrar vererek yola girmeli ve talip olmalı. İkrar verip yola giren
Alevi, bütün yaşamı boyunca Alevi inanışının disiplinine uyarak yaşantısını
sürdürmeli.
Yola kabul edilen kişi Alevi yolu içinde inanışın aslına ulaşmak için dört
kapıdan (dereceden) geçmeli. Bu Kapılar
- Şeriat Kapısı
- Tarikat Kapısı
- Marifet Kapısı
- Hakikat Kapısı'dır
Her kapının 10 Makamı (basamağı) vardır. Bu kapılar bir bakıma "Sır
Perdeleri" gibidir.
Alevi insanının hedefi, amacı: Alevi Sırr-ı Hakikatine erişmesi için bu dört
kapıdan ve 40 makamdan geçmesi gerekmektedir. Hakikat kapısının 10.
makamında kişi, Sırr-ı Hakikate erişir. Bu makamda kişi "Yaradan içinde
erimesi" halindedir…
Dört Kapı Kırk Makam
Dört Kapı Kırk Makam öğretisi özünde; kişinin derece derece ahlaklanarak, iç
temizliğine kavuşması, yükselip yücelmesi ve olgunluğa ulaşıp kamil bir insan
olarak topluma hizmeti amaçlayan bir inanç/düşüncedir.
Dört kapının dördünün’de kendine özgü kuralları bulunmakta. Dört kapının’da
kaynağı birdir; dört kapı dört Alem'e denk düşer. Kırk makamın onu şeriat; onu
tarikat; onu marifet ve onu hakikat’dir.
Yol ehli dört kapıya bağlı kırk makamdan geçerek Hakk'a ulaşır; bu sırada
şeriat gemisene biner; tarikat denizi'ne açılır; marifet dalgıcı olur ve hakikat
inci'sini bulur.
Bu nedenle tarikat yolcusu inançta düşüncede amacına ulaşabilmek için
şeriatın koşullarını yerine getirmek; tarikatın içinde olmak; marifetten
ayrılmamak ve sürekli hakikati arar olmak durumundadır.
Alevilik-Bektaşilikte çok önemli olan Kamil İnsan ve Tanrı'nın insanda
görünmesi düşünceleri, temelde yine ahlak'ı ifade eder. İnsanın; Tanrı'yı, Tanrı
katından seyredebilir hale gelmesi, tanrısallaşması, belirli bir ahlaksal

olgunluğa ulaşıp, erdem sahibi olması anlamındadır. Amaç Kamil İnsan
olmaktır.
Şeriat Kapısı:
Dört Kapı Kırk Makam üzerine kurulu Alevilik-Bektaşilikte, ilk kapı ve buna
bağlı on makam, şeriat kapısıdır. Ancak buradaki şeriatın, Ortodoks
İslamlıktaki şeriatla hiçbir ilişkisi yoktur. Alevi şeriatı kısaca 'yol erkânı' olarak
açıklanabilinir. Yol bilgisine, yol ilke ve kurallarına uygun davranıştır.
Her toplum kendi içinde toplumsal yaşamı imkanlı kılabilmek için bir adalet
mekanızması geliştirmiştir. Hukuk kuralları, toplumdan topluma farklılıklar
içerir. En esneğinden en katı kurallara kadar uzanır. Modern toplumlarda ise
adaleti hukuk sistemi ve mahkemeleri sağlar. Bu sistemlerde amaç suçluyu
cezalandırmaktır.
Alevilik-Bektaşilikte halk mahkemelerinin yapıldığı cemlerde toplumsal adalet
sağlanmıştır. Paylaşım, bölüşüm, yargının, beraberliğin en güzel örneği olan
cemler, aynı zamanda, adalet sisteminin en gelişmiş örneklerinden biridir.
Alevi hukukunda amaç, kişiyi irşad ederek işlediği suçu birdaha işlememesini
sağlamaktır. Yani suça sebebiyet veren şartları ortadan kaldırmak, bireyi
topluma kazandırmak, irşat ederek aydınlatmak, ve toplumsal yanını
güçlendirerek, sihatlı bir benlik kazandırmaktır.
Alevi gelenek ve göreneklerini; yani Alevi şeriatını incelediğimizde temelinde
tasavvuf ve bilgelik yattığını görürüz. Cem erkânı, Musahiplik, tevella teberra,
Semah, ocakların ulularının ziyareti, Muharrem matemi, lokma dağıtmak gibi
ilke ve unsurlar bunun açık örnekleridir.
Şeriat kapısındaki insanın henüz can gözü-kalp gözü açılmamıştır; henüz
onun farkında değildir. İnsan kendisine düşünce olarak ne verilmişse onu alır.
Varlığı şekilden ibaret sanır. Yüzeysel algılar, şekiller ve renklerin gerisindeki
özü göremez. Algı dünyası beş duyu organının sınırlarını aşmaz. Ne duygu ve
ruh yönünden, ne de bilgi yönünden bir olgunluğa ermemiştir.
Kişinin dünya içinde karşılaştığı olaylar, yaşadığı tecrübeler, ya da karşılaştığı
kişiler şeriat kapısındaki kişinin olgunlaşmasına yol açar. Kişi sonunda şeriatın
yetersizliğini ve darlığını anlar.
Hayatın anlamını ve kendi varlık sebebi üzerinde derinden derine düşünmeye
başlayan şeriat ehli, zahiri dünyanın kendisini tatmin etmediğini anlar. Artık
şeriat elbisesi kendisine dar gelmeye başlar. O, görünen ve beş duyu
organıyla algılanan dünyanın sınırlılığını anlar. Görünenin arkasındaki
görünmeyeni; dışı değil içi, şekli değil özü aramaya başlar. Ancak nerden
başlaması gerektiğini bilemez.
Tasavvufa göre kendi kendine irşad olmak yani manevi ve ruhi açıdan
aydınlanmak çok zordur. Bir ustaya yani pire bağlanması en doğru ve emin
yoldur. Pirin temel özelliği irşad edici olmasıdır. Sadece gönül gözündeki
perdenin kalkmış olması yeterli değildir. İrşad edebilmek, yani ona hakikatı
tattırmak özel bir kabiliyet ister. Hünkar Bektaşi Veli bir sözünde ‘ilimle

gidilmeyen yolun sonu karanlıktır’ der. Başka bir sözünde şöyle der. ‘Mürşit
ilimdir’. Fakat bu ilim okuyarak elde edilmez. İçsel ve ruhi yaşantı vasıtasıyla
elde edilen bilgidir.
Şeriat kapısındaki kişi aradığı soruların cevabını bulmak ve aydınlığa giden
yolu aralamak için kendisine bir pir bulur. Şeriat kapısındaki kişi, ruhsal
dünyası henüz karanlıkta olduğu için kendisine uygun birini seçmekte
zorlanacaktır. Ancak pirlik makamına gelmiş bir usta kendisine gelen her talibi
irşad edebilme yeteneğine sahiptir. Kişi bu arayışlar süresinde yeterli çabayı
ve azmi gösterirse, eninde sonunda kendisine uygun bir yolgösterici usta-pir
bulur. Bu aşamada, kişi şeriatı yavaş yavaş aşarken kendisini tarikat
makamına doğru ilerlemiş olarak bulur. Köklü bir ruhsal tekamülden geçerek –
yani olgunlaşarak ve kendini geliştirerek - Hakka ulaşma gerçeğini görür.
Kendisi için artık yeni bir doğumun başlamak üzere olduğunu anlar. Daha
önceki doğumu ‘kanbağı vasıtasıyla doğmak’ olarak görür ve bu ikinci
doğumun manevi-ruhi bir doğum olacağının bilincine varır. Ve sonu gelmez
ruhi yolculuklarda ve içsel yaşantıda kendisine yol gösterecek olan bir usta
aramaya başlar.
Şeriat Kapısı Makamları: İlim yapmak, iş veya meslek sahibi olmak, helal
kazanç sağlamak, nikâh kıyıp dünya evine girmek, iman edip ibadetini bilmek,
cemaate uymak, temiz giyip, temiz yemek, şefkatli ve hoşgörülü olmak, şerden
uzak olup doğruya yönelmek.
Tarikat Kapısı:
Dört Kapı Kırk Makam inanç ve felsefesinde ruhsal tekamülün ikinci kapısı
olan Tarikat Kapısı, 'ikrar verip bir yola girme' kapısıdır. Bu kapıda yola girmek
için pir talibi olgunluk derecesini ölçmek için bir imtihana tabii tutar. Bu imtihan
çeşitli biçimlerde olabilir. Kişi bu imtihanı başarırsa, o zaman tarikata (yola)
alınır.
Tarikat piri tarikata bağlanmak isteyen talibi sözlü olarak uyarır. 'Gelme gelme,
gelirsen dönme, gelenin malı dönenin canı. Bu yol ateşten gömlek, demirden
leblebidir; bu yola girmeye karar vermeden önce bir daha düşün' diye talibi
uyarır.
Tarikat kapısını, bir kendini arama, özünü bulma, kısacası bir içe kapanma
kapısı olarakta tanımlayabiliriz. Kişi (bu mertebede) pirinin yardımıyla hayatın
ve eşyanın zahiri yüzünü bırakarak batîni yüzüne döner.
Hünkar Bektaşi Veli’nin ‘Hararet nardadır saçta değildir, akıl baştadır taçta
değildir, her ne arar isen kendinde ara, Kudüs‘te, Mekke’de, Hacc’da değildir’
sözleri tarikat kapısındaki bireyin iç dünyasına ışık tutar.
Yol ehli kişi; ustasına yani Mürşidi Kamile kendi rızalığıyla teslim olur ve ser
verip tarikat sırlarını kimseye açmaz, sağlam bir Tarikat disiplini ile eğitimini
görür ve kendisinde höşgörü, engin gönüllülük, merhamet, sevgi ve adalet gibi
temel değerleri özümleştirir (içselleştirir).
Tarikat kapısında olan bir talip, bütün insanlığı bir aile gibi görür. Zahiri
farklılıkları aşmış, bunları aynı özün birer yansımaları olarak görmüş, insanı

insanın aynası bilmiş, bir bilgelik ışığını yakalamış olan tarikat ehli, kendini
bilmeye başladığı nisbette içdünyası aydınlanır ve ilahi aşka yaklaşır. Tarikat
kul hakkının sorulduğu kapıdır. Bu kapıya kul hakkı ile girilmez. Tarikat ikrar
verip musahip tutulmasıdır.
Musahipler, hayatın her alanında bir birinin yardımına koşar ve çıktıları ortak
yolculukta birbirinin aynası olurlar. Bir çeşit ailesel komün (sosyal) anlamına da
gelen musahiplik, dayanışmanın, yardımlaşmanın ve bölüşümcülüğün en
güzel örneğidir. Sevinçleri, mutlulukları, güzellikleri olduğu kadar acıları,
zorlukları da paylaşırlar.
Mürşit tarikat kapısındaki talibinin özündeki ilahi aşkı tutuşturmuşsa artık talip
yavaş yavaş marifet makamına gelmekte demektir. Yaşantısında edindiği
tecrübe ve ilimi sergileme, marifetini gösterme aşamasına gelmiştir.
Tarikat makamları: eline, diline, beline sahip olmak; mürşide ikrar verip talip
olmak, musahip olmak, hak yoluna hizmet vermek, yaratılanı yaradandan
ötürü sevmek, kul hakkı yememek, hak kelamı dinlemek, iman edip vefalı
olmak, kendini özünü tanımak, nefsine uymamak.
Marifet Kapısı:
Marifet kapısı, ilahi-aşkın dervişin gönlünde tutuştuğu, ve Kamil İnsan
mertebesine kadar kendisine mürşitlik edeceği ruhi ve manevi bir tekamül
aşamasıdır. Bu aşamadaki insana derviş denir. Marifet, Hakkı kendi özünde
bulmaktır. Bu mertebeye gelmiş kişi neye yönelirse o alanda başarı elde eder.
Eğer zahiri ilimlere verirse kendini öğrenme aşkıyla bir alim olabir, batını
ilimlere verir dervişlik yolunda ilerlerse bir mürşidi kamil olup insanları irşat
edebilir. Marifet Kapısı bir nevi dünya hayatında ikinci doğum demektir. Birinci
doğum olan şeriat, bir kan yoluyla doğumdur.
Marifet Kapısı Makamları: Tanrısal sırlara erişmek; duygu ve düşüncede,
ilimde en yüce düzeye ulaşmaktır. Marifet makamları; ilmi ledünden haberdar
olmak, tarikata aldığı edeple yeni nesli ahlaklı yetiştirmek, öğrendiği bilgiyi
geleceğe aktarmak, insanlığa faydalı olacak, yenilikler yapmak, engin olmak,
tüm alemle barışık olmak, kanaatkâr olmak, sabırlı olmak, malını hak yolunda
harcamak, ahde vefa etmek, özünü yar eylemek.
Sırrı Hakikat Kapısı:
Dört Kapı Kırk Makam öğretisinin son kapısı olan Sırrı Hakikat Kapısı, 'Tanrıyı
kendi özünde bulma' makamıdır. Bu kapıda, gönül gözünü perdeleyen
perdeler bir bir açılmış, hakkı da batını ve zahiri dünyayı da görür olmuştur. Bir
insana baktığında onun bulunduğu makamın derecesini hemen anlar vaziyete
gelmiştir. Hallacı Mansur'un ‚'Enel Hak' diye seslendiği kemalet makamıdır.

Bu kapıdaki insan, varlığın sürekli bir tekamül içerisinde olduğunu anlar.
Kalıplaşmış dinlerdeki ceza, yargı, cennet, cehennem, sırat köprüsü gibi
kavramlar farklı anlamlar taşır.
Eğer kişi tekamülünü tamamlamak yerine nefsani dünyanın karanlığına
batmış, hayatın cezbesinden ve varoluşun sonsuz deviniminden habersiz
yaşıyorsa, cehennemi; gönül gözü açılıp, ruhu aydınlık ve esenlikle dolu
yaşıyorsa cenneti dünyada yaşıyor demektir
Bu Kapıya erişmiş insan, yüzünü nereye dönerse Allahın varlığı ile karşılaşır.
Tüm varlık, Allahın çeşitli mertebelerde tecelli etmesinden ibarettir. Onun
tecellisi dışında esasen bir ikinci varlık yoktur. Bu yüzden, yargı ve ulu mahşer
bu dünyadadır.
Hakikat Kapısı makamları; alçak gönüllü olmak, kimsenin ayıbını görmemek,
her türlü iyiliği yapabilmek, yaratılanı sevmek, tüm insanları bir görmek, birliğe
yönelmek, gerçeği gizlememek, manayı bilmek, sırrı öğrenmek, gönül
kırmamak, can almamak, kin tutmamak, kimseye düşman olmamak, tarikatın
gereklerini yerine getirmektir.
4 Kapıdan 40 makama geçmeyen
İşleğini 72den 73e seçmeyen
İster Seyid-i Saadet Evlad-ı Resul
İster İsm-i Şah talibiyim desin, ne fayda (FEDAÎ)

8.Günün KonularıID: 46

Tür

Başlık

İçerik

Alevilik; insan merkezli olan, Anadolu’ da yeşeren, evrensel, eşi ve benzeri
olmayan bir inanç, bir felsefe, bir yaşam biçimi, bir kültür, bir öğretidir.
Tanrıyı, evreni ve insanı kendine göre algılama ve yorumlama biçimidir.
Aleviler; insanda tanrısal özellikler görürler. İnsana gösterilecek sevgi ve saygı
yeryüzündeki en değerli ibadettir.
Mayıs 1998 AABF Programında Aleviliğin amacı şöyle tarif edilmiştir:
Aleviler;
o Allah-Muhammet-Ali kutsallığını kalbinde taşıyan,
o Hz. Ali`nin adaletinden ayrılmayan,
o Temelinde insan sevgisi bulunan
o Her dine, her mezhebe, her inanca saygı duyan ve hoşgörü ile bakan
o Dil, din, ırk, renk farkı gözetmeyen
o Eline, diline, beline sahip olma ilkesini şart koşan
o Gelmek isteyen inançlı insanları çatısı altına alarak manevi
susuzluklarını gideren
o İnsanların yaşadıkları toplumda kendi istekleriyle kendi kendilerini
yargılamalarını sağlayan
o Laik, demokratik, eşitlikçi, katılımcı ve paylaşımcı düşünceyi savunan
o Şeriatın bağnaz kurallarına bağlı olmayan ve onu reddeden,
o İslam dinini kendine göre ve Sünni inancı dışında yorumlayan;
o Aslı doğruluk, kemali dostluk, cevheri merhamet, görüşü eşitlik, hazinesi
bilgi, meyvesi sevgi hamuru ile yoğrulmuş
o insan-ı kâmil ve erdemli insan yaratmayı öngören,
o korkuyu aşıp sevgiyle Tanrıya yönelen
o En-el Hak ile insanın özünde Tanrıyı gören bir inanca sahiptir.
Aleviler bağnazlığa ve dogmaya karşı ama bilimden yana, insan aklının ve
iradesinin özgürlüğüne inanırlar. İbabet etme biçimine, dünyaya, yaşama
bakışta, kılık-kıyafetten bu farklılıkları açık seçik görmek mümkündür.
Her şeyi eşit ve bir gören anlayışıyla doğada-evrende varolan “varlıkların
birliği” felsefesini savunur; dolayısıyla her şeyin bir canı/ruhu olduğu inancı
vardır.
Alevilik bireyin sosyalleşmesini, gelişiminini, değişimini ve eşit paylaşımını,
aydınlanmasını esas alır. Aleviler benimsedikleri hoşgörü ve hümanizma

anlayışı ile her şeyde birlik arayışı eylemine girerler; bunu kurallara değil
manaya ve içeriğe değer verir; daha doğrusu öze önem vererek uygularlar.
Cem ibadetinde; “Ölmeden önce ölünüz, Hakk’ın huzuruna kul hakkı ile
gitmeyiniz. Hiç kimseyle alıp vereceğiniz kalmasın. Alnınız pak, yüzünüz ak
olsun. İnsan-ı kâmil olunuz. Halk sizden razı olsun ki, Hak da razı ola.
Döktüğünüz varsa doldurun, yıktığınız varsa kaldırın, ağlattığınız varsa
güldürün” çerçevesinde oluşan "kurallarla" hareket eder ve bu kuralların
günümüzde tüm insanların ihtiyacı olduğuna inanır. Alevi öğretisinde “72
millete bir nazarla bakmak” ilkesi ile din, dil, ırk, inanç, cinsiyet ayrımı yapmaz;
bir ve eşit olarak görür.
Doğadaki hiç bir canı incitmemek gerekir. Aleviler doğayla dosttur. Doğanın
tahrip edilmesine, insanların insanca yaşayacağı ortamın yok edilerek çevrenin
kirletilmesine karşı dururlar.
Alevi insanı İnançlarının tüm gerekleri ve ritüellerini, ibadet biçimi olarak kabul
ettikleri “cemlerde”, “cem” leri de “cemevleri”nde dedelerin önderliğinde
gerçekleştirirler. Alevilik toplu ve rızalı ibadeti insan-ı kamil olmak için gerekli
görür.
Alevilik “insanın bu dünyada insan-ı kamil olmasını” amaçlar.
İnsan-ı Kamil olma yolu Alevilere Hakk-Muhammet-Ali yolu olarak ve Dört Kapı
Kırk Makam değerleri ile gösterilmiştir. İnsan-i Kamil vasfına Erenler ve
Evliyaların dışında Muhammet, Ali ve İmamlar da ermişlerdir. Onlar
yaşamlarında Dört Kapı Kırk Makam`da tarif edilen, hakkaniyet, sevgi, sabır ve
daha bir çok güzel değerleri göstermişlerdir ve ve uygulamışlardır. İnananlara,
insan-ı kamil olmanın ne olduğunu örnek kişilik ve yaşamlarıyla
göstermişlerdir.
Alevi inancına göre insan ve diğer yaratıklar Tanrının birer parçasıdırlar. Bu
inanış sadece “can” için geçerlidir. Yani; “Haktan geldik, Hakka gideceğiz”
inancı “can” ya da bazen “ruh” için söylenir. Vücut için ise “Topraktan geldik,
toprağa döneceğiz” denir. “Cümlemizi var eyledi varından, Hak ile Hak olan
sırdan gelirim” diyen Aşık Nesimi ve benzer bir çok Alevi ozanının eserlerinde
“can” ile ilgili bu inanışı bulmak mümkündür.
Tanrı, insanı ve diğer varlıkları yaratmıştır. Bu yaratılışta, insana yaratıcının
özellikleri (nur`u) verilmiştir. Tanrısal kutsallık, bütün insanlara verilmiştir. Bu
kutsallığa erişmek için insan akıl ile donatılmış ve böylece sorumluluk almıştır.

9.Günün KonularıID: 47

Tür

Başlık

İçerik

Ocak, Anadolu halk inançlarında büyük yer tutar. Bunun eski geleneklerle
bağlantılı olduğuna dair birçok araştırmacı görüş belirtmiştir “soy ve sülale”
anlamında da kullanılagelmiştir.
Her Dede veya ana ailesi bir ocağa dahildir. Onun temsil ettiği değerlere büyük
kutsallık ve manevi güç atfedilir. Aleviler arasında da ocaklara karşı büyük bir
saygı vardır. Ocaklarla ilgili olağanüstü birçok kerametlerin sözkonusu olduğu
olay (menkıbe) dilden dile aktarılır. Ocak ailelerine mensup olmak bazı özel
ayrıcalıkları da beraberinde getirmiştir.
Genel olarak Alevi-Bektaşi topluluklar cemaat yapılanması bakımından
dergahlar ve ocaklara bağlıdırlar. Toplumsal planda dergah ve ocak disiplini
esastır. Bu organizasyon kutsal temellere dayanmaktadır çünkü bu ocakları
oluşturmuş aileler keramet sahibi ululardan gelmektedir.
Bu ulu kişiler, aynı zamanda İslam Peygamberinin ve Ehlibeytinin soyuna
dayanmaktadır. “Hak-Muhammed-Ali Yolu” olarak adlandırılan ve kutsanan bu
yol, Ehlibeyte dayanan dede aileleri yani “Ocaklar” aracılığıyla yüzyıllardır
süregelmektedir.
Alevi Ocakları, örneğin; Dede Garkın, Sarı Saltuk ve Hıdır Abdal gibi Alevi
geleneğinin evlad-ı resul (seyyid) saydığı ve kutsal kabul ettiği din ulularının
adlarını taşımaktadır. Ocaklar zaman içerisinde, bu kutsal dervişlerin
soylarından gelenlerce kurumsal hale getirilmiş, bu soylardan gelenlere
ocakzade (ocakoğlu) denmiş, dedelik görevinin ocakzade dedeler (seyyidler)
tarafından yerine getirilmesi bir gelenek halini almıştır.
Hem kaynaklar ve hem de sözlü geleneğe göre Dede ocaklarına adlarını veren
şahsiyetlerin bu konumlarını belirleyen üç önemli unsur vardır:
Soy: Ocak Ulularının bazıları gerçekten soy yoluyla Hz. Ali’ye bağlanmaktadır.
Şecerelere her ne kadar ihtiyatla yaklaşmak gerekse de bunların tümünün
düzmece olduğunu iddia etmek de doğru değildir. Demek ki bazı ocak uluları
gerçekten Hz. Ali soyundan gelen ocakzade bir soya mensupturlar.
Keramet: Yine sözlü geleneğe ve şecerelerde yazılanlara göre bazı ocak
uluları da olağanüstü güçlere sahip olmaları ve keramet göstermeleri
nedeniyle ocak kurucusu olmuşlardır ki bazı Dedeler de onların soylarından
gelmektedirler. Bu kerametler arasında ateşe hükmetme, zehir içme, duvarı
yürütmek gibi kerametler sayılabilir.
Hizmet: Bazı ocak uluları da Hacı Bektaş Veli dergahında yaptıkları hizmetleri
karşılığında Alevileri özellikle inanç ve ibadet konularında eğitmek üzere
görevlendirmişlerdir. Menkıbelere göre Hacı Bektaş Veli, Sarı Saltuk, Seyit
Cemal, Güvenç Abdal gibi bazı ocak ulularını Anadolu’ya Alevi taliplere dedelik
yapmak üzere göndermiştir.
Bu konuda farklı Alevi-Bektaşi grupların mensup oldukları ocak sahipleri;
Dedebabalar, Çelebiler, Ocakzade Dedeler, Babalar ve Dikme Dedeler,

ocakların oluşum zamanı konusunda farklı görüşler ileri sürmektedirler. Bu
görüşleri genel olarak şu şekilde özetlemek olanaklıdır:
• Alevi Ocakları Hacı Bektaş Veli zamanında ortaya çıktı.
• Alevi Ocakları Hacı Bektaş Veli’den önce vardı. Hz. Ali’nin soyundan gelen
ailelerce oluşturuldu.
• Alevi Ocakları Şah İsmail’den sonra ortaya çıktı.
• Anadolu’ya gelen kabilelerin dinsel/siyasal lideri Türkmen babaları
Ocakzade Dede ailelerini oluşturdular.
AĞU İÇEN OCAĞI (KARA DONLU CAN BABA) BABA MANSUR OCAĞI/
CELAL ABBAS OCAĞI/ DERVİŞ CEMAL/ SEYİT CEMAL OCAĞI/ İMAM
MUSA-İ KAZIM OCAĞI/ İMAM ZEYNEL ABİDİN OCAĞI/ KUREYŞAN OCAĞI/
HACI KUREYŞ OCAĞI/ MUNZUR BABA/ HUBYAR SULTAN/ SULTAN
MUNZUR OCAĞI/ PİR SULTAN OCAĞI/ ÜRYAN HIZIR/ SULTAN HIDIR
OCAĞI , gibi Alevi geleneğinin evlad-ı resul (seyyid) saydığı ve kutsal kabul
ettiği din ulularının adlarını taşımaktadır. Ocaklar zaman içerisinde, bu kutsal
dervişlerin soylarından gelenlerce kurumsal hale getirilmiş, bu soylardan
gelenlere ocakzade (ocakoğlu) denmiş, dedelik görevinin ocakzade dedeler
(seyyidler) tarafından yerine getirilmesi bir gelenek halini almıştır.
DEDELİK KURUMU
Alevi Ocaklarında Dedelik Kurumu üçlü bir hiyerarşiye dayanır: 1-Mürşid, 2-Pir,
3-Rehber. Kimi yörelerde bu hiyerarşi Pir ve Mürşid’in yer değiştirmesi
şeklinde uygulanmaktadır.
Yani şu şekildedir: 1-Pir, 2-Mürşid, 3-Rehber Şüphesiz bu üçü de dedesoylu
olan kişi için varolan bu sıralama işlevseldir. Birbirlerini tamamlarlar, biri
olmaksızın diğeri anlamsızlaşır. Tümü de ocakzade olan yani dedesoylu olan
dede aileleri bu görevleri paylaşmışlardır. Görev paylaşımı daha çok aynı ocak
ve yakın akraba Dede aileleri arasında gerçekleşmektedir. Bazı yerlerde bu
hiyerarşik görevlendirmeyi çeşitli Ocaklardan Dedeler toplanarak bir seçim
şeklinde yapıyorlarmış. Bu gelenek Avrupa`da yeniden uygulama olanağı
bulmuştur. Kızılbaş Alevi dedelerini genel olarak üç kategoriye ayırabiliriz:
1-Bağımsız ocakzade dedeler:
Daha çok Erzincan, Malatya, Elazığ, Tunceli, Erzurum yörelerinde bulunan
bağımsız ocakzade dedeler Hacı Bektaş Veli’yi pir ve serçeşme kabul etmekle
birlikte, Hacı Bektaş’ın postunda oturan ve onu temsil ettiğine inanılan
Çelebilerden icazetname (hüccet veya izin) almaksızın taliplerinin hizmetlerini
görürler.
Bu düzende Ocak sistemi ve Dedelik kurumu büyük rollere sahiptir. Kırda
varolan sosyal yapılanma Ocak sistemi ile oldukça uyumlu çalışmış ve zaten
bu yapılanma gereğ i Ocaklar ve onu temsil eden Dedeler oldukça inisiyatif
sahibi, güçlü konumda olmuşlardır. Bu nedenle biz bu Ocakzade dedeleri
“bağımsız” olarak nitelendiriyoruz.

2-Hacı Bektaş Çelebilerine bağlı dedeler/babalar:
İkinci grup dedeler ise belli aralıklarla -genellikle yılda bir- Hacı Bektaş Veli
postunda oturan Çelebilerden onay almak ve dergaha parasal veya eşdeğer
bir ödemede bulunmak suretiyle dedelik/babalık hizmetlerini yerine
getirebilirlerdi.
Bu hizmet de genellikle babadan oğula geçmekle birlikte, Ocakzade dedelerde
olduğu gibi Evladı Resul olmak koşulu aranmıyordu. Özellikle Orta Anadolu
bölgesi’nde Amasya, Tokat, Yozgat, Çorum gibi illerde bu tip dede aileleri
bulunmaktadır.
3-Ocakzade dedelerce görevlendirilen dikme dedeler/babalar:
Dikme dedeler/babalar ise Ocakzade dedelerce görevlendirilirler ve tanınmış
bir ocağa mensup değillerdir, ancak ocakzade dedenin yokluğunda taliplerin
hizmetlerini görürler. Bazı bölgelerde dikme dedelere mürebbi de denir.
Dikme dedelik uygulaması da koşulların doğal bir sonucu olarak görülebilir.
Uzakta bulunan taliplerini sık sık ziyaret edemeyen dedeler taliplerin dedelik
hizmetleri yokluğunda da sürsün diye bu çözümü bulmuşlardır. Büyük ölçüde
Ocakzade dedelerle taliplerin arasındaki coğrafi uzaklıktan kaynaklanan bu
uygulama, uzun vadede ocakzade dede-dikme dede ve ocakzade dede-talip
ilişkilerinde zayıflamaya ve kopmaya yol açmış ve sonuçta yeni ocakların
ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bazı bölgelerde, bu dikme dede aileleri zamanla
oldukça etkili bir hale gelmişlerdir.
Kaynak : Ali Yaman, Alevi Ocaklari (Alevi- Bektasi org.)
İNANÇ ÖNDERLERİNİN GELENEKSEL İŞLEVSEL GÖREVLERİ
İnanç önderlerimizin köyden kente göç öncesi geleneksel, başlıca görev ve
vasıfları, aşağıdaki gibi sıralanabilinir:
1. Sosyal ve inaçsal bakımdan, topluma önderlik etme ve davranışlarıyla,
yaşantısıyla örnek olma,
2. Toplumu irşad (aydınlatma) ve bilgilendirme,
3. Toplumda bütünlüğü ve birliği ile dayanışmayı sağlamak,
4. Sosyal ve inançsal hizmetleri (cem, cenaze, evlenme törenleri vb.)
yönetme,
5. Adaleti sağlamak , suçluları düşkün etme,
6. İnancı ve gelenekleri yaşatmak ve aktarmak,
7. Toplumsal ve sosyal sorunları olanların ve hastaların itikaden ikrarlı
oldukları yer

İnanç önderlerimiz toplumumuza sosyal ve inançsal bakımdan önderlik
etmişler ve davranışlarıyla, yaşantılarıyla örnek olmuşlardır.
Dedelerin bu saygınlığı daha önce belirtilen niteliklerinden ve hizmetlerinden
kaynaklanmaktadır. Topluluğun en önemli ve kutsal görülen erkanlarını onlar
yönetir. Toplumu inançsal hizmetlerde yönlendiren kişinin ve yakınlarının
örnek alınmaları da doğaldır.
İnanç önderlerimiz yüzyıllarca toplumumuzu irşad (aydınlatma) ve
bilgilendirme görevini başarıyla yerine getirmişlerdir. Kentlere göç sonrasında,
bu konuda bazı sorunlar baş göstermiştir.
Alevi Dedeleri topluluğa geçmişe ilişkin bilgi vermenin yanı sıra, ahlak ve inanç
esaslarına yönelik öğütler de vermektedir.
Aleviler, Dedelerin buyruklarına titizlikle uyarlardı; uymayanlara çeşitli
yaptırımlar uygulanırdı. Dedeler, “Buyruk”larda yeralan dinsel esasları, Oniki
İmamlar, Kerbela vb. konuları sürekli Alevilere öğretirlerdi. Dedelerin Cemlerde
veya katıldıkları diğer toplantılardaki bilgi düzeyleri ve bu bilgileri verirken
gösterdiği performans, topluluğu etkileyebilmesi onun gördüğü saygıyı ve etkiyi
de artırırdı. Hele Cemlerde bu performansın saz ile birlikteliği yani Dedenin
sazı çalmaktaki mahareti topluluk nezdindeki gücünü ve etkisini artırırdı.
İnanç önderlerimiz toplumda birliği ve dayanışmayı sağlamak gibi çok önemli
bir işlevi de yüzyıllardır yerine getirmişlerdir.
Dedelerin ve Anaların bir diğer rolü de, toplumun iç düzeninin sağlanması ve
sürdürülmesinde yatar. Alevi Dedeleri topluluğa birlik bilincini aşılarlar ve
böylece toplumsal dayanışmayı sürekli sağlamış olurlar. Kişiler, aileler
arasındaki sorunların çözümünde Dedelerin ruhani nüfuzları çok etkili bir güce
sahiptir. Dede gittiği bir yerde, önce oradaki kırgınlıkları ve varolan sorunları
öğrenir. Bunlar Cem sırasında giderilmeye çalışılır, taraflar dinlenir ve
cemaatin de katılımı ile karara bağlanır. Karara uymak, kaçınılmazdır. Ancak
kararın yaptırımı yerine getirildikten sonra, o topluluk içerisindeki eski konuma
kavuşmak olanaklı olabilir. Aksi taktirde o kişi veya aile artık tümüyle dışlanmış
olmaktadır. Yaptırım gücünde varolan sosyal disiplini sağlamaya yönelik bu
önlemler herkesi bu yapıya uygun harekete zorlamaktadır. Bu şekilde çözüme
kavuşturulan birçok olay mevcuttur. Dede, toplumda birliği ve dayanışmayı,
onları zaman zaman denetlemek ve çeşitli yaptırımları uygulamak
suretiyle, sağlamış olmaktadır.
İnanç önderlerimiz sosyal ve dinsel törenleri (cem, cenaze, evlenme törenleri
vb.) yönetmişlerdir. Alevi-Bektaşilerin ibadetlerinin temeli bu cem törenlerine
dayanır. Cemler geleneksel olarak Cuma akşamı denilen Perşembeyi Cumaya
başlayan akşam yapılırlar.

Ocakzade Dedeler ve Bektaşi Babaları, her yıl düzenli bir şekilde kendilerine
bağlı köylerdeki taliplerini ziyaret ederler. Dedelerin, Babaların bu ziyaretleri
genellikle, hasat zamanı geçtikten sonra yapılır. Dedelerin ziyaretleri, görgü
sorgu zamanı hasat zamanı bitiminde yani güz mevsiminde başlayıp, ilkbahara
kadar sürerdi.
Muhammed-Ali meydanı ve Ölmeden önce ölünen yer olarak da nitelendirilen
Cem meydanı (Cemevleri), her yönüyle kutsal kılınmıştır.
Ancak Dede’nin konuk olacağı ve Cem yapılacak evin büyük bir odaya sahip
olmasının yanısıra ev sahibi de titizlikle seçilirdi. Bu aile bireylerinin düşkün
olmaması, komşuları ve köylüleriyle sorunlu olmaması, sevilen, sayılan bir aile
olması gerekirdi. Aksi taktirde Dede o evde kalamaz ve Cem yapamazdı.
Alevi Dedelerin ve Anaların bayram, ölüm, evlenme, sünnet gibi törenlerde de
birtakım görevleri bulunmaktaydı. Topluluk için çok önemli olan böyle
zamanlarda dede veya ana mutlaka bulunurdu. Bayram günlerinde,
bayramlaşmalarda dede büyük saygı görür, onun veya bir başka kişinin evinde
toplanılır; Dede bu sohbetlerde o günün Alevi inancındaki önemi üzerine
bilgiler verir, toplulukla söyleşirdi.
Dede, Hakka Yürüme halinde yas yerine gider, akrabalarına başsağlığında
bulunur, dualar eder. Bazı bölgelerde cenazeyi Dede veya vekili yıkar.
Cenazeyi Alevi erkânına göre Dede kaldırırdı.
Dedelerin bir görevi de evlenme zamanlarında görülür. Çoğu zaman nikahları
Dedeler kıyar, nikah onun duasıyla sona ererdi.
Dede sünnet törenlerinde bulunur ve dualar ederdi. Bu sosyal ve dinsel
uygulamalarda Alevi yolunun önderleri sayılan Dedelerin bulunması topluluk
açısından büyük önem taşımaktadır.
Eski dönemlerde belli bölgelerde Cemler gizli gizli yapılmış, devlet
görevlilerinin olası baskınlarına karşı, Cem yapılan yerin kapısı ve köyün belli
yerlerine gözcüler konulmuştur. Bu geleneğin kısmen şehirlere göçtükten
sonra devam ettiği görülmekte.
Adaleti sağlamak, suçluları düşkün etme:
Alevi Dedelerinin yüzyıllardır topluluk içerisinde hukuku sağlama, adalet
dağıtma işlevleri gerçekten ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Bu işlev, çeşitli
nedenlerle ortaya çıkan düşmanlıkların sona ermesini sağlayarak, toplumsal
huzuru sağlıyordu.
Birbirleriyle konuşmayan, dargın olanlar, Dedenin huzurunda mutlaka
barıştırılır, barışmayanlara çeşitli yaptırımlar uygulanır.
Günümüzde Avrupa`da daha çok Alevi Kültür Merkezleri içindeki
anlaşmazlıklar veya çelişkiler cemlerde dile getirilmektedir.

10.Günün KonularıID: 48

Tür

Başlık

İçerik

Alevi-Bektaşilerde Kerbelâ, kederli ve yasa bürünmüş günler olarak algılanır...
Kerbela kanayan bir yaradır: Tarihsel ve toplumsal haklılığa yaslanmış bir
direnişin adıdır. Şehit düşenlere yanmamak elde değildir. Hz. Hüseyin anısını
yaşatmak için bir görev üstlenmek, orada şehit edilenlerle saf tutmak insan
onuru ve şerefiyle alakalı bir durumdur. Kendimizde bu görevi görüp bugün
sizlerle onu anmak üzereyiz.
Bu arada onu ağlama duvarı olarak öne çıkarmanın doğru olmadığını
vurgulamakta yarar var. Yapılması gereken, bugünü anlamanın ve geleceğe
ışık tutmanın anahtarı olarak onu algılayabilmek ve yorumlamaktır..
Kerbelâ kıyımı; Alevi-Bektaşiler için, hangi inançtan olursa olsun, hangi ulustan
gelirse gelsin: Haksızlığa, zulme uğramış insanların acısını, insanlığın acısı
durumuna getirmenin ortak anısıdır.
Kerbelâ, Şeriatçı İslamla hesaplaşmanın bir bakıma başlangıçıdır.
Günümüzün Kerbelâ olaylarına gelince saymakla bitmez. Sadece, Kerbelâ
olayının bir uzantısı olarak gördüğümüz ve 33 canın diri diri yakıldığı Madımak
katliamı bize günümüzdeki Kerbela`yı göstermeye yeter.
Daha dün gibi olmuş gibidir... Maraş'ı, Çorum'u, Dersim'i de unutmamak
kaydıyla..
Hz. Hüseyin, zahiri anlamda, Kerbela’da yenilmiş olabilir; ancak sergilediği
tutum ve kararlılık, Emevi baskı ve hileleri sonucu sönmeye yüz tutan Hak-
Muhammed-Ali yolunun şahlanışı bakımından da tarihte eşine az rastlanan bir
büyük zaferin öncüsü, önderi ve kahramanı olmuştur. Kerbela manevi yönden,
insanlığın bir zaferidir.
Hz. Hüseyin yaşamı boyunca onurlu ve mucadeleci bir tavır sergiledi; hep
mazlumların yanında yer aldı, zalimlerin zulümüne başkaldırının sembolü oldu.
Bu sadece Aleviler için değil, başka mazlumlar için de ciddi bir örnek
oluşturmuş, ezilenlerin cesaret ve iman kaynağı olmuştur.
Alevi-Bektaşi batıni düşüncesinde Kerbela’dan ve Muharrem Orucundan
anlaşılması gereken şey, Hüseyin’in eşitlikçi ezilenlerden yana ve direnişçi-
egemene biat etmeyen duruşunun bilince çıkarılması, anlaşılması,
kavranmasıdır
Haksızlığın bugün ne olduğunu açığa vurmamız gerekiyor. Haksızlığın geçmiş
biçimini yüceltmeye çalışırsak, çoğu alanda tıkanır kalırız.. İnancımızın içerisi
değişik kurum ve kuruluşlar tarafından doldurulur; asimile oluruz.
Bir tarafta sağ siyasal eksendeki faaliyetleri ile bilinen birey ve kurumlara öbür
tarafta cemaatlerin etki alanına girme tehlikesi yaşarız..
Sindirilmişlik ve korkudan kurtulup kimliğimizi açığa vurmalıyız.. Temel hak ve
özgürlüklerimizi talep etmeliyiz.

Halen zorunlu din dersleri uygulaması sürdürülmektedir..
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), mevcut din ve ahlak bilgisi eğitimi
pratiğinin, velilerin inançlarına uygun eğitim hakkını ihlal edici nitelikte olduğu
hükme bağlamıştır. Ancak AKP iktidarı, bu hakkı Alevilere vermemekte
direniyor.
Diyanet İşleri Başkanlığı halen kaldırılmamıştır..
DİB, "toplum ve ahlak konularında aydınlatma" görevi üstlenmiş, genelde
ahlak sahasını dinselleştirmek ve özelde Alevileri sünnileştirmek amacına
hizmet ettiği açıktır. Alevi köylerinde imamlar zorla yapılmış olan camilerde
Sünniliği yaymaya devam ediyorlar..
Cemevleri halen yasal statüde değildir..
Cemevleri Alevilerin ibadet mekanıdır. Alevilik kendine öz bir inanç olarak
tanınmalı ve bu doğrultuda cemevleri ibadethane statüsüne kavuşturulmalıdır .
Madımak oteli müze olmalı..
TR Madımak Otelinin ayıbıyla yüzleşmesi ve acının bütün yükünü ve ağırlığını
tek başına taşıyan Alevilerin üzerinden almalı.. Bu doğrultuda Madımak
otelinin bir müze haline gelmesi, aynı zamanda acının paylaşıması ve
katliamın utancıyla yüzleşmesi talebidir..
Kerbelâ kıyımı bir alınyazısıdır; doğrudur. Ancak alınyazısına karşı koymak
isteyen her Alevi-Bektaşi, alınyazısını mücadelesinin önüne yerleştirmek
zorundadır.
Yoksa... Hükümet..
 Aleviler ve Alevi örgütlerini muhatap almadan, medya ve kimi köşe yazarları
üzerinden konuşmayı tercih eder.
 AKP içindeki Alevi kökenli milletvekili ve siyasetçi üzerinden sorunların
çözümünde girişiminde bulunur..
 kendi geliştirdiği ölçütler doğrultusunda birtakım kesimleri bir araya
getirerek dinlemeyi tercih eder.. (Katil Ökkeş Şemdinli örneği vb.)
 sorunun muhatabı olan Alevi örgütlerini çalıştay ve açılım sürecinde etkin
bir rol oynamalarını engeller..
Anadolu'daki gerici gelenek asırlardır değişmedi.. Şiddet ve inkar tarihsel bir
miras olarak kutsandı ve günümüze dek taşındı.
16. yüzyılda Pir Sultan Abdal’ı asan zihniyet, sazı, sözü, değişleri, inancı,
direnci, kültürü, sanatı beraberinde astı

Hünkarımızın dediği gibi: Bir olalım, iri olalım, diri olalım. Bir olmak, iri olmak
diri olmak bir bedel ister. Hz. Hüseyin'de başkaldırısında, duruşunda bir bedel
ödemiştir; 72 candaşıyla, yoldaşıyla bedel ödemiştir.
Pir Sultan darağacında "Açılın kapılar Şaha gidelim" derken bedelini ödemiştir.
Bizim bedelimiz ne olmalı..?
Ne olmalı ki,
..kendimizi şeriattan özgürleştirelim..?
..insanlarımızı köktendinci değer ve kurumların girdabından kurtaralım..?
Bir olalım, iri olalım diri olalım ki felsefemiz, inancımız ve öğretimiz, kültürümüz
ve edebiyatımız önce örgütlerimizde boy versin, sonra tüm dünyaya yayılsın.
Geçmişten bize ulaşan zulme, baskıya ve haksızlığa karşı mücadele
geleneğini demokratik Alevi örgütlerinde sürdürelim.
Ötelenmiş, ötekileştirilmiş, dışlanmış, yok sayılmış hallerimizle; şiddete ve
katliamlara inat “hak” sahibi olmak için...
Sivas, Maraş, Çorum, Dersim ve nice adreslerde yaşanmış “acı hikayelerin
susan sahipleri olmamak” için,
ADALET İsteyelim.. inciten değil, onaran cinsinden olmak şartıyla..
Bir olalım, iri olalım, diri olalım..
Aşure
Aşure en dar anlamında çeşitli yiyeceklerin bir araya getirilerek pişirilen bir
çorba veya bir tatlıdır. Bu çeşitlilik içerisinde yörelere göre farklılıklar da
gösteren ancak temelde buğday, nohut, badem, fındık, fıstık, ceviz, üzüm,
kaysı, karanfil, bal, şeker vb. sebze ve meyveler bulunmaktadır. Et veya buna
benzer bir çeşit kesinlikle kullanılmaz. Büyük bir tencere veya kazan içerisinde
harmanlanarak pişirilen ve ortaya çıkan bu 'çorba' veya 'tatlı'nın tadına doyum
olmaz.
Kadim topluluklarda Muharrem ayında çeşitli olaylar cereyan etmiştir. Nuh
Peygamber'in aile ve inananları tufandan kurtulması; Yusuf Peygamber'in
kuyudan kurtuluşu; Eyüp Peygamber'in yaralarından kurtulması, Yunus
Peygamber'in balığın karnından sağ kurtulması; Musa Peygamber'in kendi
kavmini Kızıldeniz'den geçirmesi; bütün bu ve buna benzer değişik olaylar
Muharrem ayında vukuu bulmuştur. İnsanlığın kurtuluşundan dolayı ilk
başlarda 3 gün olarak tutulan şükür orucu, zaman içerisinde on güne çıkmıştır.
Kerbelâ’da yine Muharrem ayına tekabül etmektedir. Şehitler Ser-dar’ı ve
Yol’un Pir’i Imam Hüseyin haklı davası için 72 yoldaşı ile Muharrem'in onuncu
günü katledilmişlerdir.. Aleviler yapılan bu haksızlığa, her türlü gericiliğe ve

münafıklığa (Yezidliğe) karşı oldukları için; tarihi boyunca katledildikleri ve
şehitler verdikleri için Hz. Hüseyin şahsında yaslı olur, oniki gün oruç tutarlar.
Muharrem Ayı, Aleviler için ‘Yası-Matem-Günleri’dir!.. Tutulan bu oruca;
Muharrem orucu, matem orucu veya Oniki İmam'lar orucu da denmekte.
Susuzluk orucu da dediğimiz bu günlerde 'yaslı olma' durumu olarak
algılandığı için gelenek ve görenekte inancımıza saygı gösterilir ve Muharrem
süresince her türlü taşkınlık, müşrif (yersiz-gereksiz...) harcama ve aşırı nefsi
davranışlar gibi eğilimlerden de uzak durulur ve daha dikkatli olunur!..
12 günlük sürede Muharrem Orucu ile 12 İmam'ların ve Kerbela Katliamı'nın
Alevi toplumunda itikatla kutsanan inançsal boyutları açıklanır, Muharrem'le
ilgili nefesler, Düvaz-ı İmam'lar özellikle mersiyeler okunur.
Onüçüncü günde şehitlerin anısına, lokma niyetine Aşure pişirilir ve konu-
komşuya dağıtılırak herkesin nasiplenmesi sağlanır. Alevi Kültür Merkezleri ve
Cemevlerinde Destur Gülbangı ile Aşure ikramı yapılır ve birlikte ve topluca
yenilir.
Aşure olmadan önce her biri kendi halinde tatlı-tuzlu olan meyve-sebze en az
oniki çeşit olmak şartıyla büyük bir kazanda belirli bir sırayla pişirilir. Ham, çiğ
olan bu yiyecekler kazan içerisinde olgulaşma yoluna girerler; yani Aşure olma
eğilimine girerler. Dikkat edilirse dört ana maddenin (ateş, hava, su, toprak)
kendi başına var olması ve bir araya gelerek olgunlaşıp, o tatlı ve lezzetli halini
alır.

11.Günün KonularıID: 49

Tür

Başlık

İçerik

Tüm Alevilerin Kazanımı
Giriş
Almanya`daki Alevilerin bir rüyası gerçek oldu. Alevi örgütlenmesinin ana
nedeni olan; Aleviliği gelecek nesillere aktarma konusunda önemli bir aşama
kaydedilerek Batı Almanya Eyaletlerinde sıra ile Alevilik dersleri verilmeye
başlandı.
Almanya`da din dersleri, “Alman Anayasası”nın 7.3 maddesinde da açık olarak
dini toplumların ders programı ve organizasyona katılımı ile mümkündür. Din
derslerinin içeriğini belirleme yetkisi cemaatlerindir ve içeriğinden sorumlu da o
inanç toplumun kurumudur. Yasalarda dini grupların hangi koşullarda cemaat
oluşturabileceklerini ve hangi durumlarda bu toplumların anayasal statü
kazanacakları belirlenmiştir. Devlet dini cemaatlerin iç işlerine karışmaz. Dini
cemaatler de devletin şeklini, anayasasını –kendi inanç özgürlüklerini
kaybetmeden- kabul etmek zorundadırlar. İnananlar, kendi dini cemaatlerini
kimlerle kuracaklarına ve inançlarını nasıl belirleyeceklerine kendileri karar
verir; bu hak devletin dışında tamamen kişilerin kendi anayasal haklarıdır.
Almanya Eyaletlerinde verilen Alevilik Dersleri işte bu temel yasalar
çerçevesinde verilmektedir.
Alevilik Dersleri ilk önce Berlin`de 2002 yılında başladı ve daha sonra sıra ile
2006 yılında Baden-Württemberg`de ve 2008 Ağustosundan itibaren de Kuzey
Ren- Vestfalya (KRV) ve Bavyera Eyaletlerinde verilmeye başlandı.
Alevilik dersleri, Almanca dilinde ve sınıf geçmeli bir ders olup, okul ders
planında diğer derslerle aynı düzeydedir (ordentliches Fach). Alevilik
derslerine, Alevi merkezlerinin üyesi olsun ya da olmasın; her Alevi ailenin
çocuğu isteğe bağlı olarak katılabilecektir. Karışık evliliklerden doğan çocuklar
da bu derslere isteğe bağlı olarak katılabiliyor.
Alevilik Dersleri için Önce Ders programı yapıldı:
Kuzey Ren Festfalya (KRV), Bayern, Hessen ve Baden Württemberg Eyaletleri
2005 yılında eyaletler arası çalışma grubunda KRV Eyaletinin hazırlayacağı
ders programını Alevilik dersleri için kabul edeceklerini açıkladılar. Bunun
üzerine KRV- Eyalet Okul Bakanlığı, Alevilik Dersleri için gerekli Ders
Programı için bir karma komisyon oluşturdu.
Ders planı komisyonu, Kasım 2005 ve Mart 2007 tarihlerinde yapılan iki
konferansta çalışmaların sonuçlarını Alevi Birlikleri Federasyonu ve Alevi
Kültür Merkezleri yöneticileri, öğretmenler ve dedelerle paylaştı ve ders
programına getirilen eleştirileri dikkate aldı.
Bu yazı İsmail Kaplan`ın Alevilerin Sesi dergisinde yayınlanmış bir yazısıdır.

Gelen görüşlerle birlikte değiştirilen Alevilik Ders programı 29. Eylül 2007
tarihinde AABF Genel Kurulunda /başkanlar divanında görüşüldü ve orada da
bazı değişiklikler önerildi ve onaylandı. Bu ders programı aynı zamanda diğer
Eyaletlerdeki Alevilik dersleri için de geçerlidir.
İlk okullarda Alevilik dersleri için Eyaletlerde sınıfların oluşması:
Alevilik derslerinin gerçekleşmesi için Baden- Württemberg ve Hessen
Eyaletlerinde bir grupta en az 8 öğrenci, Bavyera ve NRW Eyaletlerinde 12
öğrenci olması gerekiyor. Genelde bir sınıf, iki yaş grubundan öğrencilerden
oluşuyor. Bu konuda istisna yapılabiliyor. Her sınıftan öğrenci alınabiliyor.
Alevilik derslerini, Alevi öğretmenler veriyor.
Alevilik dersleri yeni bir ders olması nedeniyle; bu alanda yetişmiş öğretmen
yok. Bu nedenle başlangıçta; her hangi bir ders için öğretmen olmuş Alevi
kökenli kişilerden yararlanma yoluna gidilmiştir. Sınıf geçmeli ve Almanca
dilinde yapılan Alevilik derslerini; Almanya`da öğretmenlik eğitimi almış ve şu
anda okullarda ders veren Alevi öğretmenler verebiliyorlar. Bu koşulları yerine
getiren öğretmenleri AABF Eğitim Bakanlıklarına öneriyor. Çoğu zaman bu
öğretmenler Alevilik derslerini kendi çalıştıkları okulların dışındaki okullarda ve
okul tiplerinde vermek zorunda kalıyorlar. Hatta bazı öğretmenler kendi
oturdukları şehirlerde ders vermek durumunda kalabiliyor.
Bakanlıklar; koşulları yerine getiren öğretmenler için; çalıştıkları okullardan iki
Ya da dört saat Alevilik dersi vermek için gerekli izinleri sağlıyorlar.
Bu ağır koşullar her şehirde Alevilik derslerinin başlamasını zorlaştırıyor.
Bavyera Eyaleti, öğretmen eğitimi olan ancak şu anda okullarda çalışmayan
Alevi öğretmenlerin de Alevilik dersleri vermesini kabul ediyor.
Bu amaca yönelik olarak uzun vadede en az bir üniversitede öğretmen
yetiştirmek için Alevilik kürsüsünün açılması zorunludur. Frankfurt
Üniversitesi`nde Öğretmen yetiştiren bölümle yapılan görüşmede Alevilik
derslerine uzun vadede öğretmen yetiştirmek için bir Alevilik Kürsüsü
kurulması isteğinde bulunuldu. Alevilik Kürsüsü konusu KRV Eyalet yetkilileri
ile de görüşüldü. Eyalet Entegrasyon Bakanı sayın Laschet Ocak 2008`de
AABF de yapılan görüşmede Alevilik kürsüsü konusunda AABF ye destek
verdiğini açıkladı.
Ancak, bir kürsünün açılması; normal koşullarda 3-5 yıllık bir süreci almaktadır.
Alevi öğretmenleri, Alevilik ders programına uygun olarak hazırlanan
ilerleme kurslarına katılıyorlar:
Alevilik dersleri, Alevi toplumu için ve öğretmenler için bir ilki oluşturuyor. Bu
nedenle de başlangıçta her şeyin yoktan var edilmesi gerekiyor.

Öğretmenler; ders ünitelerini “Alevilik Ders Programı”nda ön görüldüğü gibi
hazırlamak zorundalar. Bu alanda henüz örnek malzeme ve ders kitabı
oluşmuş değil. Bu gerçeği dikkate alan Eğitim Bakanlıkları; Alevi öğretmenlere
yönelik “Fortbildung” denilen meslek içi eğitim olanağı veriyorlar.
KRV Eyaleti, bu konuda Eyalet Köln Temsilciliğini (Bezirksregierung Köln)
görevlendirdi. Bezirksregierung Köln AABF ile birlikte, Haziran 2008 –Mayıs
2009 tarihleri arasında toplam 11 günlük eğitim kursları düzenledi. Bu kurslara
(Qualifizierung) toplam 12 öğretmen katılıyor.
Bu kurslarda bir taraftan teolojik bilgiler veriliyor, diğer taraftan didaktik ve
metot bilgileri veriliyor. Ayrıca ders ünitelerine yönelik derslerde kullanılacak
yazı, resim, hikaye, şiir ve sembollerden oluşan ders malzemesi üretiliyor. Bu
üretilen malzeme; aynı zamanda diğer eyaletlerdeki öğretmenlerimizin
kullanımına da sunuluyor. Bu kurslar; 2009/2010 ders yılında “Zertifikatskurs”
denilen daha kapsamlı bir eğitime dönüşecek. Toplam 150 saat sürecek olan
bu eğitim, yine Bezirksregierung Köln ve AABF- Eğitim Sorumlusu tarafından
düzenlenecek.
AABF ile birlikte yapılan bu eğitim, diğer eyaletlerde benzer şekilde organize
ediliyor. Alevilik derslerinde ilk yıllarda öğretmenler kendi ürettikleri ders
malzemelerini kullanıyorlar. Ancak daha sonra ders programına uygun olarak
hazırlanmış ve Eğitim Bakanlıklarının onayladıkları kitaplar da Alevilik
derslerinde kullanılabilecek.
Alevilik Dersleri uygulamasından pratik örnekler:
Alevilik dersleri uygulamasında; Alevi öğretisinin belirgin özellikleri ön plana
çıkmaktadır. Burada her derste dikkate alınacak en belirgin özellikler örnek
olarak sunulmaktadır:
• Rızalıkla derse başlangıç:
Her ders çocuklar arasında rızalık almakla başlamaktadır. Çocuklar
arasında anlaşmazlık varsa; bunlar açıklığa kavuşturulmakta ve ortadan
kaldırılmaktadır. Öğretmenler ders yılı başında rızalığı sağlayıcı rol
üstleniyorlar, zamanla bu görevi öğrenciler sıra ile üstlenebiliyorlar.
Böylelikle cem ibadetinden esinlenerek, çocuklar arasında barış ve
hoşgörü ortamı sağlanmaya çalışılmaktadır. Bu uygulamanın ilk
sonuçları gelmeye başlamıştır: Örneğin; Dortmund`da derslerde rızalık
almaya alışmış bir Alevi öğrenci; kendisine hakaret eden bir diğer
çocuğa vurmak istemiş, ancak Alevilik dersi ve öğretmenin tavsiyesi
aklına geldiği için, hakaret eden çocuğu dövmeyip, onu anlaşmaya yani
özür dilemeye davet etmiştir.
• Cemal cemale oturma düzeni:
Sınıf düzeni–eğer başka bir zorunluluk yoksa- öğrencilerin yüz yüze
oturabilecekleri şekilde yapılmaktadır. Yetişkinler eğitiminde yaygın olan
bu düzen; hem Alevi öğretisinin gereğidir hem de karşılıklı saygı ve

sevgiyi destekler. Çocuklar arasındaki karşılıklı anlayış, saygı ve derse
dikkat ders boyunca korunmuş olur.
• Ders materyali: Saz ve deyişler
Alevi ibadetinin vazgeçilmezleri olan deyişler ve saz; Alevilik
derslerinde de en çok kullanılan ders araçlarıdır. Öğretmenler ders
konularına uygun deyişleri derslere entegre ediyorlar ve öğrencilerden
saz çalabilenlere bu konuda görev veriyorlar.
• Üç örnek: Çoğu Alevinin uyguladığı Hak Muhammet Ali birlemesi gibi
yerleşmiş üç sayısı Alevilik derslerinde de uygulanmaktadır. Bu
bağlamda; öğretmenler üç örnek, üç söylem, üç faktör, üç açıklama, üç
deyiş, üç soru, üç cevap şeklinde öğrencilerin alışmasını sağlamaları
gerekir. Üçlü söylem; aynı zamanda öğrenme psikolojisinde önemli bir
metottur.
• Çeşitlilik zenginliktir (yol bir sürek bin bir): Alevilik derslerinde
öğretmen; bir konuda birden fazla yorum varsa bunları –doğru –yanlış-
değerlendirmesi yapmadan öğrencilere sunmaktadır. Öğrenciler bu
yorumları tanımalı ve kendi tercihlerini serbestçe yapabilmelidirler.
Ders programında Alevilik derslerinin amaçları ve içeriği bölümlerinde,
uygulamalara yönelik bir çok başka örnekler verilmiştir.
Alevilik Dersleri neden Almanca dilinde?
Almanya`da Alevilik dersleri Almanca dilinde veriliyor. Ancak Alevilik ders
planında 60 a yakın terim örneğin; cem, semah, dede, pir, ana, zakir, lokma,
musahip gibi orijinal dilde yer alıyor.
Almanya`da devlet okullarında; yabancı diller dışında kalan sınıf geçmeli
derslerin dili Almancadır. Alevilik dersi genel olarak her milliyetten olup Aleviliği
benimsemiş velilerin çocuklarına açıktır. Bu nedenle de ortak dil Almanca
olmalıdır.
Ayrıca Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu Alevilik dersinin dilinin Almanca
olmasını şu gerekçelerle en uygun ve faydalı dil olarak değerlendirmektedir.
• Alevi öğrenciler, genelde en geç 3. sınıftan sonra Almanca yazı dilini
kendi ana dillerinden daha iyi öğrenmiş oluyorlar. Velilerin
çoğunluğunun, sık sık AABF`den çocukları için Almanca dilinde Alevilik
bilgileri istemeleri de bunu doğruluyor.
• Aleviliğin evrensel değerlerinin Almanca literatüre geçerek Alman genel
kültürünün bir parçası olması; Aleviliğin tanınmasına ve öğrenilmesine
önemli bir katkı olacaktır. Alevilikteki evrensel değerler bu şekilde
kolaylıkla topluma mal olmuş olacaktır. Alevilik dersleri bu sürecin
motoru olacaktır.
• Alevi öğrencilerin; Almanca dilinde öğrendikleri öğretilerini okulda ve
okul dışında Sünni ve diğer inançlardan arkadaşları ile paylaşmaları ve
kendi duruşlarını savunabilmeleri; inançlar arası diyalog ve anlaşma için

de gereklidir. Bunu da okullardaki ortak dil olan Almanca dilinde
yapmaları mümkündür.
Tüm Aleviliğin kazanımı:
Aleviliğin okullarda Almanca olarak çocuklarımıza öğretilmesi; sadece AABF
mensuplarının değil tüm Aleviliğin başarısıdır. 2008/2009 ders yılında 530
öğrenci Almanya`da Alevilik dersi alıyor. Bu sayı gelecek ders yılında
1.000'i aşacaktır.
Alevilik dersleri Alman okullarında, Almanca dilinde ve sınıf geçmeli ders
olarak veriliyor. Eğitim Fakültelerinden diplomalı öğretmenler; bu dersi
AABF`nin Eğitim Bakanlıkları ile birlikte hazırladıkları “Alevilik Dersleri Ders
Programı”na uygun olarak veriyorlar.
AABF`nin 20 yıllık tarihinde ortak akılla hareket ederek başarıya ulaşmaya en
bariz örnek Alevilik dersleri gösterilebilir. 2006-2007 yıllarında Alevilik
derslerinin içerikleri belirlenirken; Alevi Birlikleri Federasyonu`na bağlı tüm
Alevi Kültür Merkezleri Yöneticileri “inançla, ibadetle ve geleneklerle ilgili ortak
değerlere” destek vermişler ve Alevilik Dersleri Ders Programını oy birliği ile
kabul etmişlerdir.
Bu olumlu sonucun oluşmasında; katılımcı, paylaşımcı ve rızalık alıcı çalışma
yöntemi önemli rol oynamıştır. Yani; derslerin içeriği daha taslak halindeyken,
tüm Alevi kültür Merkezlerine, ilgisi ve bilgisi olan eğiticilere ve dedelere
gönderilmiş, onlardan görüş bildirmeleri istenmiştir. Gelen görüşler taslağa
eklenerek yeniden aynı birimlere gönderilmiştir.
Bu son taslak genel kurulda tanıtılmış ve orada gelen öneriler de dikkate
alınmıştır. Aleviler bu örnekle; artık “tek kitap”, “tek millet”, “tek bilen”, “tek tarihi
belge” yerine; zahmetli ama rızalıkla oluşmuş “ortak akılı” tercih ettiklerini
göstermişlerdir.
Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu; zaten kuruluşunun başında tercihini
yapmıştır. Kökeni, dili, memleketi, ocağı, süreği ne olursa olsun kendini “Alevi”
olarak belirleyen herkesi kucaklamak ve tüm Alevilerin örgütü olmak. Bu
nedenle de AABF adını; alt dokulardan birini örneğin Bektaşi, Dersim Alevileri,
Türk Alevileri, Pir Sultanı sevenler v.s. değil, üst kimliği belirleyen “Alevi” adı ile
kurulmuştur.
Bu nedenle de Alevilik derslerine, AKM üyesi olsun ya da olmasın; her Alevi
ailenin çocuğu isteğe bağlı olarak gönderebiliyor. Karışık evliliklerden doğan
çocukların da bu derslere katılmaları onların kimliklerinin oluşması açısından
son derece önemli.
Alevi örgütlülüğünün en dikkate değer kazanımı ve örgütlülüğe yeni bir ivme
veren Alevilik dersleri için her çalışma önemli bir katkıdır. Her Alevinin bu
konuda kendi çapında katkı sunma olanağı vardır. “Aleviyim” diyen her Alevi
bunu okullarda da savunmalı ve çocuğunu Alevilik derslerine göndermelidir.

AABF, Alevilik derslerinin yasal koşullarının oluşması için -kısa sayılacak bir
zaman diliminde- olağanüstü bir çalışma yapmış ve bu anayasal hakkı almış
ve hakkın yaşama geçmesi için özverili çalışma ortaya koymuştur. Şimdi bu
hakkın daha çok okulda uygulamaya konması için, başta Alevi Kültür
Merkezleri olmak üzere tüm Alevilerin destek olması gerekmektedir.
Alevilik dersleri Alevi örgütlülüğünün en dikkate değer kazanımıdır ve
örgütlülüğe yapılan çok önemli bir katkıdır. Ve bu katkı son derece gereklidir.

ALMANYA`DA ALEVİLİK DERSLERİ DERS ÜNİTELERİ13
(1-4 sınıflar için)
insan mekan(yuva)/düzen yol
1. sınıf 1.“Birbirimizi
tanıyoruz“ – Diğer
derslerle birlikte proje
çalışması
2. „ailem“
3. „cem evi- önemli
bir mekan “
4. „yol izlemek“
5.“HakMuhammedAli
yolu“
6. „Yetiş! – ya Hızır“
Önemli gün
Ana görüş:
7. Önemli günleri kutluyoruz. “Hz. Ali`nin doğum günü- Nevruz ve
Hıdırellez“
görmek ve merak etmek
2. Sınıf 8. „Ben ve başkaları -
komşuluk“
9. „oyunla öğrenmek
ve öğrenerek
oynamak“
10. „Semah“
11. „ben ve bedenim“
12. „Allah evreni ve
yaşamı nasıl yarattı?“
„Yaradılanı severiz
Yaradandan ötürü“
„
13. „Hacı Bektas ve
doğa sevgisi
Önemli gün
Ana görüş:
14. Neden ve nasıl bazı günler kutlanır/anılır?
Kurban bayramı, Kerbela matemi, Paskalya ve Noel günleri
öğrenmek ve yenilik yapmak
3. Sınıf 15. „yardım etmek ve
yardım istemek“
16.“Muharrem: oruç
ve anmak“
17. „Lokma“
18. „Ehl-i Beyt“
19. „üzüntü ve sevinç
20. „12 İmam“
Önemli gün
Ana görüş:
21. Önemli günleri kutluyoruz “ Aşure“
yardım etmek ve güçlendirmek
4. Sınıf 22. „başkalarının
hakkına saygı“
23. „kuralsız oyun
olmaz“
24. „anlaşmazlık ve
uzlaşma“
25. „Yolumuzu
öğreniyoruz -Cem“
26. „12 hizmet“
27. „İnançlar arası
diyalog-
Müslümanlar-
Hıristiyanlar ve
Museviler
Önemli gün
Ana görüş:
28. Hacı Bektaş sevincini kutluyoruz/anıyoruz.
paylaşmak ve katılmak
Lehrplan für die Grundschule, Seite 29-30: Tercüme: İsmail Kaplan
Alevi öğretisinin temelleri
Almanya`daki yaşam koşulları

12.Günün KonularıID: 50

Tür

Başlık

İçerik

İnançlar arası barış olmadan,
uluslar arası barış olmaz,
İnançlar arası diyalog olmadan,
inançlar arası barış olmaz.
Prof. Dr. Hans Küng
Sadece zorunlu olduğu için değil, Alevi öğretisi gereği diyalog
Günlük yaşamda inançlar arası diyalog ne yazık ki; çok yeni bir davranış
biçimi. Son 25 yıldır Alevilerin kendi kimliklerine sahip çıkmaları sonucu
kamuoyunda Alevilerin inançlar arası diyalogundan bahsetmek mümkün.
Daha önce Aleviler inançları konusunda genelinde diğer dinlerden insanlarla
özellikle de Sünni insanlarla konuşurken –eğer cesaretle Alevi olduklarını
söylemezlerse- tek yönlü bir monolog yaşıyorlardı.
Bu durum çoğu zaman Hıristiyanlarla olan karşılaşmalarda da yaşanıyordu.
Onlar, Türkiye`den gelenleri Sünni İslam olarak kabul ederek Sünni İslam`ı
ölçü olarak alıyorlardı. Bu durum Alevi Kültür Merkezleri´nin ve Türkiye`deki bir
çok Alevi kurumunun ortaya çıkması ile değişti.
Okullarda Alevi öğrencileri her gün Sünni ya da Hıristiyan öğrencilerle
karşılaşıyor ve inançları konusunda konuşabiliyorlar. Bunun dışında Alevi
gençleri açık toplumda kendi kimlikleri ile ilgili görüşlerini ortaya koyuyorlar ve
diğer kimliklerle olan farklarını ve benzerliklerini fark edebiliyorlar. Bunda Alevi
gençlerin başka inanç gruplarından kız ya da erkeklerle olan ilişkileri önemli bir
neden oluşturuyor.
Farklı inançlıların ve inancı olmayanların birlikte yaşadıkları bir toplumda,
toplumun iç iletişimi ve barışı için inançlar arası diyalog son derece önem
kazanıyor. Barışçıl bir ortamı arzu eden her kişi; eninde sonunda diyalogun
barış için önemini kavrıyor
Alevi öğretisi açısından diyalog:
Alevi öğretisinde, diyaloga açık ve diyalogu amaç edinen bir anlayış hakimdir.
Bu konuda daha önceki konularda açıklanan rızalık önem kazanıyor. Rızalığın
oluşabilmesi için bir yakınlaşma ve diyalog gerekiyor.
Hoşgörülü yaklaşımla iletişim içinde olan iki taraf, karşılıklı anlamak ve
kabullenmek sonucunda rızalık vermiş olurlar.
Hoşgörü, kabullenme ve rızalık doğuştan gelen özellikler olmayıp, bunların
sürekli desteklenmesi ve gözden geçirilmesi gerekmektedir. Örneğin; ailede,
cem evlerinde ve okullarda hoşgörüyü desteklemek için „benim değil bizim“,
politikada ise „ sayıları az olan grupları korumak“ prensip olmalıdır.
Bu yazı İsmail Kaplan`ın Alevice- İnancımız ve Direncimiz kitabından biraz kısaltılarak alınmıştır.

Buyruk kitabında „Dört Kapı Kırk Makam“ bölümünde inançlar arası diyaloga
bakış açık olarak belirtilmiştir:
• “72 millete bir nazarla bak.” (Burada 72 sayısı „tüm“ anlamında
kullanılmıştır. Bu ifade ile Alevilik ve Aleviler; diğer dinlerin ve halkların eşit
düzeydeki varlığını tartışmasız kabullenmiştir. Bu temelden çıkarak; eşit
düzeyde inançlar arası diyalog Aleviler için bir görevdir.
• Alevi inancına göre; insan, Tanrı’nın yarattığı ve kendisinden Tanrısal
özellik (can) verdiği en mükemmel ve kutsal bir varlıktır. Bu inanış tüm
insanlar için geçerlidir. Bu nedenle, kendisine ve diğer insanlara saygı,
Alevi öğretisinin gereğidir
• Alevilerde insan; Tanrı’nın kölesi olarak değil, düşünen ve kendi
sorumluluğunun farkına varan bağımsız kişilik olarak görülür.
Alevi toplumunun görevi, iç barışı korumak ve dışa karşı savunmaktır.
Burada ilke „eline, diline ve beline hakim olmak“ yani „kendine hakim
olmak“ tır.
• Hacı Bektaş Veli`nin şu sözleri de yukarıdaki görüşü pekiştirmektedir: “Tüm
insanlara saygı göster”. “İncinsen de incitme.” Onun okulunda yetişen
Yunus Emre de aynı fikri başka sözlerle tekrarlıyor: “Yaratılanı hoş gör ,
yaratandan ötürü“.”
Benliği yenerek rızalığa ulaşmak:
Benliği (nefsi) yenmek ve köreltmek Alevilerin hayat mücadelelerinin en önemli
parçasıdır. Nefsini yenememiş bir Alevi, henüz Şeriat kapısında takılmış
kalmıştır. Alevi ibadeti ve tavırlarının çoğunluğu benliği yenmeye yöneliktir.
Bu amaç; bencilliğin başarının ön koşulu olarak kabul edilen toplumlarda
“saflık” olarak algılanabilir. Benliği yenmek pasif bir yaşam biçimi ve kendini
göstermek ve kendi çıkarını her şeyin üstünde tutmak “geçerli akçe” gibi
algılanabilir. Özellikle Avrupa toplumunda yaşayan genç Aleviler için bu çelişki
ile yaşamak kolay değildir. Ancak uzun vadede kendi gücü ve kendi
olanaklarını kullanmak; hem psikolojik duyum açısından hem de başarının
devamlılığı ve kalıcılığı açısından önem kazanmaktadır.
Rızalığın boyutları: (Bakınız konu 6 Sayfa 84)
Buyruk kitabında rızalığın üç çeşit olduğu belirtilmiştir. Buna göre:
• Birincisi kişinin kendisi ile rızasıdır.
• İkincisi kişinin toplumla rızasıdır.
• Üçüncü rıza kişinin tarikatla rızasıdır.
Rızalıkla ilgili daha geniş ve kapsamlı bilgiler için, konunun işlendiği 84
sayfaya bakınız.

Konukseverlik
Konukseverlik inançlar arası diyalogda önemli bir özelliktir. Alevilikte konuk
“Tanrı misafiri” olarak adlandırılır. Bu anlayıştan hareketle konuğa verilen
değer çok yüksektir. Anadolu`da Aleviler, konuk gelebilir düşüncesi ile mutlaka
bir porsiyon yemeği hazır tutarlardı. Ayrıca her evde en iyisinden döşenmiş
ayrı bir “misafir odası” vardı. Konuğu memnun etmek, Tanrıyı memnun etmek
sayılırdı. Böylelikle konuğa hizmet Tanrı’ya hizmet demekti.
Aleviler, gelen konuğun inancına, milliyetine bakmazlar, “Mihman (konuk)
Ali'dir!” diye düşünürler…
Alevilerin geçmişte inançlar arası diyalogu:
Daha 20-30 yıl öncesine kadar Alevilik Sünni otoriteler tarafından dinsizlik,
zındıklık ve Rafızilik olarak görülüyordu. Rafızi, İslam`dan sapmış dinsizleşmiş
anlamında kullanılmıştır.
Sünni otoritelerin uydurduğu ( ya da yakıştırdığı) iki ön yargı Sünni ve Alevi
insanlar arasındaki ilişkileri etkilemiş ve engellemiştir:
- Aleviler Allah`ı inkar ederler ve Ali`yi Tanrı yerine koyarlar, önyargısı.
- Aleviler cemlerinde mum-söndü yaparlar ve aile için cinsel ilişkide
bulunurlar, önyargısı.
Bu önyargılar yayılarak Alevilere baskı uygulanmış ve buna yönelik fetvalarla
öldürülmeleri “sevap” sayılmıştır. Bu nedenle Aleviler daha yakın zamana
kadar öğretilerini ve kimliklerini saklamak zorunda kalmışlardır. Çoğu zaman
bir Alevi, Sünni biri ile karşılaştığı zaman bir „Sünni“ gibi davranmaya
çalışmıştır. Bu durum hala bir çok Alevi için geçerlidir.
Bu sayılan nedenlerden dolayı Alevilerle Sünnilerin karşılaşması geçmişte
genelinde Sünniliğin kendini gösterdiği bir monolog şeklinde olmuştur. Bu da
Sünniliğin kendini yenileyememesini ve durağanlaşmasını doğurmuştur.
Daha önceki bölümlerde bahsedildiği gibi, geçmişte saklanmaya ve
korunmaya yönelik geliştirilen “takiyye prensibi”, açık ve demokratik
toplumlarda yaşayan Aleviler tarafından artık terk edilmiştir. Aynı şekilde
korunma ve toplumun sağlıklı olarak devamına yönelik “Alevinin Alevi ile”
evlilik kuralı da geçerliliğini kaybetmiştir.
Son 40 yıl içindeki göreceli de olsa gelişen demokrasi kültürü sonucu Alevi ve
Sünni karşılaşmaları daha gerçekçi ve rahat ortamlarda yapılabilmektedir.

İnançlar arası Diyalogun boyutları
İnançlar arası diyalog değişik düzlemlerde olabilir ve olmalıdır:
1) Yüz yüze diyalog:
Komşular, iş arkadaşları, öğrenciler arasında diyalog: Her gün her yerde
binlerce Alevi; Alevi ya da olmayanlarla karşılaşmakta ve çoğu zaman
inançları konusunda görüş alış verişinde bulunmaktalar. Böylelikle anlayış
ve hoşgörülü bir ortamın doğmasına ve ön yargıların giderilmesine katkıda
bulunmaktadırlar. Bu diyalog Aleviler arasında da karşılıklı sevgi ve saygı
içinde olmalıdır. Farklı görüş ve inanış biçim leri zenginlik olarak
algılanmalıdır.
2) Öğretiler üzerine uzmanların diyalogu:
Değişik dini gruplardan uzmanlar arasında inançlar değişik açılardan ele
alınabilir. Tanrı anlayışı, insan olmaya yönelik inanışlar, yaşamdan sonraki
inanışlar, ibadetin anlamı, farklı inançlardan olanların evliliği, din değiştirme
gibi konularda karşılıklı pozisyonlarını ortaya koyarak farklılıklarını ve
benzerliklerini görebilirler ve anlayışı ve hoşgörüyü geliştirici çalışmalar
yapabilirler.
3) Kurumlar arası ilişkiler ve diyalog:
Dini kurumlar inanç konuları dışında olup, ancak toplumu doğrudan
ilgilendiren barış, terör, yabancı düşmanlığı ve ırkçılık, yoksulluk gibi
konularda da birlikte çalışabilirler.
4) Okullarda diyalog:
Din dersleri öğretmenleri, öğrenciler arasındaki inançlar arası diyalogu
destekleyici çalışmalar yapabiliriler ve dini günleri ortaklaşa kutlayabilirler.
Alevilikte insan sevgisi diyaloğun temelini oluşturur. Bunu Yunus Emre
“Alevice” bir deyişle dile getirmiştir:
Gelin tanış olalım
İşi kolay kılalım
Sevelim sevilelim
Dünya kimseye kalmaz.(Yunus Emre)

13.Günün KonularıID: 51

Tür

Başlık

İçerik

Begegnung und Gastfreundschaft aus der Sicht der Aleviten
Ismail Kaplan, Bildungsbeauftragter der Alevitischen Gemeinde Deutschland
1. Lebensweltlich
Der alltägliche interrelogiöse Dialog im Alevitentum ist keine
Selbstverständlichkeit. Erst seit ca. 25 Jahren stehen Aleviten öffentlich zu
ihrer Religion. Seitdem entsteht der interreligiöse Dialog aus verschiedenen
Situationen heraus.
Seit dem ersten öffentlichen Erscheinen der Aleviten, gegen Ende der 80er,
fand überhaupt erst ein interreligiöser öffentlicher Dialog statt. Vorher bestand,
meist nur ein „Monolog“ seitens der anderen Religionsgemeinschaften. Seither
wurden viele alevitische Gemeinden gegründet, die den interreligiösen Dialog
möglich machen. Inzwischen finden interreligiöse Dialoge auch in Schule oder
Kindergärten statt, dort wo Kinder mit ihrer alevitischen Identität auftreten.
Auch kommt der interreligiöser Dialog durch den Besuch alevitischer
Schülerinnen und Schüler aufgrund des fehlenden Angebots den
evangelischen oder katholischen Religionsunterricht zustande. Aber auch
durch die konstruktive Identitätssuche der Jugendlichen und Erwachsenen
sind Dialoge in Gang gesetzt worden, die für die eigene Konstitution der
Identität durch Ein- und Abgrenzung eine wichtige Rolle spielen. Aus diese
Entwicklung heraus sind mittlerweile auch viele bireligiöse Ehen entstanden.
Schon vor dem öffentlichen Bekenntnis zum Alevitentum, zeichnete sich diese
Religionsgruppe als besonders Integrationsfähig aus. Durch die im Glauben
verankerte Offenheit und auch durch die Gleichstellung der Frau in der
Gemeinschaft stellen die unterschiedlichen religiösen Wertevorstellungen
keine Hindernisse für einen interreligiösen Dialog dar. Es fanden von Anfang
an Dialoge zwischen den christlichen und alevitischen Bevölkerungsteil statt,
die sich jetzt auf einen interreligiösen Dialog ausweiten konnten.
Doch leider zeigen der Terroranschlag vom 11. September 2001 und die
Folgen, dass wir noch am Anfang der Dialogarbeit stehen und noch viel zu
Tun haben.
In einer multireligiösen Gesellschaft ist in allen Bereichen des Lebens
interreligiöse Begegnungen erforderlich. Jeder friedliche Mensch und jede
Organisation, die den Frieden fördern will, sehnt sich nach einem wirksamen
Dialog.
2. Theologisch
Bu yazı MUREST- Handbuch Interreligiöser Dialog adlı kitaptan alınmıştır.

Wichtige Elemente des Alevitentums, die den interreligiösen Dialog
unterstützen sind:
2.1. Das Einverständnis (rızalık)
Das Einverständnis unter den Menschen wird in alevitischer Vorstellung nicht
von Anfang an vorausgesetzt. Vielmehr ist der Prozess einer Annährung
wichtig, der durchschritten werden muss um das Einverständnis zu erlangen.
Die Endstufe der toleranten Haltung ist das Einverständnis, das auf
beidseitiger Akzeptanz beruht.
Toleranz, Akzeptanz und Einverständnis sind keine Eigenschaften, die
angeboren sind, sondern sie müssen ständig gepflegt und gefördert werden,
z.B. in der Familie sagt man „unseres“ statt „meins“; in der Schule gibt es
„interreligiöser“ Religionsunterricht statt „konfessionellen“, in den Gemeinden
„Nächstenliebe“ und nicht zuletzt in der Politik „Schutz von Minderheiten“.
Aus diesem Verständnis heraus resultierende folgende zentrale Gebote, die in
dem Buch Das Gebot „Buyruk“ als alevitische Ethik „Vier Toren und Vierzig
Stufen“ festgelegt wurden und die für den Interreligiösen Dialog relevant sind:
- „Betrachte 72 Volksgruppen/Religionsgruppen als gleichberechtigt.16
“ In
dieser Formulierung erkennen die Aleviten die gleichberechtigte Koexistenz
der Völker bzw. Religionsgemeinschaften an. Dies ermöglicht den
interreligiösen Dialog auf gleicher Augenhöhe.
- Zum Bekenntnis der Aleviten gehört der Glaube an Gott, der sich in seinem
vollkommensten Geschöpf, dem Menschen, manifestiert. Aus diesem
Grund gebührt dem Mitmenschen Respekt und Achtung.
- Der Mensch ist nicht Sklave Gottes, sondern sein selbstverantwortliches
Geschöpf. Daraus ergeben sich die Werte wie Toleranz, Solidarität, soziale
Gerechtigkeit und eigenständiges Denken.
- Die religiös ethnische Leitlinie orientiert sich daran, den inneren Frieden der
Gemeinschaft zu wahren und ihn nach außen zu sichern.
- „Beherrsche Hand, Zunge und Lende.“ 17
- „Sei bescheiden, achte und ehre alle Menschen.“
- „Akzeptiere alle Geschöpfe dem Schöpfer wegen.“
- „Auch wenn du verletzt wirst, verletze niemals.“ 18
- „Füge, keinem Geschöpf Schaden zu. Beleidige keinen Menschen.
Betrachte alle Menschen als gute Wesen, denke nicht hinterhältig.“ Die
Die Zahl 72 ist hier synonym für „alle“ zu verstehen. Sie hat mit der Zahl 72 als islamische Sekten
nicht zu tun. Dieser Ausdruck wird verwendet, um zu zeigen, dass alle Menschen als gleich betrachtet
werden.
Dadurch legt die alevitische Lehre die Verantwortung des einzelnen Menschen bei der Person
selbst fest.
Dieser Spruch wird dem großen alevitischen Meister Haci Bektas Veli zugeschrieben.

Menschen sind damit verpflichtet, alle Geschöpfe zu schützen und das
Naturgleichgewicht zu bewahren.
Im Alevitentum wird gesagt, man soll immer das Richtige und das Wahre
suchen. Man soll gegenüber allen offen und tolerant sein
2.2. Die Bekämpfung des Egos (nefs) bis zum Einvernehmen
Gegen das eigene Ego zu kämpfen, ist die Lebensaufgabe der Aleviten. Ohne
vollkommene Bewältigung des Egoismus kann ein Alevit nicht die 2. Stufe
(tarikat) seiner Vervollkommnung erreichen. Viele Handlungen der Aleviten
haben das Ziel, das eigene Ego zu bekämpfen und es zu besiegen.
Dieses Erziehungsziel wird von Menschen, die es nicht zu schätzen wissen,
oft als naiv und schädlich kritisiert. Es wird behauptet, dass alle diese
Empfehlungen zu einer passiven Lebenshaltung führen. Der Mensch müsse
sich in einer leistungsorientierten und materialistischen Gesell-schaft
behaupten können. Für die Aleviten ist dies ein Zielkonflikt, mit dem sie sich
oft auseinandersetzen müssen.
Die Bekämpfung des Egos bis hin zur Einwilligung lässt sich wie folgt
darstellen:
Dimensionen der Einwilligung 19
Die erste Art der Einwilligung einer Person ist der Einklang mit sich selbst: Das
bedeutet, dass ein Gläubiger sich selber prüft und beurteilt. Es ist die
Konfrontation mit seinem Ich, über sich selbst zu richten und zu versuchen
eigene Fehler selbst zu erkennen. Die Entscheidung bleibt jedem selber
überlassen.
Die zweite Art ist die Einwilligung einer Person mit der Gesellschaft: Das ist
die Prüfung mit der Gesellschaft, ob ein Gläubiger seine Hand gegen Stehlen,
seine Zunge gegen Lügen und seinen Körper gegen unerlaubten Sexualtrieb
sowie gegen Gewalt unter Kontrolle hält. Wenn jemand sich nicht unter
Kontrolle hat, kann er von Angehörigen der Gemeinde Sanktionen auferlegt
bekommen. Er ist nicht im Einvernehmen mit der Gemeinde.
Die dritte Art ist die Einwilligung einer Person zum mystischen Pfad: Die
Gläubigen treten freiwillig auf eigenen Wunsch in die Gemeinde ein.
Die alevitische sinnstiftende Deutung des harmonische Einsseins schafft
Hoffnung auf Frieden unter allen Geschöpfen. Die harmonische „Mensch –
Welt“ Beziehung kann nach alevitischem Schöpfungssinn nur durch die
Wahrnehmung der Verantwortung seitens der Menschen erhalten bleiben.
Siehe Buyruk,Hrsg.:Fuat Bozkurt, Istanbul, 1982, Seiten 101-102

Wer daran glaubt, gewinnt die Fähigkeit zu vertrauen, zu lieben und zu
schützen. Mit dieser Fähigkeit können die Menschen aus den Schwierigkeiten
und der Not, in der sie sich befinden, immer wieder neue Perspektiven
schöpfen, Mut und Orientierung zum Handeln gewinnen.
2.3. Die Gastfreundschaft
Die Gastfreundschaft ist auch ein weiteres Element zum interreligiösen Dialog.
Ein Gast wird bei den Aleviten „Gottesgast“ (tanrı misafiri) genannt. Aus
diesem Verständnis heraus nimmt die Behandlung des Gastes den höchsten
Rang ein. In den anatolischen Dörfern ist es eine Tradition nicht das ganze
Essen einer Mahlzeit zu verbrauchen. Mindestens eine Portion wird immer für
einen eventuellen Gast zurückgestellt. Und weiter hat jede Familie einen
„Gastraum“ (misafir odası) im Haus oder in der Wohnung.
Einen Gast nicht zufrieden zu stellen, bedeutet, Gott nicht zufrieden zu stellen.
Dem Gast dienen, bedeutet, Gott zu dienen.
3. Geschichtlich
Bis vor 20-30 Jahren galten die Aleviten für die sunnitischen Gelehrten und
Historiker als „Ketzer“ (rafızî, zındık oder mülhid). Rafızî bedeutet, dass die
Aleviten den Weg des Islams verlassen haben. Mülhid bedeutet sogar der
Heide.
Zwei solche Vorurteile und Erniedrigungen prägten das Verhältnis zwischen
der sunnitischen und alevitischen Bevölkerung besonders negativ.
1. Aleviten seien blasphemisch. Sie würden Ali als Gott verehren.
2. Sie trieben Inzest in ihrer Gemeinde während der Cemversammlung.
Die Aleviten wurden in der Geschichte mit diesen Vorstellungen mit der
Todesstrafe verfolgt. Um die Verfolgung zu überleben praktizieren die Aleviten
das Prinzip der „takiyye“- die Verheimlichung der Identität.
Grundsatz war auch, falls ein Kontakt zwischen Alevit und Sunit zustande
kommen würde, sollte der Alevit seinen Glauben verheimlichen und versuchen
einen „guten“ Sunnit zu spielen.
Die jahrhundertlange Marginalisierung und Verheimlichung hatte die Aleviten
zur Isolation und Geheimhaltung ihrer Grundsätze gezwungen.20
Es findet
heute eine lebhafte Debatte über Reformen von einigen Geboten statt, die mit
der pluralisierten Zivilgesellschaft in Widerspruch stehen könnten.
siehe für ausführliche Darstellung: Kaplan, Ismail, Das Alevitentum, Seiten 17-20

Aus dieser Lebenssituation heraus resultiert auch das Gebot der Endogamie,
mit dem die geheime Lehre und das Fortbestehen der Gemeinschaft gewahrt
werden sollte.
Diese Verleugnungen und Verleumdungen führten dazu, dass die Aleviten auf
der einen Seite sich in Schweigen hüllten und sich abkapselten - also
möglichst auf den Dialog bzw. Kontakt verzichteten und auf der anderen Seite
führte diese Situation zu einem Monolog der Sunniten in der Begegnung mit
Nichtsunniten insbesondere mit Aleviten, was auch zur Starrung der
sunnitischen Glaubensauffassung führte.
In den vergangenen 40 Jahren wurden die Begegnungen durch die Einführung
der Säkularisierung und teilweise Demokratisierung der türkischen
Gesellschaft etwas entspannter.
4. Interreligiöse Anschlusspunkte
Interreligiöse Anschlusspunkte können auf verschiedenen Dialogsebenen
stattfinden:
5) Face to Face: Als Nachbar, Kollege, Kommilitone. Offenheit, Verständnis
Toleranz und abbauen von Vorurteilen im Alltag.
6) Theologieebene: Religionswissenschaftler aus den christlichen und
islamischen, buddhistischen und jüdischen Religionen sollten differenzierte
Informationen untereinander austauschen und ihr jeweiliges religiöses Erbe
systematisch vertiefen. Es gibt wichtige Fragen zu Gottesverständnis,
Menschwerdung, Jenseitsvorstellung, Gebetssinn, Religionsleben in den
bireligiösen Ehen u.s.w. die gegenseitig beantwortet werden könnten um
ein klareres Verständnis anderer Religion- und Lebensformen zu erlangen.
7) Gemeindeebene: Religionsgemeinschaften sollten sich, außer bei
Glaubensfragen, untereinander zu den gesellschaftlichen Fragen
austauschen und kooperieren: Friedensfrage, Terroranschläge,
Ausländerfeindlichkeit, Armut, Neid und Eifersucht sind einige Themen bei
denen man zusammenarbeiten sollte.
8) Schulebene: Die Lehrer für den Religionsunterricht unterschiedlicher
Religionsgemeinschaften sollten den Religionsunterricht in enger
Kooperation gestalten und den Schülerinnen und Schüler ermöglichen, sich
religiös und kulturell auszutauschen.
Nicht nur interreligiöser Dialog, sondern auch intrareligiöser Dialog ist wichtig
und nötig. Es könnten Partnergemeinschaften zwischen den Religionen
entstehen, um die Gemeindemitglieder einander näher zu bringen.
Ressourcen interreligiös zu bündeln, ist nicht nur aufgrund der knappen Mittel,
sondern vor allem aufgrund der Verständigung und des inneren Friedens
nötig.

14.Günün KonularıID: 52

Tür

Başlık

İçerik

Alevi-Bektaşiler kendi inançları hakkında özel veya genel anlamda planlı-
programlı hiç bir yerde pedegojik (eğitimbilim) seviyede bir eğitimle
yetişmiyorlar. Özellikle Alevilerin çocukları kendi inançlarından farklı, başka
inançsal ve dinsel toplumların dini bilgileriyle eğitim-öğretim kurumlarında
eğitilerek, onlardan etkilenirken kendi inançlarından daha da uzaklaşıyor ve
hatta kopuyorlar bile! Zaman içerisinde “..bunun ne zararı olabilir ki?”
düşüncesiyle belki tepki bile göstermiyorlar.
Bu duruma gelmemizin bir çok sebepleri vardır. Biz Alevilerin geçmişten
bugüne kadar dışımızda bulunan güçlü etmenlerin iftira-aşağılama dayatıları
ve asimile girişimleri; yüzyılların vermiş olduğu sindirilmişlik ve korkusu; fetva
ve katliamlardan doğan zulumler bizi bu durumlara getirmiş, kendi yolumuza
ve erkanımıza uzak kalmışızdır.
Çağdaş demokratik yaşama zemininde; baskının, fermanın, fetvanın, toplu
kırımların olmadığı yerlerde ne yazık ki, ana-babalarımızın geçmişteki var olan
itikatları çocuklarına benimsetilememiştir. Meydanlarda inanç ve itikadi yönde
bilgilendirme ve eğitim olmamıştır.
Muhabbet meydanlarının canlı tutulamaması ve anne-babalarımızın yol
ilkelerinden uzak kalmalarından dolayı yolumuzun kuralları ne yazık ki genç
kuşaklara öğretilememiştir. Yaşanmayan inanç, teorik kalmıştır.
Alevi toplumu doğası gereği, Alevice yaşamaktan uzak kalmıştır.
Oysa geçmişte; dışındaki etmenlere karşı, inanç ve itikadı korumak babında
varlığını sürdürebilmek için, Aleviler kendi inancına özgü takiyyeler
geliştirmiştir.
Her türlü talana, yağmaya, katliama ve yıkıma karşı bir duruş sergileyerek,
içlevsel ilke ve kurallar yetiştirmiş, akl-i inançsal kavramlarla varlıklarını
sürdürebilmişlerdir.
Kendilerine has geliştirdikleri bu etik ve sosyal değerlerle, yürüttükleri ritüeller
ve erkânlarla varlıklarını gösterebilmişlerdir; özellikle Cem ve Semahlarımızda.
Öyleki bu iki kutsal değerlerimiz kimliğimiz olmuş, onlardan aldığımız derin
yaşam gücü ve bağlılığı olsa gerek, bizi hiç kimse tam olarak ne asimile nede
yok edebilmiş.
Bu erkanların en belirgini ve yaşamsal olanı doğal olarak kutsal olan cem
erkanları ve şüphesiz muhabbetlerdir. Her ikisinde de meydan açılır, cem
erenleri görgüden-sorgudan geçer; dörk kapının sırlarına vakıf olunurdu.
Buralardan alınan derin yaşam gücü ve bağlılığı bizleri hertürlü asimileye karşı
korumuştur.
Erkanlarda yürütülen cem ve semahlarda kişinin bireyselliğinden çıkarak
birarada, kadınlı, erkekli, yaşlı, genç, çocuk, büyük toplu halde bir can olup
hatalarından, kusurlarından, küskünlüklerinden arınıp bir vücut olmak, Pir,
Mürşit ve Rehberin huzurunda muhasebe içerisinde olmak, Hak Muhammed

Ali sevgisini gönlünce, içtenlikle ve inançsal yanı ile hazmetmektir, yani
insandan tecelli eden Hakk'a ulaşmaktır aynı zamanda.
Bu erkanlar gizlilik içinde yapıldığı için, dışarda kalana özellikle başka inançta
olana dedikodu malzemesi olmakta idi.
Muhabbet inanışta ibadet anlamına gelmektedir. Herhangi bir Alevi cemlerin
ve muhabbetlerin dışında nefes okumazdı; kutsal bir misyon üstlendiğinden
dolayı, erkan ve muhabbetler dışında bağlama çalmak yol gereği yanlış
sayılırdı. Bunu hiç bir Alevi inanç sahibi yapmazdı.
Hem okunan nefesler hem de çalınan bağlama kutsal sayılırdı; nefesler
okunurken konuşulmaz, konuşuluyorsa susturuldu. Aşık'ın/Zakir'in bağlaması
çok kutsal ve değerlidir; telli Kuran'dır. Bağlamanın eşliğinde nefesler, deyişler,
düvaz-ı imamlar, mersiyeler okunurken saygı ile dinlenilirdi. Bağlama çalan
bağlamaya hakaret ettirmezdi. Zakir bağlamasını alırken niyaz ederek alır;
niyaz ederek bırakırdı.
Bağlama Alevi-Bektaşilerde kutsal sayıldığı nedeniyle softa kesimi, nasıl
Alevilere saldırıyorsa bağlamaya da saldırmaktan geri kalmıyordu. Bağlama ve
müziğin haram, günah olduğu savları öne sürülüyordu. Hatta dans edip
kendilerinden geçiyorlar deniliyordu.
Semah disiplinli, düzenli, tertipli ve bilinçli bir şekilde dönülmekteydi. Her yerde
ve her zaman dönülmezdi.
Semah öyle bir düzenlilik içerisinde yapılırki, pirlerin oturduğu, çerağın
yanmakta olduğu bölgeye gelindiğinde, semah dönenler bu bölgeye sırtını
dönmezler. Eğer dönerlerse, pir'in temsil ettiği kurumun, yolun; toplanan tüm
cem erkanının kurallarına karşı gelinmiş olunurdu. Pir'in oturduğu kutsal
yerden geçerken yüzleri pir'e dönük ve hafifçe boynu eğik biçimde geçilir ve
yeniden normal dönülmeye devam edilirdi.
Kadın ve erkeğin birlikte döndükleri semahlar: 2, 4 veya 8 kişi ile dönülmekte.
Öz olarak cemlerde dönülen semahlar bilinç, görgü, bilgi, saygı, disiplin ve
hareketlerin yerli yerinde kullanılması esastır. Düzensizlik yoktur. İnancımıza
göre semah yaradanla bütünleşmemizin göstergesidir.
Semah dönecek kişiler nerede hangi hareketi yapacaklarını bilirler. Semahların
temel figürleri bir yandan kendi ekseninde dönerken bir yandan da bir daire
çizerek dönülür.
Dönülen ilk semah, Cem erkanında miraçlamadaki ilk semahdır. Yörelere göre
ardından gönüller semahı da dönülür. Anadolu'da yörelere göre kendine has
farklı semahlar vardır: Tokat, Erzincan, Şiran Semahı; veya Turnalar, Ali Nur,
Hubyar Semahı gibi semahlar vardır.
Genelde figürler birbirine benzemektedirler.
Semah dönenler semah esnasında ellerini gökyüzüne kaldırır ardından yere
doğru indirirler. Yaşamın kaynağı olan güneşten kopan ışığın yeryüzüne
yolculuğunu anımsatır. Semahta ön plana çıkan arınma ve buna laik olmaktır.
Öğretimimizde semah dönmek 12 hizmetten birisidir. Semah dönenler yalnız

kendileri için değil, oturan ve duran herkes için bir hizmet görmüş gibi kabul
edilir.
Semahlar, Cem ibadetlerinin dışında dönülmemeye özen gösterilmeli.. Özel
törenlerde yapılacak semahlar özüne uygun yapılmalı. Heryerde ve herzaman
dönülmemeli. Semah seyirlik olmadığı için, beğenilme kaygısından uzaktır.
Anadolu erenleri semahlarından söz ederlerken, semahların genellikle
bağlama eşliğinde dönüldüğü söylemekteler..
Bağlamanın çalınmadığı bir semah yoktur.!
Cemlerde; Can’lara „Merhaba“ ile başlayıp Niyaz ya da Cömert Lokmalara
„Şükran ve hayranlıklarını, deyişlerle“ bağlama eşliğinde sergilemişler. Dar’a
kalkanlara hızır gibi yoldaş olmuş... Semah’a kalkanlara „Cebrail-i Delil“ ve
bütün hizmetlerde eşit coşku ile erenlerin cümlesine dil-göz-kulak gibi
duyarlılık ve algılama organları olmuş. Üstelik; akli hünerle ve birikimle
uyarmış, destek olmuş..
Can’a Can katmıştır, bağlama... Pir Sultan’ı anımsatmış.. „Gelin Canlar Bir
Olalım! ...“ demiş! Osmanlı Kadısı’nın dayattığı ihaneti pazarlıksız red etmiş,
Pir Sultan ile dar’a çıkmış..
Aşık Veysel’e göz olup „Kainatın Sırrı’nı“ tattırmış ve tanıtmış!
Akarsu’ya, Nesimi’ye ve Hasret’e „Ateşin içinde bile sarılmış!..“ yobazın
karanlık tuzağına karşı, Asım’ın Kalemi’nden aydınlığın umudunu haykırmış,
bağlama; „onu gelecek kuşaklara teslim ediyoruz!..“ diye...
Aleviler matem orucunda eğlenceden uzak dururlar. Peki saz çalmak, deyiş
söylemek, semah dönmek yasakmıdır.? Yapanlar günaha mı girerler.
Tufan'dan Nuh kavmini kurtaran gemi ne ise.. BAĞLAMA'da Aleviliği ve
Alevileri Şeriatın, kin ve hışmından Cihat ve saldırı tufanından kurtarmıştır..
Aleviler.. Aleviliğini kitaplardan, okullardan, öğretmenlerden değil
BAĞLAMA'dan öğrenmişlerdir.
Erkânlarımızda vazgeçilmez değere sahip olan ozanlarımızı .. Seyyid Nesimi,
Pir Sultan Abdal, Şah Hatayi, Kul Himmet, Yemini, Virani ve Fuzuli'yi
anlatırken, her ozanın kendine özgü yaşam ortamı ile değerlendirilmesi ve
herbirinin yaşanan adaletsizlikleri, dönemin siyasi erkinin halka yönelik sosyal,
siyasal ve tinsel uygulamalarını ana konu olarak işlediklerini bildirmiştir.
Yedi Ulu Ozan'dan derlenen deyişleri, muhabbetlerde zakir ve dedelerin
bağlamasına eşlik etmiş, can kulağı ile dinleyenlere deyiş ve nefeslerdeki
sırlara götürmüşlerdir... Bağlama ile sevgisini kederini paylaşmışdır..
Kara libasa bürünmüştür.. neden? Şah Hatayi'nin Çaldıran savaşından
yenilgisinden bu yana yaslıdır.. dardadır..
Kim çalıyorsa hakk kelamı söylemiştir..
İlimle giden yolu... sıtkı bütün arayanlara.. rehberdir.. BAĞLAMA!..

Gülbenkler

10 içerik

1.GülbenklerID: 53

Tür

Başlık

İçerik

Bismişah.. Allah Allah..
Oniki İmamlar Aşkına Ya Hızır..!
Sen heryerde hazır olansın.. Her Can'a nazar olansın.. Niyet ettik Oniki
İmam'ların darına durmaya.. Yas-ı Matem orucunu tutmaya.. Çerağımızı
uyandırmaya…
Dört kapıda, dört çıra hakkı için ola.. Oniki İmam'ların katına yete.. Hakk
katında şefaat bula.. Hanemiz şenlik, Rızkımız bereketli ola.. Ne hane
halkımız, ne de insanlık acı yüzü görmeye..
Ocağımız cerağımız sönmeye.. Yarlığımız dirliğimiz daim ola..
Nuh-i Nebi Nesl-i'nin kurtuluş Aşk-ı için..
Hûlûl-i21
Şah-ı Merdan Ali Keşf-i kerametleri için ..
Oniki İmam.. Ondört Masum-u Pak.. Onyedi Kemerbest Matem-inin Aşure
Aşk-ı Niyaz-ı için..
İmam Hüseyin ile 72 Mazlum Can-ın deşt-i Kerbela'da Hakk uğruna şehadet-
leri için..
Deşt-i Kerbela Şehid-i, Yolun Pir-i İmam Hüseyin'in Hakk-Davası'na İkrar-bend
olan Canların Aşk-ı rızası için..
Muharrem matemiyle oruç tutan, gayretle katkı sunan, hizmet gören, nimet-i
Aşure'den nasiplenecek canların.. umutları boşa gitmeye muradları hasıl ola..
Şah-ı Şehid'i Deşt'i Kerbela Serdarı İmam Hüseyin'in Davası Cümlemizin
davası ola..
Dil bizden, hikmet Hakk-Muhammed-Ali'den.. kerem Hızırdan ola..
Gerçeğin demine devranına Hû..
Hûlûl: Tanrı ruhunun herhangi bir bedene girdiğine inanmak

2.GülbenklerID: 54

Tür

Başlık

İçerik

3.GülbenklerID: 55

Tür

Başlık

İçerik

4.GülbenklerID: 56

5.GülbenklerID: 57

6.GülbenklerID: 58

Tür

Başlık

İçerik

7.GülbenklerID: 59

Tür

Başlık

İçerik

Bism-i Şah Allah Allah; Yüce Allah'ım sana şükürler olsun ki, bizlere bu
Muharrem Orucunu, Kerbela matemini tutmamızı nasip etin. Tuttuğumuz
oruçları, yaptığımız ibadetleri, Kerbela'da susuz şehit düşen şühedâların yüzü
suyu hürmetine kabul eyle.
Allahin selami uzerine olsun, Ya Muhammed Mustafa
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Ali'yel Murtaza
Allahin selami uzerine olsun, Ya Hatice'tül Kübra
Allahin selami uzerine olsun, Ya Fâtima'tül Zöhre
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Hasan-ı Müçtebâ
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Hüseyin'i Deşti Kerbela
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Zeynel'i Aba
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Bakır'ı Baha
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Cafer'i Sadık
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Musa'yı Kazım
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Rıza'yı Cefa
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Muhammed Taki
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Ali'yel el Naki

Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Hasan al Askeri
Allahin selami uzerine olsun, Ya İmam Muhammed Mehti Sahibi Zaman
Ey yüce Allah'ım. 3'lerin, 5'lerin, 7'lerin, 12 İmamların, 14 Masumu Pakların, 17
Kemerbestlerin, 40'ların aziz ruhları hürmetine, gönüller Şahı Erenler Sultanı
Hünkâr Hacı Bektaş Veli'nin aziz ruhunun hürmetine, erenlerin, evliyaların aziz
ruhlarının hürmetine, tuttuğumuz oruçları, yaptığımız duaları, pişirdiğimiz
Aşurelerimizi, lokmalarıı, Dergah-ı İzzetinde kabul eyle. Emeklerimizi boşa
verme. Hizmetlerimizden dolayı, bizleri Hz. Muhammed'in şefaatından Ehli
Beyt'in katarı didârından mahrum etme. Gerçeğe Hû, Mümine Ya Ali.

8.GülbenklerID: 60

9.GülbenklerID: 61

10.GülbenklerID: 62

Mersiyeler

18 içerik

1.MersiyelerID: 63

Tür

Başlık

İçerik

Bugün matem günü geldi
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Senin derdin bağrım deldi
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Kerbela’nın önü yazı
Yüreğimden çıkmaz sızı
Yezitler mi kırdı sizi
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Bizimle gelenler gelsin
Serini meydana koysun
Hüseyin’le şehit olsun
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Kerbela’nın yazıları
Şehit düştü gazileri
Fatmana’nın kuzuları
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Kerbela’nın önü düzdür
Geceler bana gündüzdür
Şah Kerbela’da yalnızdır
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Hür şehit atından düştü
Kâfirler başına üştü
Müminlere matem düştü
Ah Hüseyin Şah Hüseyin

İşte geldi bahar yazlar
Yazı yazlar, güzü güzler
Fatmana yolların gözler
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Kerbela’nın önü çağlı
Benim ciğerciğim dağlı
Hazret-i Ali’nin oğlu
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Atan Ali, anan Fatma
Dert üstüne dertler katma
Didarından mahrum etme
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Fatmana zülfünü çözer
Ağlayı ağlayı gezer
Müminlerin bağrın ezer
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Gazel oldu bahçe bağlar
Dumanlıdır yüce dağlar
CAN HATAYİ yanar ağlar
Ah Hüseyin Şah Hüseyin
Nakarat:
Şehit düştü şah-ı Merdan,
Ah Hasanım Şah Hüseyin (Hatayi)

2.MersiyelerID: 64

Tür

Başlık

İçerik

Kerbela Mersiyesi
Hasanım ağu içti leb-i sükker ah çeker
Hüseyin attan düştü kime şikar, ah çeker
Nerde kalmış acaba bak zülfikar ah çeker
Ali’nin on bir oğlu yerde yatar, ah çeker
Fatma ananın ciğeri sızlar sızlar, ah çeker
Hüseyin attan düştü sahra-i kerbela'ya
Cibril kurban haber ver sultan-i enbiyaya
Yektir Ali, tektir Ali, şahtır Ali
Ali, Ali, cansın Ali Ali, Ali, yar Ali
Medine dağlarında susamla sümbül ağlar
Dağlar inim iniler sular sarhoş, sel ağlar
Cümle kuşlar figanda bak dertli bülbül ağlar
Viranede baykuşlar hû çeker, yıl yıl ağlar
Kerbela’ya kulak ver sahra ağlar, çöl ağlar
Lanet olsun yezid'e şah-u geda kul ağlar
Ey mürteza gel yetiş binekte düldül ağlar
Hasanım ağu içmiş gözyaşları sel ağlar
Kerbela imdat ister gözetirler, yol ağlar
Hüseyin attan düştü sahra-i Kerbela’ya
Cibril kurban haber ver sultan-i enbiyaya
Yektir Ali, tektir Ali, şahtır Ali
Ali, Ali, cansın Ali Ali, Ali, yar Ali

Dedesi oğlunu verdi hocaya
İsmini beyan eyledi heceye
Günde yedi baş keserdi geceye
Dedesinden imdat uman Hüseyin
Hüseyin'in pazarlığı hak ile
Divanına duramdım yük ile
Kâfirleri kırdırırdı ok ile
Kanı ılgıt ılgıt akan Hüseyin
Nurdan yapılıdır anın çardağı
Seherde salınır gövel ördeği
Kâfirler kaldırdı içti bardağı
Kanı ılgıt ılgıt akan Hüseyin
Sabahın seherinde kişneşir atlar
Yezitler içer de der afiyetler
İsmail de der ki ürüşür itler
Kanı ılgıt ılgıt akan Hüseyin
Nurdan yapılıdır onun odası
Dal boyuna hayran kaldı dedesi
Yemen'den geliyor onun gıdası
Gıdası kesilmez İmam Hüseyin
Kul Himmet Üstadım kollarım bağlı
Yezitler elinden ciğerim dağlı
Muhammed'in torunu Ali'nin oğlu
Davası kıyamete kalan Hüseyin
(Kul Himmet)

3.MersiyelerID: 65

Tür

Başlık

İçerik

4.MersiyelerID: 66

Tür

Başlık

İçerik

5.MersiyelerID: 67

Tür

Başlık

İçerik

6.MersiyelerID: 68

7.MersiyelerID: 69

Tür

Başlık

İçerik

8.MersiyelerID: 70

Tür

Başlık

İçerik

9.MersiyelerID: 71

Tür

Başlık

İçerik

10.MersiyelerID: 72

Tür

Başlık

İçerik

11.MersiyelerID: 73

Tür

Başlık

İçerik

12.MersiyelerID: 74

Tür

Başlık

İçerik

13.MersiyelerID: 75

Tür

Başlık

İçerik

14.MersiyelerID: 76

Tür

Başlık

İçerik

15.MersiyelerID: 77

Tür

Başlık

İçerik

16.MersiyelerID: 78

Tür

Başlık

İçerik

17.MersiyelerID: 79

Tür

Başlık

İçerik

Kalktı sökün etti Kûfe şehrinden
Şehitler serveri ülker mekânı
Duramazdı ol yezidin kahrinden
Seferim var deyi gelirdi ünü
İmam ehl-i beytin yanına aldı
Kerimesi Zeynep Kûfe'de kaldı
Gözlerinden yaş yerine kan geldi
Ağlayu ağlayu hublar civanı
Ötüyor borular çalınır naylar
Al yeşil sancaklar gün gibi parlar
Gülbengi çekilen ulular pirler
Cümlesi de oldu yola revani
Kerbela'ya vardı otağın kurdu
Cenk erbabı olan başına derdi
Hayır himmet edip nasihat verdi
Hiç kimseye baki değil bu fani
Şam şerifte otururdu ol Yezit
Bakardı askeri görürdü gayet
Çağırdı Şemr'ecek askeri künbet
Gamı gayreti le sayarsın nanı
Ol Yezit'in bir evladı var idi
Gayetten pehlivan isim Har idi
Her mânada imamları görürdü
Hiç kimseye irşad etmezdi onu
Oğlan babasına "baba baba" der
"Asker gönderdiğin o nasıl bir er?"
Babası der "Türabi'den kıl hazer"
Ara yerden kaldırayım men anı
Oğlan babasına der "baba körsün
Hemi körsün hemi gayet inkârsın
Yarın şefaati kimden umarsın
Dane düşünmezsin ulu divanı"
Babası oğlanı gayet kakıdı
Oğlan babasına lanet okudu
Oğlanın ervahı ezel pek idi
Erişti hidayet buldu imanı
Oğlan der "kime edeyim ol bana
Hak için bir kılıç çalayım sana
Ahrette şefaat o eder bana
O zaman oğlan dörderdi dümeni"
Sığındı Sübhan'a bindi bir ata
Çok ok uçurdular gelmedi hata
Kerbela çölünde irişti zata
Öptü secde etti tuttu damanı
İmam der oğlana "kanden gelirsin
Kâfirin ordusun nerde bilirsin
Sormak ayıp değil nerden gelirsin
Dost mu düşman mısın bileyim seni"
Oğlan der ki "ben Yezid'in oğluyum
Lanet babama ki sana bağlıyım
Şahım ağıdımı sana ağlayım
Asla dostum etme bize gümanı"
Eğledi destini pâ bûs eyledi
Babasın ettiğin bir bir söyledi
İsmi Har idi değişti Hûr oldu
Gayetten sevdiler ol pehlivanı
Öyle derken ordan yürütü Şemir
Çekmiş askerini hep tabur tabur
Titredi o tenler kalmadı sabır
Oğlan der "ibtida menim meydanı"
Çıkmış meydanlara bir yiğit döner
Silahşorluk çoktu oğlanda hüner
Çağırdı Şemir'e "gel ileri gel
Sana göstereyim dindarı dini"
Şemir der ki "bunu sağ sağ tutmalı
Öldürmeli değil ceza etmeli
Bunu sağ babasına iletmeli
Gayetten çok olur şerre inamı"
Öyle derken Şemir yürüdü ordan
Biri beşi değil kamusu birden
Oğlan eytti dedi "ya Şahı Merdan"
Sanarsın bir kıyamet koptu tufanı

Oğlan bir cenk eder idi meydanda
Atı kendi beyaz idi alkanda
Susuzlukta takat kalmadı anda
Vire vire derler idi amanı
Şah Ali Abbas bir pehlivan vardı
Aldı kırbasını suya daldırdı
Anladı kırbayı sulda deldirdi
Gördü üç beş kâfir koptu hemani
Kâfiri görünce dolaştı pâyı
İk'ellerin kesti ol Mervan soyu
Eğildi dişiyle tuttu kırbayı
Geldi buldu ordu-yu humayunu
Mümin kullar çağırışur su deyü
Yezid der "tabi ol, vereyim suyu
Mümine farz oldu muharrem ayı
Belli olur yahşi ile yamanı
Kâfirler şehit etti ibtida Hûr'ı
İmamlar getirdi yakıdı anı
Dediler Hüseyn'e "durmuyor kanı
Bağlayın bakalım astar nişanı"
Ol imamın kucağında Âl Asker
Dedi "kâfir şu masuma bir su ver"
Öyle derken kucağında urdular
Arttı Şehriban Ana'nın efganı
Kâfirler şehit etti Âl Askeri
Gökte ağlaştı hem melekleri
Bize ruhsat vermez perverdigârı
İmam kahirlendi ağladı günü
Hakk'ın emri ile gelirdi vahib
Gösterdi kevseri içmedi muhib
Emir bize Hak'tan böyle beheyt it
Kamu belli olur mahşer günleri
Ebülkasım imam Hüseyin kaldı
Kabım emmisinin yanına geldi
Yetmiş üç pehlivan hep şehid oldu
ne yaman kast etti kâfir Mervani
Yeşil hat çekilmiş yazılmış yazı
İbtida Hüseyn'in Kasım'a sözü
Kurbanlık içinmiş ol emlik kuzu
Kurbanım önünde vereyim seri
Kasım emmisinin yanına geldi
Emmisi söyledi sükûta vardı
Kasım ayak ayak geriye durdu
Çıkardı kolundan söktü pazbandı
Kasım emmisinin yanına geldi
Çıkardı nâmeyi eline sundu
Biraderi yazmış okuyup bildi
Vasiyet tutmak gerçek nişanı
Bu Hakk'ın emridir böyle göresin
Zeyneb'i Ebülkasım'a veresin
Bu emanetlerimi böyle göresin
Eğer biraderim seversen beni
Kerimesin hem Kûfe'den getürdü
Getürdü de Ebulkasım'a verdi
Ber murad olmadan bir cenge girdi
Savaş arasında oldu düğünü
El eli görmedi etek eteği
Serilince kaldı anın yatağı
Ahrette cem olarak ballar peteği
Ahrette kavuştura yaradan Gani
Gelmiş meydan ister adu vü bi-din
Askerin var mıdır gönder Hüseyin
Aradan keseceğim Ali'nin soyun
Ben Allah'tan arar idim bu günü
Bâtıl olub kendi üzün saklama
Yüz sürüb de kilimini yoklama
Evliyanın geverini saklama
Müşterisin buldun ise ver imdi
Şah Hatai âhı arttı talibin
Neyleyim bundan fırsat galibin
Dil evliyanındır kulak talibin
Rakibler duymasın süregör imdi
(Şah Hatayi)

18.MersiyelerID: 80

Tür

Başlık

İçerik

Yedi Ulu Ozanlar

7 içerik

1.Yedi Ulu OzanlarID: 81

Tür

Başlık

İçerik

2.Yedi Ulu OzanlarID: 82

Tür

Başlık

İçerik

3.Yedi Ulu OzanlarID: 83

Tür

Başlık

İçerik

Fuzulî, önce babası Süleyman'dan daha sonra da Rahmetullah adlı bir
hocadan ilim öğrendiği ve çok iyi yetiştiği kabul edilir; üç dilde (Farsça, Arapça
ve Türkçe) şiirler yazmıştır.
Yol olarak, "İsna Aşeriye'yi (Oniki imama bağlılık) yolunu seçen Fuzulî "Ali
Murtaza'ya ve pâk soyuna" duyduğu aşk ve muhabbetle, "vahdet-i vücut"
ilkesine inanan bir inanış ile, ilim şehrinin kapısına giden bir "yolcu” olduğunu
kolayca ortaya koymaktadır.
"Hadikatü Suada" (Saadete Ermişlerin Bahçesi) eserinde Kerbela Katliamını
anlatarak Ehlibeyte yapılan zulmün üzerine örtülen perdeyi aralar.
Kerbelâ çölünde susuz bırakılıp hunharca şehit edilen Hz. Hüseyin'in çektiği
çile ve Hakk yolunda ödediği bedeli kendine has bir dille anlatır. Hiçbir
Peygamberin ve nebinin bu yolda katlandığı çile ve ödediği bedel, Hz.
Hüseyin'in katlandığı çile ve ödediği bedel ile kıyaslanamayacağını hatırlatır..
Çünkü insan inancı uğrunda; İbrahim gibi "nar"a atılmayı, İsa gibi çarmıha
gerilmeyi, Musa ve Muhammed Mustafa gibi ilden il'e sürülmeyi göze alabilir.
Ama, 72 yakınını ve canı kadar sevdiği dostları zalimin zulmü altında ve kahr
okunun açtığı yaralardan akan kanlar içerisinde görmek ve böylesi bir vahşet
saçan zulüme tahammül edebilmek, ancak Hz. Hüseyin'e mahsus bir meziyet
olduğunu anlatır.

4.Yedi Ulu OzanlarID: 84

Tür

Başlık

İçerik

5.Yedi Ulu OzanlarID: 85

Tür

Başlık

İçerik

6.Yedi Ulu OzanlarID: 86

Tür

Başlık

İçerik

7.Yedi Ulu OzanlarID: 87

Tür

Başlık

İçerik

Kurumsal Çalışma

1 içerik

1.Kurumsal ÇalışmaID: 88

Tür

Başlık

İçerik

(29.04.2006)
Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu, 21.09.2002 tarihli Tüzüğünün 2.2 ve 2.5
maddelerinde belirtilen “Geistlichenrat” yani “AABF İnanç Kurulu”nun
25.01.2003 tarihli iç tüzüğünün § 3. 6 maddesi gereğince bu çalışma programı
hazırlanmış ve 29.04.2006 tarihli AABF İnanç Kurultayı`nda oy çoğunluğu ile
kabul edilmiştir.
I. AABF Dedeler/Analar Çalışma Programının amaçları ve kapsamı
Son 17 yıldır Alevi kimliğini tüm dünyaya duyurmak ve tanıtmak
amacıyla kurulan Alevi Kültür Merkezleri, aynı zamanda Alevilerin inanç
gereksinimlerine cevap veren “inanç kurumları” haline gelmeye
başlamışlardır. AABF, Almanya`daki Alevilere AKM`lerde Alevi inancı ve
kültüründe hizmet veren dede ve anaların çalışmalarını tarif etmek ve çalışma
koşullarını belirlemek amacıyla bu çalışma programını oluşturmuştur.
Bu programda yer alan “dede/ana“ kavramları geniş anlamda kullanılmış olup;
dede, pir, ana, ana bacı, ana sultan, baba, rehber” gibi Alevi kişiliklerini de
kapsamaktadır.
Bu program, dedelerinin ve anaların verdikleri hizmetin içeriğini değil –
genel çerçevesini belirler.
AABF bünyesinde yapılan inanç hizmetlerinde dede, analar, Alevi öğretisinden
ve geleneklerinden başka, AABF tüzüğüne ve Mayıs 1998 AABF Çalışma
Programı`na uygun davranırlar. Bu yönde çıkacak sorunlarda, AABF
Tüzüğünün 15.5 maddesi işlerlik kazanır.
1. Alevi olma tarifi:
Mayıs 1998 AABF Çalışma Programında belirtilen Alevilik tarifi gereğince;
“Alevi olma” konusunda genel kabul gören ölçü; Alevilikte (Kızılbaşlıkta);
anne ve babası, ya da sadece anne ya da sadece babası Alevi olanlar
Alevidir. Geçmişte bu kişilerin “ikrar verme” töreni ile yola girmeleri
gelenekti. Bektaşi Aleviliğinde; Alevi kökenli olup olmamasına
bakılmaksızın, herkes “nasip alma töreni” ile yola girebilir. Alevi Kültür
Merkezlerinde “ikrar töreni” yeni koşullar dikkate alınarak uygulanmalı ve
Alevi insanının kendi inancı ile olan bağı kurumsallaştırılmalıdır.
Avrupa`da, Aleviliğin açık olarak kendini tanıttığı ortamda, kendini Alevi gibi
hisseden ve Alevi olmak isteyen insanların arzularına cevap verilmelidir.
Öğretisinde insanı merkeze koymuş, “ırk, din, dil, mezhep” ayırımı
yapmayan Aleviler, açık ve demokratik bir toplumda, Alevi olmak isteyen
diğer insanları daha fazla Alevilik dışında bırakamazlar. Bu durum onların
tarihlerine ve öğretilerine ters bir durumdur.
Alevi Kültür Merkezleri`ne üye olan “anne babadan Alevi olmayan” böylesi
insanlar; dar anlamda bir “ikrar töreni” ile inanç alanında diğer Alevilerle
eşit konuma gelmiş olurlar.

Aleviliği kabul eden her insan, toplumun rızalığı alınarak bir dede/ana
rehberliğinde yapılacak ikrar töreninden geçerek bu yola girebilir.
AKM`lerde ikrar töreninin akışını her AKM kendi dede/anası ile belirleyebilir.
AABF İnanç Kurulu bu konuda bir çerçeve önerebilir.
2. Avrupa`da Alevi dedesi/anası olmanın kaynakları
Alevi öğretisi açısından, Hak Muhammed Ali yolu adı ile anılan Alevilik`te
dede/anaların yeri tartışılmazdır. Geçmiş kaynaklarda anlatılan ve
günümüzde yaşanılan Alevilik, mürşit, pir, dede, baba, rehber, ana, ana
sultan gibi adlarla adlandırılan önderleri ile var olmuştur. İbadetleri ve etiği
ile insan-ı kamil olmayı ve birliğe ulaşmayı amaçlayan Alevilik`te, bu yola
girmiş ve kabul etmiş er ve bacıların başlangıçta, bir rehber (pir) yardımı ile
yürüyebileceklerine inanılır. İlk cem olduğuna inanılan Kırklar Cemi`nin pir`i,
Hz. Ali idi. Alevi Bektaşi geleneği ve öğretisi dikkate alındığında, ilim ve
irfan sahibi her olgun kişinin talipleri/muhipleri ile karşılıklı rızalık
çerçevesinde, baba/ ana sultan olarak hizmet ettiğini biliyoruz.
Alevi geleneğini ve şu andaki durumu incelediğimizde Alevi
dedelerini/analarını yaratan kaynakları şöyle sıralayabiliriz:
Soy ve cinsiyet açısından: Alevi öğretisi ve geleneklerine göre
Muhammed Ali (evlad-ı resül) soyuna dayanan Alevi dede ocaklarından
gelen bilgi, görgü ve hizmetleri bilen ve topluma örnek olabilecek “dede,
ana ve bacı”lar, Alevi kurumlarında hizmet yaparlar. Fatma Ana`nın
Alevilerdeki sevgisine uygun olarak da analar ve ana sultanlar da tarihte
Aleviliğe hizmet etmişlerdir. “Buyruk” kitabımızda belirtildiği gibi; sadece
evlad-ı resül yani; Muhammed Ali soyundan olmak “dede ve ana” olmak
için yeterli değildir. Alevi dede ve analarından, Aleviliğin inançsal yol ve
kurallarını bilmesi ve yaşamında uygulaması beklenir. Kendi ocağından
Cem yürütme yetkisi olan ve Almanya koşullarında cem yürütenler “dede,
ana” sıfatını kullanabilirler. Dede ve anaların AKM'lerde hizmet
verebilmeleri için AABF İnanç Kurulu önerisi ile AABF`den hizmet belgesi
almış olmaları gerekir. Almanya`da ocaklardan gelip Alevi erkan ve
geleneklerinde“pişmemiş” yüzlerce “Alevi dede/ana adayı” yaşadığını
biliyoruz.
İlim ve bilgi açısından: Bektaşi geleneğinde olduğu gibi; bilgi, görgü ve
hizmeti ile toplumun manevi ihtiyaçlarını karşılayabilecek “dikme dede,
baba, ana ana sultan ve ana bacı”lar da Alevi kurumlarında hizmet
yaparlar. Kendi mürşitinden cem yürütme yetkisi olan ve Almanya
koşullarında cem yürütenler “baba, ana sultan” gibi sıfatlar alırlar. Dede ve
anaların AKM'lerde hizmet verebilmeleri için AABF İnanç Kurumu`nun
önerisi ile AABF`den hizmet belgesi almış olmaları gerekir.
Talip ya da üye açısından: Yukarıda tarif edilen “dede, baba, ana,
bacı”lar, hem kendi ocaklarına talip olmuş Alevilere, hem de bağlı
bulundukları Alevi kurumlarının üyelerine hizmet verebilirler. Ayrıca Alevi
kurumlarının çevresinde bulunan hastane, hapishane ve okullarda bulunan

Alevilere de gerektiğinde hizmet yaparlar. Bu hizmetler, o alanlarda bilgili
ve görgülü olan her Alevi tarafından da yapılabilir.
3. AKM`lerde hizmet yürüten Alevi dede/ anaların özellikleri
AKM Üyeliği: Yukarıda tarif edilen dede ve analar, hizmet verdikleri Alevi
kurumlarının üyesidirler. Diğer üyeler gibi, üyelik hakları ve yükümlülükleri
vardır.
Hizmet belgesi: AABF`nin dedeler eğitim sistemindeki koşulları yerine
getiren dedeler/analar kendilerine verilen “hizmet belgesi” ile AABF`ye
bağlı Alevi kurumlarında hizmet yapabilirler. Daha önce Hacı Bektaş
Dergahından alınmış izin belgeleri (icazet) AABF kurumlarında geçerlidir.
Ancak bu dedeler/analar da AABF kurslarına katılmalıdırlar.
AABF hizmet belgesi sadece AABF kurumları için geçerli olup, bunun
dışında her dede kendi taliplerine kendi ocağından aldığı yetki ve feyze
göre hizmet vermekte serbesttir.
Hizmet anlaşması: Alevi dede/anaları, üyesi oldukları Alevi kurumları ile
yaptıkları bir “hizmet anlaşması” ile gerekli hizmetleri yapmakla yetkili ve
yükümlüdürler. Hizmet anlaşmasına temel oluşturulacak bir “çerçeve
anlaşması” metnini AABF Alevi kurumlarına vermek zorundadır. “Talipsiz
pir, pirsiz talip olmaz.” düsturundan hareket ederek, hizmet anlaşması, o
Alevi kurumunun ve dede/ananın rızalığını belgeler. Özerklik ve
tarafsızlık: AABF- Hizmet belgesi olan her Alevi dede/anası, hizmet
vereceği Alevi kurumunu kendi isteği ile seçer ve isteğe bağlı olarak hizmet
anlaşması yapar.
Geçmiş dönemlerde dede ve anaların bazıları, AKM Yönetim Kurullarına
aday olmaları ve yönetimde çalışmaları nedeniyle yıpranmışlardır.
Dedelerin ve anaların hakemliğine başvurulması gerektiğinde,
tarafsızlıklarının ve saygınlıklarının zedelenmemiş olması çok önem
kazanmaktadır. Bu nedenle onların, öncelikle inanç alanında ve varsa inanç
kurulunda görev yapmaları saygınlıklarını korumaları nedeniyle öğretimize
ve örgütlenmemize daha uygundur.
4. Dedelerin ve Anaların AKM`lerdeki konumları ve görevleri:
Dede ve analardan biri, daimi Yönetim Kurulu üyesi: Her Alevi
kurumunda inanç hizmetleri ile görevli kişi, o kurumun yönetim kurulunun
da doğal üyesidir. Bu bağ, hizmet anlaşması süresince geçerlidir. Birden
fazla dede/ananın görev yaptığı, Alevi kurumunda kimin yönetim kurulunda
doğal üye olacağına, kendi aralarında yaptıkları tavsiye dikkate alınarak,
AKM Yönetim Kurulu karar verir. Anlaşmazlık durumunda son kararı o
AKM`nin genel kurulu verir.
AKM İnanç Kurulu`nun oluşması:
Büyük AKM`ler, daha koordineli olarak inanç hizmeti verebilmek için, bir
inanç kurulu oluşturabilirler. Oluşan inanç kurulu o AKM tüzüğünde yer
almalıdır. Eğer AKM Yönetim Kurulu ya da Genel Kurulu böyle bir kurul

oluşturulmasına karar vermişse, inanç alanlarında hizmet verenlerin
hepsinin bu kurulda üye olmaları gerekmektedir. İnanç kurulu koordinasyon
görevi, kendi aralarında yaptıkları seçimle belirlenen kişi, aynı zamanda
AKM yönetim kurulunun da doğal üyesi olur. Bu yönde AABF bir çerçeve
belirleyebilir.
İnanç hizmetleri konusunda yetki ve sorumluluk:
Alevi kurumlarında “rızalık” ilkesinden hareket ederek yapılacak “hizmet
anlaşması” ile dede/anaların hangi hizmetleri, hangi koşullarda verecekleri
belirtilir. Hizmet anlaşmasında dede/analara hizmetlerinin karşılığında
verilecek “destek” belirtilmelidir. Hizmet anlaşmasına her iki taraf da uyarak,
uyum ve rızalık içinde Alevilik inanç hizmetleri verilmelidir.
AKM, kendi belirlediği dedelerin/anaların bilgisi ve rızalığı dışında, başka
dedelere inanç hizmeti için görev vermemelidir. Gerekli olduğu hallerde;
AKM`lerde görevli dede/ anaların rızalığı dahilinde Türkiye`den dede/ana
getirilebilir.
Dede/analarımız, Aleviliğin değişik dokularını kucaklamalıdırlar: Alevi
dede/anaları ilişki içinde oldukları Alevi kurumundaki üyelerin, geleneksel
ve kültürel konulardaki farklılıklarını ya da farklı görüşlerini dikkate alarak
hizmetlerini verirler. “El ele ve el Hakka” –prensibini dikkate alarak sadece
kendi ocağının geleneğini ön plana çıkarmamaya azami özen gösterirler.
Dede/analarımız çalışmalarında “72 millete bir nazarla bak” hoşgörüsünü
uygularlar.
İnanç önderi kadrosu: Özellikle cem evi olan AKM`ler kendi
dede/analarına asgari bir ücret düzeyinden sigortalı bir “inanç kadrosu”
yaratmak zorundadırlar. Cem evlerimizin öğretimize uygun olarak hizmet
vermesi ve düzeni ancak, kadrolu dede/analarla mümkündür. AABF, bu
konuda AKM`lerin mali durumlarını da dikkate alan bir modeli AKM lere
sunar.
Yıllık İnanç hizmetleri takvimi yapmak ve yürütmek: Her Alevi inanç
kurumu ve orada hizmet yapan Alevi dede/anaları yıllık hizmet takvimi
hazırlarlar ve bunu üyelere duyururlar. Alevi günleri ve ikrar törenleri bu
hizmet takviminin içinde yer alır. Yıllık hizmet takviminin ana hatları
AABF dedeler kurulu tarafından hazırlanarak bütün Alevi kurumlarına
verilir.
AKM`yi, AABF İnanç Meclisinde temsil etmek: Her AKM, kendi yönetim
kurulunda doğal üye olan dede/ana ile, AABF İnanç Meclisinde temsil edilir.
İnanç meclisine gidecek dede ve analar AKM’lerde en az bir seneden beri
hizmet vermiş olmalıdırlar. Eğer o kişi bu görevi istemiyorsa, AKM yönetim
kurulu başka bir kişiyi inanç meclisine gönderebilir. AABF İnanç Meclisinde
yeterince ana ya da bacının ve yeterince Bektaşi Babasının yer alabilmesi
için, AKM`ler gereken özeni göstermelidirler. AABF Tüzüğü`nün 16. 3
maddesi gereğince, inanç meclisi her üç yılda bir 12 kişiden oluşan AABF
İnanç Kurulunu seçer. Bu kurulda en az bir ana ve en az bir baba`nın ve

her Alevi ocağından en fazla bir dede/ananın yer alması öğretimize uygun
olacaktır.
AABF İnanç Kurulu karar ve tavsiyelerine uymak: Alevi kurumlarında
hizmet belgeli olarak görev yapan kişiler, AABF inanç kurulu karar ve
tavsiyelerine uygun olarak hizmet vermelidirler.
AABF`nin hizmet belgesi kurslarına ve diğer inançla ilgili toplantılarına
katılmak:
Alevi kurumlarında anlaşmalı olarak hizmet verecek kişiler, AABF dede/ana
yetiştirme kurslarına ve daha sonra yapılacak geliştirme kurs ve
etkinliklerine kendi kurumları ile “rızalık” çerçevesinde katılmalıdırlar.
5. Alevi dede/anaların eğitimi
Dede/ana eğitimi, Alevi öğretisi, Alevi ibadet ve erkanları, geleneklerinin
zamanımızdaki batini yorumları, Alevi örgütlenmesi ve inançlar arası
diyalog gibi temel konularda verilir. AABF bu konuda, AABF Dedeler
Kurulu ile eşgüdüm içinde bir eğitim programı hazırlar ve uygulaması için
gerekli koşulları belirler.
Dede/ana eğitimi, Alevilik dersleri öğretmenlerine paralel ve çoğu zaman
birlikte yürütülecek ve bu eğitimin bir bölümü Almanca olacaktır.
II. AABF Dedelerinin örgüt dışı Alevilerle ilişkileri:
1. Dede/anaların AKM üyesi olmayan Alevilere yapacakları hizmetin
çerçevesi
Tüm dede/analar, AKM üyesi olsun olmasın, kendilerine ihtiyaç olduğunda
Alevilerin inançsal gereksinimlerini yerine getirmelidirler. Manevi yönden
Alevileri desteklemek ve Alevi öğretisi doğrultusunda gerekli hizmetleri
(erkanlar) yürütmek, Alevi dede/analarının ve AKM yönetimlerinin
görevleridir. Alevi dede/anaları ve AKM yöneticileri, henüz AKM`lere üye
olmamış Alevileri ancak bu olumlu yaklaşımla kazanabileceklerinin ve
Alevilerin birliğine bu şekilde hizmet edebileceklerinin bilincindedirler.
2. Her isteyen ve düşkün olmayan Alevilerin cemlere kabulü: Alevi
kurumlarının düzenledikleri cem ibadetlerine, düşkünlük suçu olmayan ve
kendi rızalığı ile isteyen her Alevi katılabilir. Cemde gereksiz bir kargaşa
olmaması için, AKM Yönetimi ile cemi yöneten dede/ananın cem öncesinde
görüşme yapmalarında yarar vardır. Cem yürüten dede/ana üye olmayan
ancak üye olmak isteyenlere daha sonra, Alevilikle ve ibadeti ile ilgili bilgiler
vermek ve rehber olmak için öneride bulunabilir.
3. Hakka Yürüme erkanı, nikah ve diğer inanç hizmetlerinin üye/talip
olmayanlara verilmesinin koşulları: Her AKM, kendi dede/anasının, üye
olmayanlara vereceği inanç hizmetlerin çerçevesini kendisi belirleyebilir.
AKM üyesi olmayan Alevilere verilecek nikah, Kırk Lokması, Adak, Kurban
ve Hakka yürüme törenlerinin ve hizmetlerinin Alevi Kültür Merkezlerinde

yapılmasına özen gösterilmelidir. Bu hizmetler aynı zamanda Alevilerin
birliğine de hizmet etmelidir.
4. Alevilerin Birliğine davet:
AABF kurumlarında hizmet belgesi ile hizmet veren Alevi dede/anaları,
Avrupa`daki Alevi örgütlenmesini dışa karşı ve henüz örgütlere üye
olmamış Alevilere yönelik temsil eder ve onların Alevi kurumlarına üye
olmalarını teşvik eder. Dışarıda AABF hakkında duyduğu ve gördüğü
eleştiri ve eksiklikleri ciddiye alarak ,bu türlü eleştirileri ilişki içinde olduğu
Alevi kurumuna iletir ve eksiklik ya da yanlışlıkların giderilmesine yardımcı
olur.
III. AABF Dedelerinin inançlar arası diyalog konusundaki
yükümlülükleri
1. Farklı inançlılara verilecek dini hizmetler:
Alevilerin, Sünnilerle ya da başka inançtan olanlarla dini nikah yapmak
istemeleri halinde, Alevi dede/anaları, diğer inançtan evlenecek olan
kişinin ve ailesinin rızalığını alarak, Alevi öğretisinin gerekleri
doğrultusunda nikah kıyarlar
Aynı şekilde; ortaklaşa cenaze merasimlerinin yürütülmesi gerektiğinde
(örneğin; aynı kazada Hakka yürüyen değişik inançlardan insanlara
yönelik) Alevi dede/ana diyalog çerçevesinde bu hizmetleri Alevi
öğretisini uygulayarak yerine getirir. Bu konularda AABF`de “Alevi
duruşlarını” içeren ve Almanca olarak yayınlanmış olan “Handbuch
Interreligiöser Dialog” adlı kitaptan faydalanılabilir.
2. Ortaklaşa tören ve dualar:
Avrupa`da değişik günlerde (kültürler haftası, Kiliseler Günü, Dünya
Gençlik Günü, Bochum Kemnade Etkinliği gibi) Kiliseler ve Camilerden
yetkililerin katıldıkları “ortak dua ve tören”lerde, Alevi dede/anaları de o
günün amacına uygun Alevi gülbenklerinden ve deyişlerinden örnekler
vererek inançlar arası diyaloğa katılmaları gerekmektedir. (Bu konuda
bugüne değin yapılmış çalışmalar AABF`den istenebilir.)
3. İnançlar arası sempozyum ve toplantılar:
Almanca bilgisi iyi olan dede/anaların, Alevi inancını inançlar arası
seminer ve sempozyumlarda temsil etmeleri ve diğer inançtan olan
dinleyicilere kısa ve öz olarak anlatmaları her gün artan bir ihtiyaçtır.
4. Alevi duruşları oluşturmak ve geliştirmek:
Alevi dede/anaları, öğretimizi dikkate alarak ve batini yorumlarını
kullanarak, günümüzün önemli konularında (örneğin; savaş, ırkçılık,
estetik güzelleştirme, kürtaj, gen teknoloji, atom enerjisi, yapay embriyo
üretimi, ölüm yardımı gibi) görüşler ve duruşlar üretmek

durumundadırlar. Genç Aleviler ve Avrupa kamuoyu bu konularda “Alevi
duruşlarını” bilmek istiyorlar.
5. Alevi duruşlarının TV ve Radyolarda tanıtımı:
Alman kamuoyu için basında, TV ve radyolarda, güncel olan toplumsal
ve dünya sorunlarına Alevilik perspektifinden görüşlerin oluşturulması ve
yayılması için Avrupa dillerinde (Almanca, İngilizce, Fransızca v.s.) kısa
ve öz konuşmaların hazırlanması da ilk başta Alevi dede/analarının
görevidir.
IV. Dede ve anaların Türkiye`deki Alevilerle bağları:
1. AABF kurumlarında hizmet veren dede/anaları, Türkiye`de kendi
taliplerine daha önceden verdikleri hizmetleri vermekte serbesttirler. Bu
konuda daha önce geçerli olan gelenekler belirleyicidir.
2. Daha önceden Hacı Bektaş Dergahından izin alanlar bu izin
doğrultusunda hizmetlerine devam edebilirler. AABF Dedeler Kurulu,
Hacı Bektaş Dergahı ile sıkı bir ilişki ve görüş alış-verişinde bulunur ve
AABF kurumlarında görev yapanları bu konuda bilgilendirir.
3. AABF örgütleri ile Türkiye`deki Kardeş Örgütler (musahip örgüt)
arasındaki ilişkilerde dede/anaların rolleri ve görevleri çok önemlidir.

Masum-u Paklar

1 içerik

1.Masum-u PaklarID: 89

Tür

Başlık

İçerik

Henüz çocuk yaşta iken zalimce katledilen ondört çocuğun adıdır. Ondört
Masum Pak; arılığın, masumluğun, saflığın sembolüdürler.
Ondört Masum Pak; Alevi toplumu için masumiyetin temsilcileri olmaları
nedeniyle anılırlar. Ondört Masum Pak; Ehlibeyt ve Oniki İmamlar’ın
evlatlarıdırlar.
Ondört Masum-u Pakların isimleri ve şehadetleri:
Muhammed Ekber: Hz. Ali’nin oğludur. Henüz 40 günlük iken Hz. Ali’yi
Ebubekir’e biat ettirmek için evine baskın düzenleyen,
Ömer’in adamı olan Tahir tarafından, kapı Hz. Fatma’nın
üzerine devrilir. Bu esnada Fatma Ana’nın kucağında
bulunan Ekber, kapı altında ezilerek şehit olur.
Abdullah: Hz. Hasan’ın oğludur. Yedi yaşında iken Muaviye’nin
adamlarından Talha bin Amir tarafından şehit edilir.
Abdullah: Hz. Hüseyin’in oğludur. İki yaşında iken Kerbela’da Erzak
Dımışki tarafından şehit edilir.
Kasım: Hz. Hüseyin’in oğludur. Üç yaşında iken Kerbela’da Hezime
Kahl tarafından şehit edilir.
Ali Asgar: Kerbela kıyımında bir yaşındaydı. Babası Hz. Hüseyin
tarafından su verilmesi için Yezid’in askerlerine gösterilir.
Bu esnada İbni Sadi’nin emriyle Harmele adında bir okçu
tarafından şehit edilir.
Kasım: Zeynel Abidin’in oğludur. Üç yaşında iken Bekir İbni Ur
tarafından şehit edilmiştir.
Ali Eftan: Beşinci İmam Muhammed Bakır’ın oğludur. Altı yaşında
şehit edilir.
Abdullah: Altıncı İmam Cafer-i Sadık’ın oğludur. Üç yaşında İbni
Mercan tarafından şehit edilir.
Yahya Hadi: Altıncı İmam Cafer-i Sadık’ın oğludur. Üç yaşındayken
Abbasi hükümdarının huzurunda şehit edilir.
Salih: Yedinci İmam Musa-i Kazım’ın oğludur. Dört yaşında iken
şehit edilir.
Tayyip: Yedinci İmam Musa-i Kazım’ın oğludur. Yedi yaşında iken
şehit edilir.
Cafer Tahir: Dokuzuncu İmam Muhammed Taki’nin oğludur. Dört
yaşında iken şehit edilir.

Cafer: Onuncu İmam Ali Naki’nin oğludur. Bir yaşında iken şehit
edilir.
Kasım: Onbirinci İmam Hasan-ül Askeri’nin oğludur. Bir yaşında
iken şehid edilir.

Kemerbestler

1 içerik

1.KemerbestlerID: 90

Tür

Başlık

İçerik

Tarihi Kronolojiler

2 içerik

1.Tarihi KronolojilerID: 91

Tür

Başlık

İçerik

570 Hz. Muhammed'in doğumu (20 Nisan 571)
609 Hz. Fatıma'nın doğumu (18 Ocak)
621 Mirac olayı
622 Hicret
622 Hz. Muhammed'in Hz. Ali ile Musahib olması
623 Hz. Ali'nin Hz. Fatıma ile evlenmesi
624 İmam Hasan'ın doğumu (11 Nisan)
625 İmam Hüseyin'in doğumu (25 Şubat)
632 Peygamber veda konuşmasında yerine Hz. Ali'yi atadı (23 Şubat)
632 Peygamberimiz Hz. Muhammed'in vefatı (8 Haziran)
656 Cemel Savaşı (4 Aralık)
656 Sıffeyn Savaşı ve Hakem Olayı :657 Sıffin Savaşı (26 Temmuz)
656 Hz. Ali'nin Halife olması
661 Hz. Ali'nin şehadeti (24 Ocak)
670 İmam Hasan'ın şehadeti (25 Mart)
676 İmam Muhammed Bakır'ın doğumu (16 Aralık)
680 Kerbela Olayı - Hz. Hüseyin'in şehadeti (10 Ekim)
699 İmam Cafer-i Sadık'ın doğumu
713 İmam Zeynel Abidin'in şehadeti
733 İmam Muhammed Bakır'ın şehadeti (28 Ocak)
745 İmam Musa Kazım'ın doğumu
746 Eba Müslim'in Horasan'a gitmesi
747 Horasan da Eba Müslim'in ayaklanması
765 İmam Ali Rıza'nın doğumu (29 Aralık)
766 İmam Cafer-i Sadık'ın şehadeti
799 İmam Musa Kazım'ın şehadeti
811 İmam Muhammed Taki'nin doğumu (11 Nisan)
818 İmam Ali Rıza'nın Şehadeti
827 İmam Ali Naki'nin doğumu
835 İmam Muhammed Taki'nin şehadeti
846 İmam Hasan Askeri'nin doğumu
858 Hallac-ı Mansur'un Doğumu
868 İmam Ali Naki'nin şehadeti
869 İmam Muhammed Mehdi'nin doğumu
922 Hallac-ı Mansur'un Bağdat'ta işkence ile katledilmesi (26 Mart)
1123 Rübaileri ile tanınan Hayyam'ın Hakka yürümesi (1132)
1150 Tac'ül-Arifin Seyyid Ebu'l-Vefa'nın Hakka yürümesi
1167 Piri Türkistan diye tanınan Hoca Ahmet Yesevi'nin Hakka yürümesi
1219 Moğol İstilasının başlaması ve Anadolu'ya doğru Derviş Göçleri
1240 Babailer isyanı
1240 Baba İlyas-ı Horasani'nin Hakka yürümesi
1240 Baba İshak'ın Hakka yürümesi
1240 Ayn'üd-Devle'nin Hakka yürümesi
1240 Emirci Sultan'ın Hakka yürümesi
1252 Safevi soyunun ceddi Şeyh Safiyüddin Erdebil civarında doğuyor.
1290 Baba İlyas-ı Horasani'nin oğlu Muhlis Paşa'nın Hakka yürümesi
1293 Sarı Saltık'ın Hakka yürümesi
1307 Barak Baba'nın Öldürülmesi
1326 Şeyh Edebali'nin Hakka yürümesi
1335 Safevi soyunun ceddi Şeyh Safiyüddinin Hakka yürümesi
1360 Elvan Çelebi'nin Hakka yürümesi

1393 Hurufilik'in kurucusu Esterabadlı Fazlullah'ın Hakka yürümesi
1403 Seyyid Nesimi'nin katledilmesi
1441 Rasul Bali'nin Hakka yürümesi (doğ.1361)
1447 Safevi soyundan Şeyh İbrahim'in Hakka yürümesi ve kardeşi Şeyh Cüneyt'in tarikat
reisi olması
1460 Şeyh Cüneyt'in Hakka yürümesi
1487 Şah İsmail'in Erdebil'de doğması (17 Temmuz)
1488 Şah İsmail'in Babası Şeyh Haydar'ın Hakka yürümesi(9 Temmuz)
1502 Şah İsmail'in İran'da Şah ünvanını alması
1511 Şahkulu Baba Tekeli Ayaklanması (9 Nisan)
1514 Çaldıran'da Osmanlı-Safevi Savaşı ve Safevi Ordusu'nun yenilmesi
1516 Balım Sultan'ın Hakka yürümesi (doğ.1473)
1524 Şah İsmail'in Hakka yürümesi (5 Mayıs)
1548 İskender Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ. 1512)
1555 Fuzuli'nin Hakka yürümesi
1569 Sersem Ali Dedebaba'nın Hakka yürümesi.(Posta oturuşu.1551)Süre:19yıl
1569 Elhac Ahmed Ali Dede (Dedebaba) Hakka yürümesi(p.o. 1569) S.1yıl
1569 Yusuf Bali Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1516)
1581 Bektaş Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1544)
1588 Resul Bali Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1546)
1596 Abdullah Baba(Dimetokalı Ak Abdullah Baba)(Dedebaba) Hakka yürümesi
(p.o.1569) S.27yıl
1604 Mürsel Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1551)
1607 Hasan Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1563)
1628 Dimetokalı Karar Halil Baba (Dedebaba)Hakka yürümesi(p.o.1596)S.33yıl
1632 Bektaş Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1566)
1646 Kasım Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1578)
1649 Dimetokalı Elhac Vahdeti Dedebaba'nın Hakka yürümesi (p.o.1628)S.22yıl
1656 Yusuf Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1582)
1667 Zülfikar Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1605)
1674 Hüseyin Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1609)
1675 Elhac seyyid Mustafa Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1649)S.26yıl
1685 Abdülkadir Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1628)
1689 Birecikli Seyyid İbrahim Agahi Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1675)S.15yıl
1714 Urfalı Es-Seyyid Halil İbrahim Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1689)S.26yıl
1730 Murtaza Ali Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1646)
1736 Serezli Hacı Hasan Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1714)S.22yıl
1759 Kırımlı Hanzade Mehmet Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1736)S.24yıl
1783 Dimetokalı Seyyid Kara Ali Dedebaba'nın Hakka yürümesi (p.o.1759) S.25yıl
1790 Sinoplu Seyyid Hasan Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1783)S.7yıl
1799 Horasanlı Hacı Mehmet Nuri Dedebaba'nın Hakka yürümesi (p.o.1790) S.9yıl
1803 Abdüllatif Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1724)
1813 Kalacıklı Seyyid Halil Hakii Dedebaba'nın Hakka yürümesi (p.o.1799) S.15yıl
1824 Feyzullah Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1742)
1826 Yeniçeri Ordusunun Kaldırılması ve Yeniçeri-Bektaşi kıyımı
1827 II. Mahmut tarafından türbeler dışındaki tüm külliye binalarının yıktırılarak
Hacıbektaş Dergahı'na Cami yaptırılması
1828 Veliyettin Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1772)
1834 Sivaslı Mehmet Nebi Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1813)S.21yıl
1835 Merzifonlu Hacı İbrahim Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1834)S.1yıl
1846 Vidinli Seyyid hacı Mahmud Dedebaba'nın Hakka yürümesi (p.o.1835) S.12yıl
1848 Sofyalı Saatçi Ali Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1846)S.2yıl
1849 Çorumlu Seyyid Hasan Dedebaba'nın Hakka yürümesi(1848)S.1yıl
1868 Yanbolulu Elhac Ali Turabi Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1849)S.19yıl
1871 Ali Celalettin Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1808)
1874 Selanikli Hacı Hasan Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1868)S.6yıl

1878 Feyzullah Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1811)
1879 Konyalı Perişan Hafız Ali Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1874)S.6yıl
1894 Aşık Veysel'in Doğması (25 Ekim)
1897 Malatyalı Hacı Mehmet Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.?)S.?
1907 Elhac Mehmed Ali Hilmi Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1879)S.28yıl
1913 Hacı Feyzullah Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1897)S.7yıl vekaleten,9yıl
asaleten
1919 Mustafa Kemal Paşa'nın Kurtuluş Savaşı için destek sağlamak üzere Hacıbektaş'ı
ziyareti(23 Aralık)
1921 Koçgiri Ayaklanması (6 Mart)
1921 A. Cemalettin Çelebi'nin Hakka yürümesi (doğ.1862)
1931 Sivas'ta Halk Şairleri Bayramı (5 Kasım)
1937 Dersim Olayları'nın başlaması
1937 Dersim İsyanı'nın Lideri Seyit Rıza'nın İdamı (15 Kasım)
1940 Hacıbektaş Dergahı'nın son Çelebisi Veliyettin Efendi'nin Hakka yürümesi (31
Mayıs)
1941 Salih Niyazi Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1913)S.17yıl Türkiye'de,11yıl
Arnavutlukta =28yıl
1949 Rıza Tevfik Bölükbaşı'nın Hakka yürümesi (30 Aralık)
1958 Hacıbektaş Dergahı'nın Vakıflar Genel Müdürlüğü'nce onarıma başlanması
1960 Ali Naci Baykal Dedebaba'nın Hakka yürümesi(p.o.1930)S.11yıl vekaleten,19yıl
asaleten=30yıl
1964 Hacıbektaş Dergahı'nın Milli Eğitim ve Kültür Bakanlığı'na bağlı bir müze olarak
açılması (16 Ağustos)
1966 Birlik Partisi'nin Kurulması (17 Ekim)
1978 Kahramanmaraş Olayları
1980 Çorum olaylarının başlaması (4 Temmuz)
1983 Feyzullah Çınar'In Hakka yürümesi (24 Ekim)
1983 Aşık Daimi'nin Hakka yürümesi (18 Nisan )
1989 Meluli Baba'nın Hakka yürümesi (14 Kasım)
1991 Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu -AABF Kurulusu
1993 Sivas Katliamı (2 Temmuz)
1994 Feyzullah Ulusoy'un Hakka yürümesi (18 Mart)
1994 Karacaahmet Sultan Cemevi'nin İstanbul Belediyesince yıkılması (7 Eylül)
1995 Gazi Mahallesi Olayları (12 Mart)
1995 Detroit Bektaşi Dergahı kurucusu Recep Baba’nın Hakka yürümesi (14 Eylül)
2000 1000 Yılın Türküsü 13 mayıs
2002 Berlin`de ilk defa Alevilik dersleri başladı
2004 Avrupa levi Birlikleri Konfederasyonu -AABK Kurulusu
2004 Kadinin Türküsü
2006 Agittan Umuda
2006 Baden –Württemberg`de Alevilik dersleri başladı.
2008 Kuzey Ren-Vesfalya ve Bavyera`da Alevilik dersleri başladı.
Kaynak Aleviweb.com
,

2.Tarihi KronolojilerID: 92

Tür

Başlık

İçerik

AABF
İnanç
Kurulu
–
Muharrem
Matem-i
Erkânı
©
AABF
İnanç
Kurulu
-
-
İmamların
Kronolojisi
...
...
...
Hz.
Muhammed'in
doğumu
(20
Nisan
571)
Hz.
Muhammed'in
ölümü
Hz.
Ali'nin
doğumu
Hz.
Ali'nin
Halife
olması
Hz.
Ali'nin
Halife
olması
Hz.
Ali'nin
şehadeti
(24
Ocak)
İmam
Hasan'ın
doğumu
(11
Nisan)
İmam
Hasan'ın
şehadeti
(25
Mart)
İmam
Hüseyin'in
doğumu
(25
Şubat)
Kerbela
Katliamı
-
Hz.
Hüseyin'in
şehadeti
(10
Ekim)
İmam
Zeynel
Abidin'in
doğumu
İmam
Zeynel
Abidin'in
şehadeti
İmam
Muhammed
Bakır'ın
doğumu
(16
Aralık)
İmam
Muhammed
Bakır'ın
şehadeti
(28
Ocak)
İmam
Cafer-i
Sadık'ın
doğumu
İmam
Cafer-i
Sadık'ın
şehadeti
İmam
Musa
Kazım'ın
doğumu
İmam
Musa
Kazım'ın
şehadeti
İmam
Ali
Rıza'nın
doğumu
(29
Aralık)
İmam
Ali
Rıza'nın
Şehadeti
İmam
Muhammed
Taki'nin
doğumu
(11
Nisan)
İmam
Muhammed
Taki'nin
şehadeti
İmam
Ali
Naki'nin
doğumu
İmam
Ali
Naki'nin
şehadeti
İmam
Hasan
Askeri'nin
doğumu
İmam
Hasan
Askeri'nin
şehadeti
İmam
Muhammed
Mehdi'nin
doğumu
İNANÇ
KURULU
ÇALIŞMASI
İMAMLARIN
KRONOLOJİSİ
..57..
..66..
..54..
..48..
..25..
..40..
..28..
..???..
..60..
..55..
..46..
..63..
..62..
EMEVI
-
DÖNEMI
ABBASI
-
DÖNEMI
EMEVI
-
DÖNEMI